Cuộc tranh luận về tốc độ phát triển AI đang bước sang một giai đoạn mới khi những người đứng đầu các công ty công nghệ lớn bắt đầu bộc lộ rõ những cách tiếp cận khác nhau đối với vấn đề an toàn và kiểm soát AI.
Trong một bài đăng trên X ngày 15/9, Mark Zuckerberg cho rằng mỗi phòng thí nghiệm AI đều có trách nhiệm và động lực để phát triển công nghệ ở tốc độ phù hợp với khả năng bảo đảm an toàn. Theo ông, các doanh nghiệp cũng có đủ khả năng tự đưa ra quyết định về việc khi nào cần trì hoãn hoặc điều chỉnh việc triển khai một hệ thống AI.
Zuckerberg nhấn mạnh rằng niềm tin và khả năng căn chỉnh AI với mục tiêu của con người đang nhanh chóng trở thành những năng lực quan trọng để tạo khác biệt giữa các mô hình và tác nhân AI. Theo quan điểm của ông, một phòng thí nghiệm không chú trọng đến vấn đề alignment có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.
Meta không ủng hộ một cơ chế giảm tốc trên toàn ngành
Quan điểm của Zuckerberg xuất hiện trong bối cảnh CEO Anthropic Dario Amodei vừa kêu gọi ngành AI phối hợp làm chậm tốc độ nâng cấp năng lực của các mô hình tiên tiến.
Amodei cho rằng tốc độ phát triển năng lực AI đang có nguy cơ vượt quá tốc độ phát triển các biện pháp an toàn. Ông đề xuất một cách tiếp cận có sự phối hợp giữa các công ty AI, trong đó có sự tham gia của các bên đánh giá độc lập và tiến tới hợp tác quốc tế. CEO OpenAI Sam Altman và Elon Musk của xAI cũng đã công khai ủng hộ việc tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm có đủ thời gian để kiểm soát rủi ro.
Zuckerberg không phủ nhận nhu cầu phải bảo đảm an toàn. Điểm khác biệt nằm ở cơ chế thực hiện.
Theo ông, các công ty không nhất thiết phải cùng nhau thống nhất một tốc độ phát triển chậm hơn. Mỗi phòng thí nghiệm có thể tự đánh giá rủi ro, trì hoãn sản phẩm hoặc điều chỉnh quá trình phát triển nếu nhận thấy hệ thống chưa đủ an toàn.
Zuckerberg dẫn ví dụ Meta từng trì hoãn việc phát hành tác nhân AI Muse trong nhiều tháng để tăng cường các biện pháp an toàn và bảo mật. Ông cho rằng Meta không yêu cầu các công ty khác phải làm điều tương tự trước khi hành động, mà tự đưa ra quyết định dựa trên đánh giá của mình.
Jensen Huang cũng phản đối ý tưởng “giảm tốc” chung
CEO Nvidia Jensen Huang đưa ra quan điểm tương đồng khi cho rằng an toàn AI trước hết phải được xử lý như một vấn đề kỹ thuật.
Theo Huang, các công ty không nên phát hành một hệ thống mà họ cho rằng không an toàn. Tuy nhiên, ông không cho rằng tốc độ đổi mới và an toàn là hai mục tiêu nhất thiết phải đánh đổi cho nhau.
Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào trách nhiệm của từng doanh nghiệp: phát triển nhanh nhưng phải có khả năng đánh giá rủi ro, kiểm thử và tạm dừng khi sản phẩm chưa đạt yêu cầu an toàn.
Như vậy, Zuckerberg và Huang đang hình thành một quan điểm tương đối thống nhất: AI không nhất thiết phải giảm tốc trên quy mô toàn ngành; thay vào đó, mỗi doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về mức độ an toàn của hệ thống do mình phát triển.
Trong khi đó, Amodei và một số lãnh đạo AI khác nhấn mạnh nhiều hơn tới sự phối hợp giữa các doanh nghiệp nhằm tránh tình trạng cạnh tranh khiến từng công ty có động lực đi nhanh hơn mức mà các biện pháp an toàn có thể theo kịp.
Tranh luận thực chất nằm ở cách quản trị rủi ro
Điểm đáng chú ý là các bên không thực sự bất đồng về việc AI phải an toàn. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở câu hỏi: ai quyết định tốc độ phát triển và mức độ phối hợp giữa các công ty nên đến đâu?
Zuckerberg cho rằng các doanh nghiệp có động lực kinh tế và pháp lý rất rõ ràng để tránh để AI gây thiệt hại. Nếu sản phẩm không đáng tin cậy hoặc gây ra hậu quả nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý và mất niềm tin của người dùng.
