Việt Nam đang chứng kiến một bước chuyển căn bản trong vị thế công nghệ của mình khi ngành bán dẫn – mảng lõi quyết định vận mệnh của nền kinh tế số – bắt đầu được xác định là trọng tâm phát triển chiến lược quốc gia, không chỉ dừng lại ở khâu lắp ráp, đóng gói hay thử nghiệm như trước đây mà tiến dần tới thiết kế và sáng tạo chip bán dẫn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Báo cáo mới nhất của Vietnam Today cho biết, các sản phẩm công nghệ đã chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2025, trong đó các sản phẩm công nghệ cao như thiết bị bay không người lái do Việt Nam phát triển và thiết kế các bộ vi mạch tiên tiến đã đóng góp ngày càng đáng kể, minh chứng cho xu hướng chuyển dịch từ vị thế “hệ thống gia công” sang “địa chỉ sáng tạo” trong bản đồ công nghệ thế giới. 

Việc định vị bán dẫn và AI là hai lĩnh vực chiến lược được khẳng định trong các chiến lược công nghiệp quốc gia gần đây không chỉ phản ánh tham vọng chính trị – kinh tế mà còn phản ánh một nhận thức đúng đắn về vai trò quyết định của công nghệ lõi trong quá trình chuyển hóa năng lực sản xuất sang năng lực sáng tạo. Tại hội thảo “Chương mới ngành Bán dẫn – Cơ hội của Việt Nam”, các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái thiết kế chip và công nghệ đóng gói tiên tiến không chỉ tạo ra giá trị gia tăng mạnh hơn mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ khoa học – kỹ thuật của quốc gia, từ đó giảm phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài. 

Trong bối cảnh toàn cầu hóa công nghệ, Việt Nam đã bắt đầu có những động thái cụ thể để thúc đẩy thiết kế bán dẫn trở thành mũi nhọn phát triển. Số lượng doanh nghiệp thiết kế vi mạch – hay tương đương với các công ty IC design – đã tăng lên đáng kể, với khoảng hơn 60 đơn vị hoạt động trong nước và có sự hiện diện của các tập đoàn quốc tế, tạo ra một nền tảng ban đầu cho hệ sinh thái thiết kế bán dẫn. Lực lượng kỹ sư thiết kế tại Việt Nam, mặc dù còn khiêm tốn, với khoảng 7.000 chuyên gia ở mảng thiết kế vi mạch, đang là yếu tố then chốt để đẩy mạnh các ứng dụng cụ thể vào các dòng sản phẩm công nghệ tiêu dùng và công nghiệp. 

Tuy vậy, triển vọng ngành thiết kế bán dẫn ở Việt Nam vẫn đặt ra những yêu cầu kỹ thuật và chiến lược đáng kể. Được biết, phần lớn doanh nghiệp hoạt động trong các khâu gia công, đóng gói và thử nghiệm, do các doanh nghiệp nước ngoài điều hành. Tỷ lệ sở hữu trí tuệ trong các sản phẩm bán dẫn “Make in Vietnam” nhìn chung vẫn còn thấp, và hệ sinh thái các công cụ thiết kế như EDA (Electronic Design Automation), IP core, hệ thống phòng thí nghiệm và các trung tâm nghiên cứu chất lượng cao còn ở giai đoạn hình thành. Vì vậy, để bứt phá lên vị thế thiết kế – nơi có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần tập trung vào việc đầu tư mạnh vào R&D, bảo vệ sở hữu trí tuệ, và thu hút hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Ngoài ra, Chính phủ và các trường đại học, viện nghiên cứu đang phối hợp để mở rộng quy mô đào tạo và nâng cao chất lượng nhân lực, với mục tiêu đưa số lượng kỹ sư bán dẫn lên mức hàng chục nghìn người trong thập kỷ tới. Chiến lược phát triển đến năm 2030 đặt mục tiêu huấn luyện và phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao ở các khâu thiết kế, đóng gói và thử nghiệm, tạo nền tảng vững chắc cho bước tiến tiếp theo trong sản xuất và nghiên cứu chip bản địa. 

Nhìn rộng hơn, triển vọng của ngành thiết kế bán dẫn tại Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa tăng giá trị xuất khẩu hay tạo công ăn việc làm chất lượng cao mà còn là biểu tượng của khả năng vượt qua giai đoạn công nghiệp hóa truyền thống để tiến vào chiến lược chuyển đổi sang đóng góp tri thức – một nền kinh tế sáng tạo thực sự. Thành tựu ở khâu thiết kế bán dẫn sẽ đặt nền tảng cho các lĩnh vực công nghệ cao khác như AI, IoT, robot tự hành và các ứng dụng kỹ thuật số trong y tế, nông nghiệp thông minh và cơ sở hạ tầng số. Đây là một bước ngoặt lớn, không chỉ mang tính kinh tế mà còn mang tính chiến lược quốc gia, thể hiện khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam ra thế giới và đóng góp cho chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu theo cách riêng của mình.