Thị trường smartphone toàn cầu đang đứng trước một nghịch lý: trong khi sức mua của người tiêu dùng suy yếu và nhu cầu đối với những thiết bị có giá dễ tiếp cận gia tăng, phân khúc smartphone giá rẻ và tầm trung lại chịu sức ép ngày càng lớn.
Theo The Korea Times, chi phí linh kiện tăng cao, đặc biệt là bộ nhớ bán dẫn, đang làm lung lay mô hình kinh doanh vốn dựa trên sản lượng lớn nhưng biên lợi nhuận rất thấp của các nhà sản xuất smartphone phổ thông. Trong khi đó, các hãng đang dành nhiều nguồn lực hơn cho những dòng máy cao cấp, đặc biệt là smartphone màn hình gập.
“Chipflation” đẩy smartphone phổ thông lên mặt bằng giá mới
Tác động của tình trạng thiếu chip nhớ đã bắt đầu thể hiện trực tiếp trên giá bán.
Tại Hàn Quốc, Apple đã tăng giá mẫu iPhone 17e – dòng smartphone giá thấp nhất trong danh mục của hãng – từ 990.000 won lên 1,15 triệu won, tương đương mức tăng 16,1%. Đây là mẫu máy được Apple ra mắt từ tháng 3/2026 nhưng được điều chỉnh giá trong thời điểm hãng giới thiệu dòng iPhone 18 mới.
Samsung Electronics cũng tăng giá Galaxy A37, mẫu smartphone thuộc phân khúc phổ thông được phát hành tại Hàn Quốc hồi tháng 6. Giá bán của Galaxy A37 lên 598.400 won, cao hơn 19,8% so với Galaxy A36 của năm trước.
Những điều chỉnh này diễn ra trong bối cảnh chi phí bộ nhớ tăng mạnh trên toàn cầu. Theo dự báo của IDC ngày 26/8, tình trạng thiếu chip nhớ có thể khiến giá bán trung bình smartphone tăng 27,6% trong năm 2026, trong khi lượng máy xuất xưởng toàn cầu giảm 16,7%.
IDC nhận định các nhà sản xuất Android tập trung vào phân khúc giá thấp vốn đã hoạt động với biên lợi nhuận rất mỏng đang phải cắt giảm các mẫu máy giá thấp và chuyển danh mục sản phẩm lên phân khúc cao hơn.
Điều này tạo ra một vòng xoáy bất lợi: chi phí linh kiện tăng khiến smartphone giá rẻ khó duy trì mức giá cũ; giá tăng lại khiến người tiêu dùng trì hoãn việc mua máy mới; sản lượng giảm tiếp tục làm giảm lợi thế kinh tế nhờ quy mô của các nhà sản xuất.
AI làm thay đổi bài toán phân bổ chip nhớ
Một trong những nguyên nhân quan trọng nằm ở sự bùng nổ nhu cầu bộ nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI).
AI đang kéo theo nhu cầu rất lớn đối với các loại bộ nhớ hiệu năng cao và dung lượng lớn cho máy chủ, trung tâm dữ liệu và hệ thống tính toán. Khi năng lực sản xuất bán dẫn được ưu tiên cho những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, các nhà sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động ở phân khúc giá thấp, phải đối mặt với chi phí đầu vào ngày càng cao.
Đây cũng là lý do cuộc khủng hoảng bộ nhớ đang tạo ra tác động không đồng đều giữa các phân khúc smartphone. Những sản phẩm cao cấp có biên lợi nhuận lớn hơn có khả năng hấp thụ một phần chi phí linh kiện tăng thêm, trong khi các mẫu giá rẻ rất khó làm điều tương tự.
Với nhóm khách hàng có ngân sách hạn chế, chỉ một mức tăng giá tương đối nhỏ cũng có thể khiến quyết định mua smartphone mới bị trì hoãn.
Smartphone màn hình gập trở thành hướng đi mới
Trong khi phân khúc giá thấp chịu sức ép, các nhà sản xuất lại đang đẩy mạnh phát triển smartphone cao cấp, đặc biệt là thiết bị màn hình gập.
IDC dự báo phân khúc smartphone màn hình gập có thể tăng trưởng 12,6% trong năm nay và trở thành một trong số ít điểm sáng của thị trường smartphone.
