Bên trong một phòng điều hành tối om, chỉ có ánh sáng xanh từ hàng chục màn hình nhấp nháy, các chuyên gia an ninh mạng dõi theo từng biến động dữ liệu trong hệ thống của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Tại đây, mỗi cú click chuột sai lầm, mỗi cổng dịch vụ bị lãng quên có thể là điểm khởi đầu cho một cuộc khủng hoảng toàn diện.

 

 “29.282 vụ tấn công ransomware trong một năm, tức là trung bình cứ 18 phút lại có một vụ xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam,” ông Adrian Hia, đại diện của Kaspersky khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nói trong buổi công bố số liệu mới nhất. Con số khô khốc nhưng chất chứa phía sau là những thiệt hại dữ dội – cả tiền bạc, dữ liệu lẫn uy tín doanh nghiệp.

 

Cùng với Indonesia và Philippines, Việt Nam hiện là một trong ba quốc gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ ransomware – loại mã độc có khả năng mã hóa toàn bộ dữ liệu và chỉ “mở khoá” khi nạn nhân trả tiền chuộc, thường là bằng Bitcoin để tránh bị truy vết.

 

Theo ông Vũ Ngọc Sơn – chuyên gia kỳ cựu từ Hiệp hội An ninh mạng quốc gia – một vụ tấn công ransomware không phải lúc nào cũng “rầm rộ” như mọi người tưởng. “Hacker có thể ẩn mình trong hệ thống doanh nghiệp hàng tháng trời, quan sát từng thói quen truy cập, từng lỗ hổng bảo mật, nắm rõ điểm yếu hệ thống trước khi tung đòn chí mạng,” ông nói.

 

Đó là những gì đã xảy ra với nhiều cái tên lớn như VnDirect, PVOIL, Vietnam Post – những đơn vị từng rơi vào trạng thái "đóng băng" hệ thống trong nhiều ngày liền. Mới đây, tập đoàn công nghệ CMC cũng xác nhận trở thành nạn nhân của một vụ ransomware tinh vi, cho thấy ngay cả các doanh nghiệp công nghệ cũng không miễn nhiễm.

 

Nhóm hacker thường nhắm vào hệ thống của các doanh nghiệp vừa và lớn, nơi sở hữu kho dữ liệu đồ sộ nhưng đôi khi thiếu lớp bảo vệ đúng chuẩn. Các mục tiêu đặc biệt yêu thích bao gồm:

 

Doanh nghiệp tài chính, ngân hàng, chứng khoán

 

Đơn vị hạ tầng công nghệ, viễn thông

 

Doanh nghiệp logistics, vận chuyển

 

Tổ chức có thông tin khách hàng lớn như thương mại điện tử

 

Khi dữ liệu bị mã hóa, doanh nghiệp thường phải chọn một trong hai con đường: trả tiền chuộc để phục hồi hệ thống hoặc mất toàn bộ dữ liệu quan trọng – kéo theo tổn thất nặng nề.

 

Chìa khóa để sống sót: Phòng hơn chống

Trong bối cảnh mối đe dọa ngày càng tinh vi, việc chờ “nổ ra sự cố” rồi mới xử lý là lựa chọn nguy hiểm. Các chuyên gia bảo mật đưa ra hàng loạt khuyến nghị thiết thực cho doanh nghiệp và người dùng:

 

1. Giảm bề mặt tấn công

Tắt các cổng, dịch vụ không dùng tới trên máy chủ.

 

Kiểm tra định kỳ các lỗ hổng phần mềm, hệ điều hành, ứng dụng.

 

2. Đào tạo con người – mắt xích yếu nhất

Tổ chức huấn luyện nhân viên nhận diện email lừa đảo, file nghi ngờ.

 

Kiểm soát quyền truy cập, hạn chế chia sẻ dữ liệu nội bộ tràn lan.

 

3. Chủ động sao lưu và diễn tập

Thiết lập cơ chế sao lưu định kỳ trên hạ tầng độc lập.

 

Thường xuyên kiểm tra khả năng khôi phục từ bản sao lưu.

 

Diễn tập kịch bản khẩn cấp: mất dữ liệu, tống tiền, hệ thống bị khoá.

 

4. Triển khai hệ thống giám sát an ninh mạng liên tục

Dùng phần mềm phát hiện xâm nhập (IDS/IPS).

 

Theo dõi lưu lượng bất thường, cảnh báo khi có hành vi nghi ngờ.

 

Ngay cả các cá nhân cũng đang trở thành nạn nhân tiềm năng của mã độc tống tiền, nhất là khi sử dụng phần mềm lậu, nhấn vào các liên kết lạ, hoặc mở file đính kèm từ email không rõ nguồn gốc.

 

Người dùng nên:

 

Cập nhật hệ điều hành và phần mềm thường xuyên.

 

Dùng phần mềm diệt virus có bản quyền.

 

Không nhấp vào đường link không rõ ràng trên mạng xã hội, email.

 

Khi trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây phát triển, mặt trận an ninh mạng ngày càng phức tạp và khó lường. Cuộc chiến chống ransomware giờ đây không còn là chuyện riêng của bộ phận IT – mà là trách nhiệm chung của toàn bộ doanh nghiệp và xã hội.

 

“Không ai miễn nhiễm. Chỉ có chuẩn bị kỹ và ứng phó kịp thời mới là chìa khoá để tồn tại trong thời đại số,” ông Vũ Ngọc Sơn cảnh báo.