Meta cũng cho biết bộ phận Meta Superintelligence Labs đang sử dụng các đơn vị đánh giá độc lập trong một số lĩnh vực. Zuckerberg gọi đây là một thực hành tốt của ngành và cho rằng các phòng thí nghiệm khác có thể áp dụng mà không cần một thỏa thuận chung về tốc độ phát triển.
Ở chiều ngược lại, lập luận của Amodei tập trung vào rủi ro mang tính hệ thống: nếu nhiều công ty cùng cạnh tranh để đạt được các mô hình mạnh hơn, một doanh nghiệp riêng lẻ có thể khó tự giảm tốc nếu các đối thủ vẫn tiếp tục tiến lên.
Đây là lý do cuộc tranh luận về “giảm tốc AI” ngày càng chuyển từ câu chuyện kỹ thuật sang vấn đề quản trị ngành, trách nhiệm doanh nghiệp và chính sách công nghệ.
AI tiếp tục là động lực lớn của đầu tư bán dẫn và hạ tầng
Tranh luận này cũng có ý nghĩa trực tiếp đối với ngành công nghiệp bán dẫn.
Trong những năm qua, làn sóng đầu tư vào AI đã kéo theo nhu cầu lớn đối với GPU, bộ nhớ tốc độ cao, máy chủ, thiết bị mạng và trung tâm dữ liệu. Nvidia là một trong những doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất từ quá trình này.
Bởi vậy, bất kỳ thay đổi nào trong tốc độ phát triển AI cũng có thể tác động tới kỳ vọng về nhu cầu tính toán và đầu tư hạ tầng. Trước đó, thị trường chứng khoán đã phản ứng khi những cảnh báo về rủi ro AI và lời kêu gọi giảm tốc làm gia tăng lo ngại về tốc độ tăng trưởng của hệ sinh thái AI.
Tuy nhiên, những tuyên bố mới nhất của Zuckerberg và Huang cho thấy các doanh nghiệp lớn trong hệ sinh thái AI vẫn đang đặt trọng tâm vào việc tiếp tục phát triển năng lực tính toán, đồng thời tăng cường các cơ chế bảo đảm an toàn.
Điều này có thể dẫn tới một xu hướng đáng chú ý: thay vì “giảm tốc AI”, ngành công nghệ có thể chuyển sang “phát triển AI có kiểm soát”, trong đó năng lực đánh giá, bảo mật, kiểm thử và alignment trở thành một phần ngày càng quan trọng của quá trình phát triển sản phẩm.
Việt Nam đứng trước yêu cầu chuẩn bị cho một chu kỳ AI mới
Đối với Việt Nam, tranh luận giữa Zuckerberg, Huang và Amodei không chỉ là câu chuyện giữa các tập đoàn công nghệ Mỹ. Nó cho thấy AI đang trở thành một lĩnh vực có tác động đồng thời tới phần mềm, bán dẫn, điện tử, trung tâm dữ liệu và năng lượng.
Nếu tốc độ phát triển AI tiếp tục được duy trì, nhu cầu về chip AI, bộ nhớ, máy chủ, thiết bị mạng và các hệ thống làm mát, lưu trữ và cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu sẽ tiếp tục tạo ra cơ hội cho chuỗi cung ứng điện tử.
Đồng thời, yêu cầu về an toàn AI cũng mở ra một nhóm năng lực mới mà doanh nghiệp Việt Nam cần quan tâm, từ kiểm thử mô hình, an ninh AI, bảo vệ dữ liệu đến các công nghệ hỗ trợ giám sát và đánh giá hệ thống AI.
Đối với ngành điện tử và bán dẫn Việt Nam, bài toán vì thế không chỉ là tham gia vào chuỗi cung ứng phần cứng phục vụ AI, mà còn phải từng bước xây dựng năng lực công nghệ và nhân lực để tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.
Cuộc tranh luận hiện nay giữa những người đứng đầu Meta, Nvidia, Anthropic và OpenAI cho thấy một thực tế: AI vẫn đang tiến nhanh, nhưng câu hỏi về cách tiến nhanh một cách an toàn đang trở thành một phần không thể tách rời của cuộc đua công nghệ.
Với Việt Nam, điều quan trọng là chuẩn bị đồng thời cả hai phía của bài toán: năng lực sản xuất và hạ tầng để đón làn sóng AI, cùng năng lực quản trị, an toàn và nhân lực để khai thác AI một cách bền vững.