Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành chiến trường công nghệ chiến lược hàng đầu giữa các cường quốc. Trong bối cảnh đó, nhận định từ các nhà nghiên cứu AI hàng đầu Trung Quốc cho thấy một xu hướng đáng chú ý: Trung Quốc đang từng bước thu hẹp khoảng cách công nghệ với Hoa Kỳ, bất chấp các rào cản nghiêm ngặt về chip và hạ tầng tính toán.
Nhận định này không chỉ phản ánh sự tự tin ngày càng tăng của giới nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc, mà còn gợi mở một bức tranh mới về cục diện cạnh tranh AI toàn cầu – nơi lợi thế không còn tuyệt đối thuộc về bên sở hữu nhiều tài nguyên phần cứng nhất.
Từ “đuổi theo” sang “tự tin cạnh tranh”
Theo Reuters, các phát biểu được đưa ra tại một hội nghị AI lớn ở Bắc Kinh cho thấy giới công nghệ Trung Quốc đã có sự thay đổi đáng kể về tư duy. Nếu như trong giai đoạn trước, Trung Quốc thường được nhìn nhận là quốc gia “bám đuổi” Mỹ về AI, thì nay nhiều chuyên gia tin rằng khoảng cách đang thu hẹp nhanh hơn dự đoán.
Đáng chú ý, các startup AI như MiniMax hay Zhipu AI đã niêm yết thành công tại thị trường vốn Hồng Kông, thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện tài chính, mà còn là tín hiệu cho thấy hệ sinh thái AI nội địa Trung Quốc đã trưởng thành hơn, có khả năng thương mại hóa công nghệ thay vì chỉ dừng ở nghiên cứu.
Một số lãnh đạo công nghệ Trung Quốc thậm chí cho rằng, trong vòng 3–5 năm tới, có thể xuất hiện doanh nghiệp AI Trung Quốc đạt vị thế hàng đầu thế giới, bất chấp việc nước này vẫn bị hạn chế tiếp cận công nghệ sản xuất chip tiên tiến.
Chip vẫn là “nút thắt cổ chai” chiến lược
Dù vậy, các chuyên gia Trung Quốc cũng thừa nhận một thực tế không thể né tránh: chip bán dẫn và hạ tầng tính toán quy mô lớn vẫn là điểm yếu lớn nhất.
Trong khi Mỹ và các đồng minh nắm giữ các công nghệ then chốt như máy quang khắc EUV, GPU AI thế hệ mới hay nền tảng điện toán đám mây khổng lồ, Trung Quốc buộc phải hoạt động trong điều kiện thiếu hụt thiết bị sản xuất chip tiên tiến. Các nỗ lực tự chủ công nghệ đang được đẩy mạnh, song việc rút ngắn khoảng cách ở phân khúc chip 2–3 nm hoặc dưới mức này vẫn là thách thức dài hạn.
Điều này cho thấy, cuộc đua AI không chỉ là câu chuyện thuật toán hay mô hình ngôn ngữ lớn, mà còn là cuộc cạnh tranh toàn diện về chuỗi cung ứng bán dẫn, công cụ sản xuất và năng lực triển khai ở quy mô toàn cầu.
Lợi thế khác biệt: điện năng, hạ tầng và thị trường
Trong bức tranh tổng thể, Trung Quốc lại sở hữu một số lợi thế mà không quốc gia nào có thể xem nhẹ. Trước hết là nguồn điện dồi dào và hạ tầng vật lý quy mô lớn. Sản lượng điện khổng lồ, cùng tốc độ phát triển nhanh của năng lượng tái tạo, giúp Trung Quốc duy trì chi phí vận hành trung tâm dữ liệu thấp hơn – yếu tố đặc biệt quan trọng trong kỷ nguyên AI tiêu tốn năng lượng.
Bên cạnh đó, quy mô thị trường nội địa với hàng trăm triệu người dùng và doanh nghiệp cũng là “phòng thí nghiệm” lý tưởng cho các ứng dụng AI, từ thương mại điện tử, tài chính, logistics đến đô thị thông minh.
Chính trong điều kiện bị hạn chế về phần cứng cao cấp, nhiều nhóm nghiên cứu AI Trung Quốc đã tập trung vào tối ưu thuật toán, thiết kế đồng bộ phần mềm – phần cứng, nhằm khai thác tối đa năng lực từ các nền tảng tính toán sẵn có. Đây là hướng đi khác biệt, cho thấy đổi mới không chỉ đến từ việc sở hữu nhiều tài nguyên nhất, mà còn từ cách sử dụng tài nguyên hiệu quả nhất.
Mỹ vẫn dẫn trước – nhưng lợi thế không còn tuyệt đối
So sánh một cách tổng thể, Mỹ vẫn đang nắm ưu thế rõ rệt về quy mô đầu tư AI, hạ tầng tính toán và hệ sinh thái nghiên cứu – khởi nghiệp. Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ sở hữu hàng chục nghìn GPU tiên tiến, siêu máy tính hàng đầu thế giới và mạng lưới học thuật – doanh nghiệp gắn kết chặt chẽ.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là lợi thế này không còn tuyệt đối và bất biến. Khi AI bước sang giai đoạn ứng dụng sâu rộng trong kinh tế – xã hội, khoảng cách về phần cứng có thể bị thu hẹp phần nào nhờ đổi mới thuật toán, mô hình chuyên biệt và tối ưu chi phí.
Trong bối cảnh đó, cạnh tranh AI toàn cầu đang dần chuyển từ mô hình “một cực dẫn đầu” sang mô hình đa trung tâm, nơi Mỹ, Trung Quốc và một số khu vực khác cùng định hình xu hướng công nghệ.
Hàm ý cho chuỗi cung ứng và các quốc gia đang phát triển
Những diễn biến này không chỉ tác động đến Mỹ và Trung Quốc, mà còn ảnh hưởng sâu rộng tới chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Việc Trung Quốc đẩy mạnh tự chủ AI và bán dẫn sẽ làm gia tăng cạnh tranh trong các phân khúc trung gian, từ thiết kế chip, sản xuất linh kiện đến ứng dụng AI công nghiệp.
Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Sự dịch chuyển và tái cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu mở ra dư địa để tham gia sâu hơn vào các khâu giá trị cao, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, dữ liệu, phần mềm và ứng dụng AI.
Kết luận
Nhận định của các nhà nghiên cứu AI Trung Quốc cho thấy một thực tế quan trọng: cuộc đua công nghệ toàn cầu đang bước sang giai đoạn mới, nơi sự chênh lệch không còn được đo lường đơn thuần bằng số lượng chip hay sức mạnh phần cứng.
Trung Quốc chưa vượt Mỹ, nhưng rõ ràng đang tiến gần hơn, bằng con đường riêng: tối ưu nguồn lực, thúc đẩy đổi mới nội địa và khai thác lợi thế thị trường. Trong khi đó, Mỹ vẫn giữ vị trí dẫn đầu nhờ hạ tầng và hệ sinh thái toàn diện.
Cuộc cạnh tranh AI vì thế sẽ không sớm ngã ngũ. Thay vào đó, thế giới đang chứng kiến một cuộc đua dài hơi, đa tầng, nơi công nghệ, chính sách và chuỗi cung ứng gắn chặt với nhau – và nơi mọi quốc gia đều phải xác định rõ vị trí của mình trong bản đồ công nghệ toàn cầu đang tái định hình.