Phán quyết ngày 22/2 của Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp làm cơ sở áp thuế đối ứng đã tạo ra một khoảng “giảm áp” tạm thời cho các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Hoa Kỳ, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, ngay sau đó, việc Nhà Trắng công bố áp thuế bổ sung diện rộng theo Section 122 của Đạo luật Thương mại 1974 cho thấy xu hướng bảo hộ thương mại của Hoa Kỳ không hề suy giảm, mà đang được tái cấu trúc bằng những công cụ pháp lý khác.
Từ góc nhìn của Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ trước hết mang ý nghĩa tích cực trong ngắn hạn về mặt tâm lý và tính ổn định chính sách. Nó loại bỏ một tiền lệ nguy hiểm từng được chính quyền của Donald Trump sử dụng, nơi thuế quan có thể được áp đặt nhanh chóng dựa trên tình trạng “khẩn cấp” mang tính chủ quan. Đối với doanh nghiệp điện tử Việt Nam, vốn đang vận hành trong chuỗi cung ứng toàn cầu có độ trễ cao, sự ổn định này cho phép duy trì dòng đơn hàng hiện hữu, đẩy nhanh tiến độ giao hàng và ký kết các hợp đồng trung hạn với đối tác Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Hiệp hội nhấn mạnh rằng, đây không phải là tín hiệu cho thấy môi trường thương mại đã “an toàn” trở lại, mà chỉ là một khoảng lặng chính sách ngắn ngủi, đòi hỏi doanh nghiệp phải tranh thủ thời gian để tái cơ cấu chiến lược xuất khẩu và quản trị rủi ro.
Thực tế cho thấy, động thái áp thuế bổ sung diện rộng theo Section 122 đã nhanh chóng phủ bóng lên những kỳ vọng ổn định đó. Việc tăng mức thuế từ 10% lên 15% trong vòng 150 ngày sẽ tạo ra áp lực đáng kể lên chi phí xuất khẩu, đặc biệt với các doanh nghiệp điện tử Việt Nam đang hoạt động chủ yếu ở phân khúc gia công, nơi biên lợi nhuận mỏng và khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng là rất hạn chế. Trong ngắn hạn, nhiều doanh nghiệp có thể phải đối mặt với yêu cầu đàm phán lại giá, điều chỉnh tiến độ giao hàng hoặc thậm chí mất đơn hàng khi đối tác Mỹ tìm cách phân tán rủi ro sang các nguồn cung khác. Ở góc độ rộng hơn, tâm lý thị trường trở nên thận trọng hơn, kéo theo rủi ro về tài chính, tồn kho và kế hoạch sản xuất.
Đáng lưu ý hơn, Hiệp hội cho rằng thuế quan chỉ là “lớp bề mặt” của rủi ro. Khi xuất khẩu điện tử của Việt Nam tăng trưởng nhanh và duy trì thặng dư lớn với Hoa Kỳ, nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại như điều tra chống lẩn tránh thuế, chống trợ cấp hay kiểm tra chặt chẽ quy tắc xuất xứ là hoàn toàn hiện hữu. Đây mới là thách thức dài hạn và phức tạp nhất, bởi nó không chỉ tác động đến chi phí mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, phản ứng của cộng đồng doanh nghiệp điện tử Việt Nam, theo đánh giá của Hiệp hội, đang dần chuyển từ tâm thế “ứng phó tình huống” sang tư duy chiến lược dài hạn hơn. Doanh nghiệp buộc phải nhìn lại mức độ phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ, đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng sâu hơn các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và mở rộng hiện diện tại các thị trường có cấu trúc thuế quan ổn định hơn. Đồng thời, việc tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ, minh bạch hóa chuỗi cung ứng và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại trong môi trường thương mại ngày càng khắt khe.
Về phía Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, thông điệp xuyên suốt được đưa ra là: kỷ lục xuất khẩu hơn 164 tỷ USD năm 2025 vừa là thành tựu, vừa là lời cảnh báo. Thành tựu cho thấy năng lực sản xuất và hội nhập của ngành điện tử Việt Nam đã đạt quy mô toàn cầu; nhưng đồng thời, quy mô đó cũng khiến ngành trở nên “dễ bị tổn thương” hơn trước các cú sốc chính sách từ những thị trường lớn. Do đó, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ tiếp tục tăng cường cơ chế cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp về pháp lý quốc tế, đồng thời đẩy mạnh đối thoại và đàm phán thương mại song phương với Hoa Kỳ nhằm giảm thiểu rủi ro mang tính hệ thống.
Ở tầng sâu hơn, câu chuyện thuế quan Hoa Kỳ đang đặt ra một yêu cầu mang tính chiến lược: ngành điện tử Việt Nam cần bước sang giai đoạn phát triển mới, nơi tăng trưởng không chỉ dựa vào quy mô xuất khẩu, mà dựa vào chất lượng tăng trưởng, hàm lượng công nghệ và khả năng tự chủ trong chuỗi giá trị. Chỉ khi đó, doanh nghiệp điện tử Việt Nam mới có thể đứng vững trước những biến động khó lường của chính sách thương mại toàn cầu và duy trì vai trò trụ cột của mình trong nền kinh tế quốc dân.
Tổng thể, Hiệp hội cho rằng kỷ lục xuất khẩu hơn 164 tỷ USD năm 2025 là một thành tựu rất đáng ghi nhận, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới: ngành điện tử Việt Nam phải bước sang giai đoạn phát triển bền vững hơn, chủ động hơn trước các cú sốc chính sách toàn cầu, nếu muốn duy trì vị thế là một trong những trụ cột xuất khẩu của nền kinh tế trong những năm tới.