Tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 diễn ra ngày 4/10 tại Hà Nội, các doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng khởi nghiệp đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tế về con đường thương mại hóa công nghệ, phát triển nhân lực và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Từ lắp ráp đến làm chủ giá trị công nghệ

Một trong những thông điệp đáng chú ý tại sự kiện đến từ Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam Na Ki Hong. Theo ông, vai trò của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam không nên chỉ được nhìn nhận qua quy mô nhà máy hay kim ngạch xuất khẩu, mà cần được đánh giá cả ở khả năng góp phần hình thành năng lực công nghệ trong nước.

Câu hỏi quan trọng, theo lãnh đạo Samsung Việt Nam, là có bao nhiêu kỹ sư Việt Nam tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra sản phẩm và bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực trở thành nhà cung ứng.

Thực tế tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Samsung Việt Nam ở Hà Nội cho thấy đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã tham gia phát triển phần mềm cho các sản phẩm toàn cầu. Tiếng Việt cũng trở thành một trong 13 ngôn ngữ được hỗ trợ khi Galaxy S24 Ultra ra mắt và tiếp tục được phát triển trên các thế hệ sản phẩm sau.

Song song với R&D, Samsung triển khai các chương trình đào tạo nhân lực công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất. Chương trình tư vấn phát triển Nhà máy thông minh đã đồng hành với 91 doanh nghiệp và đào tạo 201 chuyên gia Việt Nam.

Riêng năm 2026, hơn 2.900 đội tham gia chương trình Samsung Solve for Tomorrow. Samsung Innovation Campus tiếp tục đào tạo sinh viên về AI, Internet vạn vật, dữ liệu lớn và bán dẫn. Từ năm 2012 đến nay, Samsung đã đầu tư khoảng 180 tỷ đồng cho các chương trình hợp tác đại học, nghiên cứu và đào tạo nhân tài.

Theo ông Na Ki Hong, Việt Nam đã hình thành nền tảng sản xuất công nghệ cao quy mô lớn, nhưng bước tiếp theo là phải nâng tỷ trọng giá trị được tạo ra trong nước. Điều này đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều kỹ sư Việt Nam tham gia R&D cốt lõi, nhiều doanh nghiệp trong nước làm chủ dữ liệu, quy trình và tiêu chuẩn, qua đó giữ lại nhiều giá trị công nghệ hơn trong nền kinh tế.

AI mở cơ hội đưa tri thức Việt Nam ra thế giới

Một hướng tiếp cận khác được đưa ra tại sự kiện là khai thác nguồn lực tri thức, ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên AI.

Ông Christopher Nguyễn, nhà sáng lập kiêm CEO Aitomatic, cho rằng sự phát triển của các nền tảng số đang tạo ra một kho tri thức ngày càng lớn, đồng thời trở thành nguồn dữ liệu để các hệ thống AI học hỏi.

Theo ông, Việt Nam sở hữu những giá trị mà thế giới cần, từ ngôn ngữ, văn hóa đến tri thức và cách nhìn về thế giới. AI đang mở ra cơ hội để những giá trị này được số hóa, lan tỏa và đóng góp vào kho tri thức toàn cầu.

Đáng chú ý, ông cho rằng chủ quyền số không chỉ nằm ở việc bảo vệ dữ liệu trong phạm vi quốc gia, mà còn ở khả năng chủ động tạo dựng, chia sẻ và đóng góp tri thức của mình vào hệ sinh thái số toàn cầu.

Đây cũng là một trong những bài toán quan trọng đối với Việt Nam khi phát triển AI: không chỉ sử dụng công nghệ và mô hình do bên ngoài phát triển, mà từng bước hình thành năng lực AI dựa trên dữ liệu, ngôn ngữ, văn hóa và tri thức của chính mình.

Không thể dừng lại ở một con chip được thiết kế

Câu chuyện về bán dẫn tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 cho thấy rõ hơn khoảng cách giữa có công nghệ và tạo ra giá trị thương mại từ công nghệ.

Ông Tạ Hồng Phúc, Phó Tổng Giám đốc Hyphen Deux, chia sẻ hành trình đưa chip vi điều khiển HDx32U do kỹ sư Việt Nam thiết kế từ phòng nghiên cứu đến sản phẩm thương mại.

Một năm trước, tại Innovate Vietnam 2025, Hyphen Deux công bố HDx32U đã hoàn thành tape-out, đánh dấu bước chuyển từ thiết kế sang chế tạo. Tuy nhiên, theo ông Phúc, tape-out mới chỉ là điểm bắt đầu.

Sau thiết kế còn cả một chuỗi công đoạn gồm chế tạo, đóng gói, kiểm thử, tích hợp lên bo mạch, vận hành thực tế, hoàn thiện phần mềm và quan trọng nhất là được khách hàng sử dụng.