Samsung Electronics tiếp tục mở rộng danh mục smartphone màn hình gập, trong khi Apple và Huawei cũng tham gia cuộc đua phát triển thiết bị gập kiểu “passport”. Vivo, Oppo và Motorola được kỳ vọng tiếp tục mở rộng sự hiện diện trong phân khúc này. Huawei cũng đã giới thiệu thế hệ tiếp theo của smartphone gập ba sau sản phẩm đầu tiên ra mắt năm 2024.
Sự dịch chuyển này phản ánh một thay đổi trong chiến lược của ngành smartphone. Khi chi phí linh kiện tăng, các nhà sản xuất có xu hướng ưu tiên những sản phẩm có giá bán và biên lợi nhuận cao hơn, thay vì tiếp tục cạnh tranh quyết liệt ở phân khúc phổ thông.
Thị trường sửa chữa và máy đã qua sử dụng hưởng lợi
Sự suy giảm của smartphone mới cũng đang tạo dư địa cho một thị trường khác phát triển: sửa chữa và thiết bị đã qua sử dụng.
Thay vì mua một chiếc điện thoại mới với giá cao hơn, người tiêu dùng có xu hướng kéo dài vòng đời thiết bị hiện tại bằng cách thay màn hình, pin hoặc các linh kiện khác. Thị trường smartphone cũ cũng trở nên hấp dẫn hơn đối với những khách hàng muốn sở hữu thiết bị có cấu hình tốt nhưng không muốn trả mức giá của sản phẩm mới.
Theo TrendForce, lượng xuất xưởng tấm nền smartphone trên toàn cầu được dự báo chỉ giảm 2,5% trong năm 2026 – thấp hơn đáng kể mức suy giảm dự kiến của lượng smartphone hoàn chỉnh. Một nguyên nhân là nhu cầu từ thị trường máy cũ và sửa chữa đang giúp duy trì nhu cầu đối với màn hình thay thế.
Điều này cho thấy thị trường smartphone không đơn thuần đang suy giảm mà đang tái cấu trúc. Giá thiết bị mới tăng, thời gian sử dụng máy kéo dài hơn và hoạt động sửa chữa, tái sử dụng trở thành một phần ngày càng quan trọng của hệ sinh thái điện tử.
Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cần lưu ý gì?
Diễn biến trên có ý nghĩa đáng chú ý đối với Việt Nam, nơi smartphone và linh kiện điện tử là một trong những lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu quan trọng.
Khi giá chip nhớ tăng và nguồn cung bị cạnh tranh mạnh bởi nhu cầu AI, tác động không chỉ dừng ở các thương hiệu smartphone. Các nhà sản xuất linh kiện, doanh nghiệp lắp ráp, nhà cung ứng màn hình, bộ nhớ, bảng mạch và các linh kiện điện tử khác trong chuỗi cung ứng đều có thể chịu ảnh hưởng.
Đặc biệt, với những doanh nghiệp sản xuất thiết bị ở phân khúc giá thấp, bài toán kiểm soát chi phí sẽ ngày càng khó khăn. Một thay đổi tương đối nhỏ về giá bộ nhớ cũng có thể tác động đáng kể tới giá thành sản phẩm cuối cùng khi biên lợi nhuận vốn đã rất thấp.
Ở chiều ngược lại, sự phát triển của thị trường sửa chữa, tái sử dụng và tái sản xuất linh kiện cũng mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp điện tử Việt Nam. Việc kéo dài vòng đời thiết bị, phát triển linh kiện thay thế và nâng cao năng lực sửa chữa có thể trở thành một phần của mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành điện tử.
Xa hơn, cuộc khủng hoảng smartphone giá rẻ cho thấy một vấn đề mang tính cấu trúc của ngành bán dẫn: AI không chỉ tạo ra một thị trường mới cho chip mà còn đang làm thay đổi cách năng lực sản xuất bán dẫn được phân bổ giữa các ngành.
Đối với Việt Nam, điều này càng nhấn mạnh yêu cầu phát triển hệ sinh thái công nghiệp điện tử và công nghiệp hỗ trợ có khả năng cung ứng linh kiện ổn định, đa dạng hóa nguồn cung và tăng khả năng chống chịu trước những biến động của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Trong một thị trường mà người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá nhưng chi phí phần cứng lại liên tục tăng, lợi thế cạnh tranh sẽ không chỉ nằm ở việc sản xuất được nhiều thiết bị hơn, mà còn ở khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng, tối ưu thiết kế và chủ động nguồn linh kiện.