Để phân tích động thái này, ta cần xem xét bối cảnh, nguyên nhân, tác động kinh tế, và ý nghĩa chiến lược.

1. Bối cảnh và nguyên nhân: Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung đã kéo dài nhiều năm, với các đợt áp thuế qua lại từ thời chính quyền Trump đầu tiên. Gần đây, Mỹ đã tăng thuế nhập khẩu lên hàng hóa Trung Quốc lên mức 145% (bao gồm thuế cơ bản và thuế đối ứng), được xem là một phần của chính sách bảo hộ nhằm giảm thâm hụt thương mại và bảo vệ sản xuất nội địa Mỹ. Đáp lại, Trung Quốc tuyên bố áp thuế 125% lên toàn bộ hàng hóa Mỹ từ ngày 12/4, tăng từ mức 84% trước đó.

Nguyên nhân chính của thuế trả đũa:

• Phản ứng trực tiếp: Trung Quốc coi việc Mỹ tăng thuế là hành động đơn phương, vi phạm quy tắc thương mại quốc tế, và cần đáp trả để bảo vệ lợi ích kinh tế.
• Tín hiệu chính trị: Bắc Kinh muốn thể hiện lập trường cứng rắn, không nhượng bộ trước áp lực từ Washington, đặc biệt khi Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh rằng Trung Quốc “không sợ hãi” chiến tranh thương mại.
• Bảo vệ thị trường nội địa: Thuế cao khiến hàng Mỹ trở nên đắt đỏ, từ đó khuyến khích tiêu dùng nội địa và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu từ Mỹ.

2. Tác động kinh tế: Thuế 125% có thể ảnh hưởng sâu rộng đến cả hai nền kinh tế và thương mại toàn cầu:

Đối với Mỹ:

• Giảm xuất khẩu: Hàng hóa Mỹ, từ nông sản (đậu nành, thịt) đến công nghệ và hàng tiêu dùng, sẽ mất sức cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc – một trong những thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới. Năm ngoái, Mỹ xuất khẩu khoảng 143,5 tỷ USD sang Trung Quốc, và con số này có thể giảm mạnh.
• Tác động đến doanh nghiệp: Các công ty Mỹ như Apple, Tesla, hay nông dân xuất khẩu sẽ chịu thiệt hại lớn. Một số doanh nghiệp có thể chuyển hướng sang thị trường khác, nhưng không dễ bù đắp được thị phần tại Trung Quốc.
• Lạm phát nội địa: Nếu các công ty Mỹ chuyển chi phí thuế sang người tiêu dùng Trung Quốc, giá hàng hóa tăng cao có thể làm giảm nhu cầu, nhưng nếu hấp thụ chi phí, lợi nhuận sẽ bị thu hẹp, gây áp lực lên chuỗi cung ứng nội địa.

Đối với Trung Quốc:

• Tăng giá hàng nhập: Người tiêu dùng và doanh nghiệp Trung Quốc sẽ phải trả giá cao hơn cho hàng Mỹ, từ thực phẩm đến công nghệ, có thể thúc đẩy lạm phát.
• o   Chuyển hướng nhập khẩu: Trung Quốc có thể tìm nguồn cung thay thế từ các nước như EU, Brazil, hoặc Úc, nhưng điều này đòi hỏi thời gian và chi phí chuyển đổi.
• Tăng trưởng kinh tế: Các nhà phân tích, như Goldman Sachs, đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế Trung Quốc từ 4,5% xuống 4% do tác động của chiến tranh thương mại. Thuế trả đũa có thể làm trầm trọng thêm áp lực này nếu thương mại song phương sụp đổ.

Toàn cầu:

• Rối loạn chuỗi cung ứng: Các ngành công nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu hoặc sản phẩm từ cả Mỹ và Trung Quốc (như điện tử, ô tô) sẽ đối mặt với chi phí cao hơn và sự bất ổn.
• Tác động lan tỏa: Thị trường tài chính toàn cầu đã chao đảo, với các chỉ số chứng khoán Mỹ và châu Âu giảm mạnh sau các thông báo thuế gần đây. Giá vàng tăng vọt, phản ánh tâm lý lo ngại của nhà đầu tư.
• Chuyển hướng thương mại: Các nước khác có thể hưởng lợi khi Mỹ và Trung Quốc giảm giao thương trực tiếp, nhưng cũng đối mặt rủi ro nếu chiến tranh thương mại lan rộng.