Vì vậy, năng lực bán dẫn không nên chỉ được đo bằng số chip được thiết kế hoặc số dự án hoàn thành tape-out. Những chỉ số có ý nghĩa hơn là số sản phẩm thực tế sử dụng chip Việt, số kỹ sư làm chủ toàn bộ chu trình và số khách hàng tiếp tục đặt hàng.

HDx32U là chip vi điều khiển đa năng, tiết kiệm năng lượng, hướng tới các lĩnh vực IoT, tự động hóa và công nghiệp. Hyphen Deux đặt mục tiêu đưa chip vào thiết bị thực tế, vận hành ổn định và chứng minh giá trị với khách hàng.

Điều này cho thấy để hình thành năng lực bán dẫn thực chất, Việt Nam cần một hệ sinh thái đủ năng lực bao phủ từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến tích hợp sản phẩm và kết nối thị trường.

“Nếu chỉ hỗ trợ đến tape-out, chúng ta mới đi được một phần của con đường”, ông Tạ Hồng Phúc nhấn mạnh.

Bài học từ Singapore: kết nối vốn, nhân tài và thị trường

Kinh nghiệm của Singapore cũng cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không thể được xây dựng từ một chương trình đơn lẻ.

Ông Edward Lim, Giám đốc quốc gia NUS Enterprise, cho biết Singapore đã cam kết hơn 125 tỷ SGD cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo kể từ năm 1991, trong đó 37 tỷ SGD dành cho chương trình RIE2030 trong 5 năm tới.

Điểm đáng chú ý là nguồn vốn được sử dụng để đồng hành với toàn bộ hành trình của công nghệ, từ hình thành ý tưởng đến khi ra thị trường, qua đó giảm rủi ro ở từng giai đoạn.

Từ kinh nghiệm Singapore, ông Edward Lim gợi mở Việt Nam cần thúc đẩy luân chuyển nhân tài để đưa tri thức và kinh nghiệm quốc tế về trong nước; xây dựng hệ thống hỗ trợ liên tục từ ý tưởng, thử nghiệm đến khách hàng và thị trường; đồng thời sử dụng vốn công như một chất xúc tác nhằm giảm rủi ro cho các startup trong giai đoạn đầu.

Không chỉ cần ý tưởng hay

Một câu chuyện khác tại sự kiện đến từ Awake Drive, startup phát triển thiết bị đeo sử dụng công nghệ sóng não và AI để phát hiện sớm tình trạng buồn ngủ của tài xế.

Dự án ra đời năm 2022 từ một câu hỏi thực tế và từng đạt giải tại các cuộc thi khởi nghiệp, gọi vốn thành công trước khi thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, đầu năm 2026, Awake Drive quyết định dừng hoạt động.

Theo nhà sáng lập Trần Văn Lực, quá trình này cho thấy một ý tưởng tốt chưa đủ để tạo ra một sản phẩm thành công. Startup phải đồng thời vượt qua khoảng cách về công nghệ, thị trường và vận hành. Sản phẩm phần cứng tích hợp AI đòi hỏi quá trình thử nghiệm dài, trong khi thị trường yêu cầu bằng chứng, kiểm định và độ tin cậy.

Từ trải nghiệm này, ông Lực cho rằng các nhóm đổi mới sáng tạo trẻ cần được tiếp cận sớm với những bài toán thực tế, có không gian thử nghiệm, hạ tầng kiểm định dùng chung và đặc biệt là cơ hội có những “khách hàng đầu tiên” từ cơ quan nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp.

Đổi mới sáng tạo phải tạo ra giá trị thực

Những câu chuyện được chia sẻ tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 cùng hội tụ ở một điểm: thước đo cuối cùng của đổi mới sáng tạo không phải là số lượng ý tưởng, phòng thí nghiệm hay bằng sáng chế, mà là khả năng biến tri thức thành sản phẩm, năng suất, việc làm, doanh thu và giá trị mới cho nền kinh tế.

Với Việt Nam, điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, điện tử và tự động hóa. Từ nền tảng sản xuất quy mô lớn đã hình thành, yêu cầu tiếp theo là nâng cao năng lực R&D, phát triển doanh nghiệp công nghệ trong nước, hình thành chuỗi cung ứng và tạo điều kiện để sản phẩm “Make in Vietnam” thực sự bước ra thị trường.

Hành trình từ ý tưởng đến sản phẩm vì thế không thể chỉ dựa vào nỗ lực của doanh nghiệp hay startup. Đó phải là một hệ sinh thái trong đó Nhà nước, doanh nghiệp, viện trường, nhà đầu tư và thị trường cùng tham gia, để mỗi bước tiến về công nghệ đều có cơ hội trở thành một giá trị kinh tế thực tế.