Tâm điểm của thị trường là lời kêu gọi của Dario Amodei, CEO Anthropic, về việc cần làm chậm tốc độ phát triển các mô hình AI tiên tiến để có thêm thời gian kiểm soát những rủi ro an toàn. Quan điểm này nhanh chóng nhận được sự đồng tình từ Sam Altman, CEO OpenAI, và Elon Musk, CEO xAI.
Trong một bài viết công bố cuối tuần, Amodei cho rằng tốc độ cải thiện năng lực của các hệ thống AI đang diễn ra quá nhanh, trong khi khả năng của xã hội, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý trong việc đánh giá, kiểm soát những rủi ro đi kèm chưa theo kịp. Ông đặc biệt lưu ý đến khả năng AI ngày càng có thể hỗ trợ quá trình xây dựng những thế hệ AI tiếp theo, qua đó tạo ra tốc độ phát triển khó dự đoán hơn.
Sam Altman công khai ủng hộ quan điểm của Amodei và cho biết OpenAI cũng có kế hoạch tăng cường vai trò của các tổ chức đánh giá độc lập trong việc kiểm tra mức độ an toàn của các mô hình AI. Trong khi đó, Elon Musk cũng đồng tình với lời kêu gọi này.
Những cảnh báo trên lập tức tác động tới tâm lý nhà đầu tư, bởi mô hình tăng trưởng của ngành AI hiện phụ thuộc rất lớn vào giả định rằng năng lực của các mô hình sẽ tiếp tục tăng nhanh, kéo theo nhu cầu khổng lồ đối với GPU, bộ nhớ, thiết bị bán dẫn, trung tâm dữ liệu và năng lượng.
Trong phiên giao dịch ngày 14/9, nhóm cổ phiếu bán dẫn và hạ tầng AI chịu áp lực mạnh. Nvidia, AMD, Intel và Marvell đều giảm, trong khi chỉ số Philadelphia Semiconductor Index có thời điểm mất gần 6%. Đáng chú ý, sự điều chỉnh không diễn ra đồng đều trong toàn bộ hệ sinh thái AI. Một số tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Alphabet và Meta vẫn tăng giá, cho thấy nhà đầu tư đang bắt đầu phân biệt giữa các doanh nghiệp cung cấp hạ tầng AI và những công ty trực tiếp khai thác AI để tạo ra doanh thu, lợi nhuận.
Đây là điểm đáng chú ý của phản ứng thị trường lần này. Nếu tốc độ phát triển các mô hình AI thực sự được điều chỉnh, những doanh nghiệp có mức độ phụ thuộc cao vào việc mở rộng liên tục các trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán có thể chịu ảnh hưởng trước tiên. Ngược lại, các tập đoàn đã đầu tư lượng lớn vốn vào hạ tầng AI có thể có thêm thời gian để khai thác hiệu quả những tài sản đã được xây dựng.
Một số chuyên gia vì vậy cho rằng sự kiện hiện nay chưa đồng nghĩa với việc chu kỳ đầu tư AI đã kết thúc. Việc giảm tốc độ phát triển mô hình không nhất thiết đồng nghĩa với giảm nhu cầu đối với chip và hạ tầng điện toán. Nếu AI tiếp tục được ứng dụng rộng rãi trong doanh nghiệp, một giai đoạn phát triển chậm hơn về năng lực mô hình thậm chí có thể giúp thị trường chuyển từ giai đoạn “xây dựng hạ tầng” sang giai đoạn khai thác hiệu quả những hạ tầng đã đầu tư.
Tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm hơn nằm ở quy mô vốn đang được đổ vào cuộc đua AI. Các kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu, mua GPU và mở rộng năng lực điện toán của các tập đoàn công nghệ lớn đã tạo ra một chuỗi đầu tư khổng lồ kéo dài từ nhà sản xuất chip, bộ nhớ, thiết bị bán dẫn cho tới doanh nghiệp cung cấp điện, hệ thống làm mát và cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu. Bất kỳ sự điều chỉnh nào trong kỳ vọng tăng trưởng AI cũng có thể tác động dây chuyền lên toàn bộ hệ sinh thái này.
Diễn biến tại châu Á cho thấy mức độ nhạy cảm của thị trường. Cổ phiếu nhiều doanh nghiệp bán dẫn lớn tại Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản đồng loạt chịu sức ép khi giới đầu tư lo ngại tốc độ mở rộng đầu tư AI có thể chậm lại. Reuters cho biết KOSPI có thời điểm giảm 3,3%, trong khi Nasdaq tại Mỹ cũng chịu áp lực đáng kể.
Dù vậy, một bộ phận giới phân tích cho rằng phản ứng hiện nay có thể mang tính ngắn hạn. Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc, cũng như cuộc đua giữa các tập đoàn công nghệ lớn, tạo động lực rất mạnh để các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào năng lực tính toán. Vì thế, việc các CEO kêu gọi “giảm tốc” có thể được hiểu nhiều hơn theo nghĩa kiểm soát tốc độ phát triển và tăng cường các cơ chế an toàn, thay vì dừng đầu tư vào AI.
Đối với ngành công nghiệp điện tử và bán dẫn Việt Nam, diễn biến này là một tín hiệu cần được theo dõi sát. Nếu chu kỳ đầu tư AI toàn cầu tiếp tục duy trì, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thông qua sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện tử công nghiệp, module, bảng mạch, đóng gói – kiểm thử bán dẫn, thiết bị phục vụ trung tâm dữ liệu và các sản phẩm điện tử tích hợp AI.
Ngược lại, nếu thị trường bước vào một giai đoạn điều chỉnh tốc độ đầu tư, cạnh tranh về chi phí, năng suất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế sẽ trở nên quyết liệt hơn. Đây cũng là lúc các doanh nghiệp Việt Nam cần tránh phụ thuộc vào một chu kỳ tăng trưởng AI đơn thuần, thay vào đó tập trung nâng cao năng lực công nghệ, tự động hóa, quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu.
Đáng chú ý, sự phân hóa giữa nhóm doanh nghiệp “bán công cụ cho AI” và nhóm doanh nghiệp “kiếm tiền từ AI” đang xuất hiện rõ hơn trên thị trường. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy ngành AI đang bước sang một giai đoạn trưởng thành hơn, trong đó câu hỏi không chỉ còn là doanh nghiệp nào có khả năng xây dựng mô hình AI lớn hơn, mà là doanh nghiệp nào có thể biến năng lực AI thành sản phẩm, dịch vụ và hiệu quả kinh doanh thực tế.
Với Việt Nam, quá trình này mở ra cả cơ hội và thách thức. Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy phát triển công nghiệp bán dẫn, AI và chuyển đổi số, việc tham gia chuỗi cung ứng không nên chỉ dừng ở khâu gia công, lắp ráp mà cần từng bước nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong thiết kế, vật liệu, linh kiện, thiết bị, phần mềm nhúng, kiểm thử và các giải pháp phục vụ hạ tầng AI.
Cuộc tranh luận về tốc độ phát triển AI vì vậy không đơn thuần là câu chuyện công nghệ hay thị trường chứng khoán. Nó đang tác động trực tiếp tới định hướng đầu tư của ngành bán dẫn, điện tử và hạ tầng số trên toàn cầu – trong đó Việt Nam cũng cần chủ động chuẩn bị cho cả kịch bản tăng trưởng nhanh lẫn kịch bản thị trường bước vào giai đoạn điều chỉnh.