Ngày 1/9 đánh dấu sự kết thúc của một trong những nhiệm kỳ CEO đáng chú ý nhất trong lịch sử ngành công nghệ. Tim Cook, người tiếp quản vị trí CEO Apple từ Steve Jobs năm 2011, chính thức bàn giao quyền điều hành cho John Ternus.

Theo kế hoạch được Apple công bố hồi tháng 4, Cook tiếp tục giữ vai trò Chủ tịch điều hành (Executive Chairman) và tham gia một số hoạt động quan trọng của công ty, trong đó có quan hệ với các nhà hoạch định chính sách trên toàn cầu. Ternus đồng thời gia nhập Hội đồng quản trị Apple.

Đây không phải là một cuộc chia tay hoàn toàn. Với vai trò mới, Cook vẫn được kỳ vọng tiếp tục có ảnh hưởng đáng kể tới chiến lược của Apple, đặc biệt trong bối cảnh tập đoàn phải xử lý những vấn đề ngày càng phức tạp liên quan đến chính sách thương mại, quan hệ Mỹ - Trung và chuỗi cung ứng toàn cầu.

15 năm đưa Apple thành đế chế 4.500 tỷ USD

Khi Tim Cook trở thành CEO năm 2011, Apple có giá trị vốn hóa khoảng 350 tỷ USD. Sau 15 năm, con số này đã tăng lên hơn 4.500 tỷ USD, đưa Apple trở thành một trong những doanh nghiệp có giá trị nhất thế giới.

Doanh thu hằng năm của Apple cũng tăng gần gấp bốn lần, từ 108 tỷ USD trong năm tài chính 2011 lên hơn 416 tỷ USD trong năm tài chính 2025. Lợi nhuận tăng hơn bốn lần, lên khoảng 112 tỷ USD trong năm tài chính gần nhất.

Di sản lớn nhất của Cook không nằm ở việc tạo ra một sản phẩm mang tính biểu tượng tương đương iPhone. Thay vào đó, ông xây dựng Apple thành một cỗ máy vận hành hiệu quả, với chuỗi cung ứng toàn cầu được tối ưu hóa và một hệ sinh thái dịch vụ tạo ra dòng doanh thu định kỳ.

Dưới thời Cook, Apple mở rộng mạnh các dịch vụ như App Store, Apple Music, iCloud, Apple Pay và Apple TV+. Mảng dịch vụ hiện đã trở thành một ngành kinh doanh có doanh thu hơn 100 tỷ USD mỗi năm.

Các sản phẩm mới như Apple Watch và AirPods cũng giúp Apple mở rộng hệ sinh thái vượt ra ngoài iPhone. Doanh thu nhóm thiết bị đeo, nhà thông minh và phụ kiện đạt khoảng 35 tỷ USD trong năm tài chính 2025.

Một thay đổi có ý nghĩa chiến lược khác là Apple ngày càng tự chủ hơn về công nghệ. Dưới thời Cook, công ty chuyển sang sử dụng chip do chính Apple thiết kế, giúp kiểm soát tốt hơn hiệu năng, mức tiêu thụ năng lượng và lộ trình sản phẩm.

Từ “CEO chuỗi cung ứng” sang bài toán AI

Nếu Steve Jobs được nhớ tới với khả năng tạo ra những sản phẩm định hình thị trường, Tim Cook lại nổi bật với năng lực vận hành và quản trị chuỗi cung ứng.

Ông biến mạng lưới sản xuất của Apple thành một trong những hệ thống hiệu quả nhất ngành điện tử tiêu dùng, đồng thời từng bước đa dạng hóa địa điểm sản xuất khi những rủi ro địa chính trị và thương mại gia tăng.

Tuy nhiên, chính mô hình thành công đó cũng đang đứng trước những thách thức mới.

Apple từng phụ thuộc rất lớn vào Trung Quốc để sản xuất iPhone và nhiều thiết bị khác. Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung, thuế quan và những gián đoạn chuỗi cung ứng đã thúc đẩy Apple đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa sản xuất.

Ấn Độ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sản xuất iPhone, trong khi Việt Nam trở thành một cứ điểm sản xuất quan trọng đối với các sản phẩm như AirPods và iPad. Reuters cho biết Apple hướng tới việc sản xuất phần lớn iPhone dành cho thị trường Mỹ tại Ấn Độ vào cuối năm 2026.

Đây là xu hướng có ý nghĩa đặc biệt đối với chuỗi cung ứng điện tử Đông Nam Á, trong đó Việt Nam đang ngày càng tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái sản xuất của Apple.

John Ternus và “bài kiểm tra AI” của Apple

Người tiếp quản Cook là John Ternus, một kỹ sư kỳ cựu đã có khoảng 25 năm làm việc tại Apple.