3. Ý nghĩa chiến lược

• Biểu tượng đối đầu: Trung Quốc tuyên bố mức thuế 125% là “lần tăng cuối cùng” và sẽ không tăng thêm dù Mỹ có leo thang. Điều này cho thấy Bắc Kinh muốn gửi thông điệp rằng họ sẵn sàng chịu đựng một cuộc chiến thương mại kéo dài, nhưng cũng để ngỏ khả năng đàm phán nếu Mỹ thay đổi cách tiếp cận.
• Tự lực kinh tế: Thuế trả đũa củng cố chiến lược “tự lực tự cường” của Trung Quốc, tập trung vào phát triển nội lực, công nghệ nội địa, và mở rộng quan hệ với các nước khác (như trong khuôn khổ BRICS hay RCEP).
• Phản ứng quốc tế: Trung Quốc đã kiện Mỹ lên WTO, cáo buộc vi phạm quy tắc thương mại. Điều này có thể thu hút sự ủng hộ từ các nước khác, đặc biệt là những nước cũng chịu thuế từ Mỹ, tạo áp lực ngoại giao lên Washington.
• Tâm lý thị trường: Việc cả hai bên liên tục leo thang làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp, có thể dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu nếu không có giải pháp.

4. Hạn chế và rủi ro của thuế trả đũa

• Hiệu quả kinh tế hạn chế: Với mức thuế 125%, hàng Mỹ gần như không còn khả năng cạnh tranh tại Trung Quốc, khiến động thái này mang tính biểu tượng nhiều hơn thực tế. Trung Quốc cũng khó tăng thuế thêm mà không tự gây tổn hại, vì phụ thuộc vào một số hàng hóa Mỹ (như chip, máy bay).
• Nguy cơ cô lập: Nếu Trung Quốc đẩy mạnh trả đũa, các nước khác có thể ngần ngại hợp tác sâu hơn, đặc biệt khi Mỹ đang lôi kéo đồng minh để cô lập kinh tế Trung Quốc.
• Áp lực nội địa: Người tiêu dùng và doanh nghiệp Trung Quốc có thể bất mãn nếu giá cả tăng cao hoặc thiếu hụt hàng hóa, gây thách thức cho chính quyền trong việc duy trì ổn định xã hội.

5. Kịch bản tương lai

• Leo thang tiếp diễn: Nếu Mỹ tăng thuế vượt 145%, Trung Quốc có thể chuyển sang các biện pháp phi thuế quan, như hạn chế xuất khẩu đất hiếm, cấm vận doanh nghiệp Mỹ, hoặc phá giá đồng nhân dân tệ, dù điều này sẽ gây rủi ro lớn cho chính họ.
• Đàm phán: Cả hai bên đều để ngỏ khả năng đối thoại. Trung Quốc nhấn mạnh “cánh cửa đàm phán luôn mở”, trong khi Mỹ có thể chịu áp lực từ doanh nghiệp nội địa để tìm giải pháp. Tuy nhiên, sự cứng rắn hiện tại khiến một thỏa thuận gần khó khả thi.
• Tách rời kinh tế: Thuế trả đũa có thể đẩy nhanh quá trình “tách rời” (decoupling) giữa hai nền kinh tế, với Mỹ và Trung Quốc xây dựng các chuỗi cung ứng riêng, nhưng điều này sẽ tốn kém và làm suy yếu tăng trưởng toàn cầu.

Thuế trả đũa 125% của Trung Quốc là một đòn đáp trả mạnh mẽ, phản ánh quyết tâm không nhượng bộ trước Mỹ, nhưng cũng cho thấy giới hạn của các biện pháp thuế quan trong việc đạt được mục tiêu kinh tế dài hạn. Tác động tức thời sẽ là sự gián đoạn thương mại, tăng chi phí cho người tiêu dùng và doanh nghiệp cả hai nước, và bất ổn thị trường toàn cầu.

Về lâu dài, động thái này có thể thúc đẩy cả hai bên tìm cách giảm phụ thuộc lẫn nhau, nhưng với cái giá là tăng trưởng kinh tế chậm lại và nguy cơ suy thoái. Một giải pháp đàm phán dựa trên lợi ích chung sẽ là lựa chọn hợp lý, nhưng đòi hỏi cả hai bên phải vượt qua tâm lý đối đầu hiện tại.