Cảnh báo được Văn phòng Nội các Nhật Bản đưa vào báo cáo kinh tế tháng 8, dù Chính phủ vẫn duy trì đánh giá rằng nền kinh tế đang trên đà phục hồi ở mức vừa phải.
Đáng chú ý, rủi ro mới xuất hiện tại Kumamoto – một trong những trung tâm sản xuất quan trọng của Nhật Bản đối với ngành bán dẫn và linh kiện ô tô.
Động đất làm dấy lên lo ngại về nguồn cung linh kiện
Một trận động đất mạnh 7,1 độ xảy ra tại tỉnh Kumamoto ngày 28/7 đã làm gia tăng lo ngại về khả năng gián đoạn hoạt động của các nhà máy trong khu vực.
Kumamoto là nơi tập trung nhiều cơ sở sản xuất phục vụ chuỗi cung ứng bán dẫn và ô tô của Nhật Bản cũng như khu vực Đông Á.
Dù các nhà máy đã bắt đầu khôi phục hoạt động theo từng giai đoạn trong tháng 8, Chính phủ Nhật Bản cho rằng nguy cơ tắc nghẽn trong dòng chảy linh kiện vẫn chưa hoàn toàn biến mất.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngành công nghệ và ô tô, vốn phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng xuyên biên giới và mô hình sản xuất đúng thời điểm.
Chỉ một sự gián đoạn tại một địa phương có thể gây tác động lan rộng đến các nhà máy lắp ráp ở nhiều khu vực khác.
Kumamoto – mắt xích quan trọng của ngành chip
Kumamoto đang ngày càng giữ vai trò nổi bật trong chiến lược phát triển ngành bán dẫn của Nhật Bản.
Khu vực này tập trung một cụm các doanh nghiệp sản xuất chip và linh kiện công nghiệp, cung cấp sản phẩm cho mạng lưới sản xuất trong nước và các thị trường xuất khẩu.
Sự gián đoạn tại đây vì thế không chỉ là vấn đề của riêng một địa phương.
Nó có thể tạo ra những tác động dây chuyền đối với hoạt động sản xuất điện tử, ô tô và các ngành công nghiệp sử dụng linh kiện công nghệ cao.
Cảnh báo mới của Chính phủ Nhật Bản cũng cho thấy một thực tế ngày càng rõ nét: khi các quốc gia tập trung xây dựng những trung tâm sản xuất bán dẫn quy mô lớn, rủi ro thiên tai tại các khu vực này có thể trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh chuỗi cung ứng.
Mưa lớn tiếp tục gây sức ép
Bên cạnh trận động đất tại Kumamoto, mưa lớn xảy ra tại tỉnh Chiba vào ngày 13/8 cũng gây thiệt hại cho hoạt động nông nghiệp.
Theo báo cáo, tình trạng này có thể ảnh hưởng trong ngắn hạn đến nguồn cung trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản.
Các rủi ro từ thiên tai xuất hiện trong bối cảnh doanh nghiệp và mạng lưới bán lẻ đang phải đối mặt với nhiều áp lực về chi phí và nguồn cung.
Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, các doanh nghiệp có thể chịu ảnh hưởng đến biên lợi nhuận trong quý III do chi phí logistics và linh kiện tăng lên.
Đầu tư công nghệ vẫn duy trì đà tăng
Dù những rủi ro về chuỗi cung ứng gia tăng, đầu tư của doanh nghiệp Nhật Bản vẫn cho thấy khả năng chống chịu.
Chi tiêu vốn tiếp tục tăng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, nhờ nhu cầu đầu tư vào hạ tầng dữ liệu và phần cứng phục vụ trí tuệ nhân tạo.
Điều này cho thấy hai xu hướng đang diễn ra song song.
Một mặt, Nhật Bản đang đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ cao và hạ tầng AI nhằm củng cố năng lực cạnh tranh.
Mặt khác, việc tập trung các cơ sở sản xuất chiến lược tại những khu vực có nguy cơ động đất, mưa lớn hoặc các hiện tượng thời tiết cực đoan đang khiến vấn đề quản trị rủi ro chuỗi cung ứng trở nên cấp thiết hơn.
Kinh tế vẫn phục hồi nhưng rủi ro chưa biến mất
Báo cáo tháng 8 của Văn phòng Nội các Nhật Bản cho thấy tiêu dùng cá nhân có dấu hiệu cải thiện, qua đó giúp Chính phủ duy trì đánh giá về triển vọng phục hồi vừa phải của nền kinh tế.
Lợi nhuận doanh nghiệp trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6 cũng đạt kết quả tích cực, khiến Chính phủ nâng đánh giá về tình hình lợi nhuận của khu vực doanh nghiệp lên mức đang cải thiện.
Trong khi đó, áp lực lạm phát ở cấp doanh nghiệp có dấu hiệu hạ nhiệt khi chi phí liên quan đến dầu mỏ giảm.
Tuy nhiên, triển vọng quý III sẽ phụ thuộc một phần vào khả năng các nhà sản xuất khắc phục những gián đoạn trong chuỗi cung ứng tại Kyushu, cũng như mức độ thiệt hại từ thiên tai đối với các ngành sản xuất và nông nghiệp.
Thiên tai trở thành bài toán mới của chuỗi cung ứng công nghệ
Vụ việc một lần nữa cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu đang phải đối mặt với những rủi ro ngày càng đa dạng.
Bên cạnh căng thẳng địa chính trị, chiến tranh thương mại và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, doanh nghiệp hiện phải tính đến những tác động ngày càng lớn của thiên tai và biến đổi khí hậu.
Đối với ngành bán dẫn và ô tô, đây là thách thức đặc biệt nghiêm trọng.
Các ngành này phụ thuộc vào hàng nghìn nhà cung cấp khác nhau, trong đó nhiều linh kiện có tính chuyên môn hóa cao và khó tìm được nguồn thay thế trong thời gian ngắn.
Một nhà máy ngừng hoạt động có thể không gây ảnh hưởng ngay lập tức. Nhưng nếu lượng linh kiện dự trữ cạn kiệt, tác động có thể nhanh chóng lan sang toàn bộ dây chuyền sản xuất.
Đối với Nhật Bản, nơi đang đầu tư mạnh để củng cố vị thế trong ngành bán dẫn, bài toán đặt ra không chỉ là xây dựng thêm nhà máy.
Quan trọng không kém là bảo đảm các trung tâm sản xuất mới có khả năng chống chịu tốt hơn trước động đất, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Cảnh báo mới của Chính phủ Nhật Bản vì thế là lời nhắc nhở rằng trong cuộc đua xây dựng chuỗi cung ứng công nghệ, năng lực sản xuất thôi là chưa đủ; khả năng duy trì hoạt động khi xảy ra khủng hoảng cũng đang trở thành một yếu tố cạnh tranh quan trọng.