Ternus gia nhập Apple năm 2001 trong nhóm thiết kế sản phẩm, trở thành Phó Chủ tịch phụ trách kỹ thuật phần cứng năm 2013 và tham gia đội ngũ điều hành cấp cao từ năm 2021 với cương vị Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Kỹ thuật phần cứng.

Trong sự nghiệp tại Apple, Ternus tham gia phát triển nhiều dòng sản phẩm quan trọng, bao gồm iPhone, iPad, Mac, Apple Watch và AirPods. Ông cũng đóng vai trò quan trọng trong những cải tiến phần cứng gần đây của Mac và iPhone.

Việc Apple lựa chọn một lãnh đạo xuất thân từ kỹ thuật phần cứng cho thấy công ty có thể đang muốn tái nhấn mạnh thế mạnh cốt lõi là sản phẩm và kỹ thuật.

Nhưng thách thức lớn nhất đối với Ternus lại không nằm hoàn toàn ở phần cứng.

Đó là AI.

Reuters nhận định Apple đang chịu sức ép phải chứng minh AI có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới, thay vì chỉ là một tính năng bổ sung trên iPhone. Những hạn chế và sự chậm trễ trong việc nâng cấp Siri cũng khiến khoảng cách giữa Apple với một số đối thủ trong lĩnh vực AI trở thành vấn đề được các nhà đầu tư quan tâm.

Trong khi các đối thủ đang tích hợp AI ngày càng sâu vào hệ điều hành, thiết bị và dịch vụ, Ternus sẽ phải tìm cách đưa AI trở thành một phần cốt lõi của hệ sinh thái Apple mà vẫn duy trì những lợi thế truyền thống về quyền riêng tư, bảo mật và trải nghiệm người dùng.

Thử thách lớn hơn: đổi mới nhưng không phá vỡ hệ sinh thái

Nhiệm kỳ của Cook cũng để lại một số khoảng trống về đổi mới sản phẩm.

Dự án xe điện của Apple bị hủy năm 2024 sau khoảng một thập kỷ phát triển. Apple cũng chưa đạt được kỳ vọng lớn với Vision Pro, sản phẩm thực tế hỗn hợp ra mắt năm 2023 với giá khởi điểm 3.499 USD. Trong khi đó, sự phát triển của AI đang tạo ra nguy cơ smartphone không còn giữ vị trí trung tâm trong hệ sinh thái thiết bị cá nhân như trước.

Ternus vì vậy đứng trước một bài toán khó: làm thế nào để Apple đổi mới đủ nhanh mà không đánh mất những lợi thế đã được xây dựng trong 15 năm qua.

Theo Reuters, mức lương cơ bản của Ternus được nâng lên 3 triệu USD/năm, kèm gói cổ phiếu có giá trị mục tiêu khoảng 55 triệu USD/năm, bắt đầu từ năm 2027. Trong khi đó, Cook sẽ nhận mức lương 2 triệu USD/năm và gói cổ phiếu hạn chế có giá trị mục tiêu 45 triệu USD trong năm 2027.

Cook vẫn có vai trò quan trọng

Việc Cook chuyển sang vị trí Chủ tịch điều hành cũng có ý nghĩa chiến lược.

Trong bối cảnh Apple phải cân bằng giữa thị trường Mỹ, Trung Quốc và mạng lưới sản xuất ngày càng phân tán sang Ấn Độ, Việt Nam và các quốc gia khác, kinh nghiệm của Cook về chuỗi cung ứng, thương mại quốc tế và quan hệ với các chính phủ vẫn có giá trị lớn.

Apple đã có một quá trình chuyển giao được chuẩn bị trong thời gian dài. Công ty công bố kế hoạch này từ tháng 4/2026 và cho biết Hội đồng quản trị đã nhất trí thông qua phương án chuyển giao.

Sự kiện này vì thế không đơn thuần là sự thay đổi CEO. Nó đánh dấu sự chuyển tiếp từ một Apple được định hình mạnh bởi năng lực vận hành và tối ưu hóa chuỗi cung ứng dưới thời Tim Cook sang một giai đoạn mà AI, phần cứng thế hệ mới và đổi mới sản phẩm có thể trở thành những ưu tiên lớn hơn.

Với John Ternus, nhiệm vụ không phải xây dựng lại Apple từ đầu, mà là tìm ra động lực tăng trưởng tiếp theo cho một tập đoàn đã trở thành đế chế công nghệ trị giá hàng nghìn tỷ USD.

Và bài kiểm tra đầu tiên của ông đến gần như ngay lập tức: sự kiện ra mắt iPhone ngày 9/9 sẽ là lần đầu tiên Apple giới thiệu thế hệ sản phẩm mới dưới thời CEO John Ternus. Reuters cho biết Apple dự kiến công bố dòng iPhone mới tại sự kiện này.