Đây là cảnh báo mới nhất từ ASML — công ty nắm giữ công nghệ lithography tiên tiến nhất thế giới và được xem là “xương sống” của toàn bộ ngành sản xuất chip hiện đại. 

Trong cuộc trao đổi với Reuters, CEO ASML Christophe Fouquet cho biết thị trường bán dẫn toàn cầu sẽ tiếp tục ở trạng thái “căng thẳng nguồn cung” trong tương lai gần khi nhu cầu AI tăng nhanh hơn khả năng mở rộng công suất của ngành công nghiệp chip. Theo ông, AI, robot, vệ tinh và các hệ thống tính toán quy mô lớn đang tạo ra làn sóng nhu cầu mới vượt xa dự báo truyền thống của ngành bán dẫn. 

Điều đáng chú ý là đây không còn là chu kỳ tăng trưởng ngắn hạn như các giai đoạn smartphone hay PC trước đây. ASML tin rằng AI đang tạo ra một lớp nhu cầu hạ tầng hoàn toàn mới cho nền kinh tế số toàn cầu.

Trong nhiều năm, ngành bán dẫn vận hành theo các chu kỳ lên xuống khá rõ ràng. Nhưng AI đang làm thay đổi cấu trúc đó. Các mô hình AI thế hệ mới đòi hỏi khối lượng tính toán khổng lồ, kéo theo nhu cầu chưa từng có đối với GPU, HBM memory, chip networking và toàn bộ hạ tầng datacenter AI.

Điều này khiến các nhà sản xuất chip lớn như TSMC, Samsung, Intel hay SK Hynix phải mở rộng công suất với tốc độ chưa từng thấy. Và ở trung tâm của cuộc đua đó chính là ASML.

Công ty Hà Lan hiện gần như độc quyền toàn cầu trong công nghệ EUV lithography — hệ thống máy in chip tiên tiến nhất thế giới dùng để sản xuất các chip AI hiện đại. Những cỗ máy EUV của ASML có giá lên tới hàng trăm triệu USD mỗi hệ thống và là thiết bị không thể thiếu đối với các tiến trình chip tiên tiến dưới 5nm. 

Theo Fouquet, nhu cầu AI hiện mạnh đến mức thị trường bán dẫn sẽ tiếp tục bị giới hạn bởi nguồn cung trong thời gian dài. Ông cho rằng các “nút thắt cổ chai” sẽ xuất hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng chip toàn cầu khi tốc độ triển khai AI infrastructure ngày càng tăng mạnh. 

Điều này phản ánh một thực tế rất quan trọng của kỷ nguyên AI: bài toán lớn nhất giờ không còn nằm ở phần mềm hay mô hình AI, mà là compute capacity — năng lực tính toán vật lý của thế giới.

AI đang biến chip bán dẫn thành tài nguyên chiến lược tương tự dầu mỏ trong thế kỷ trước.

Các hyperscaler như Microsoft, Google, Amazon, Meta hay xAI hiện đổ hàng trăm tỷ USD vào datacenter AI. Reuters cho biết ASML đặc biệt nhắc đến các dự án quy mô cực lớn như “TeraFab” của Elon Musk hay mạng vệ tinh Starlink như những nguồn tạo nhu cầu chip mới khổng lồ cho thị trường. 

Điều này cũng giải thích vì sao toàn ngành bán dẫn đang bước vào giai đoạn mở rộng công suất lớn nhất nhiều thập kỷ.

Không chỉ GPU AI, mà toàn bộ hệ sinh thái chip liên quan đến AI đều đang chịu áp lực tăng trưởng mạnh: bộ nhớ HBM, đóng gói tiên tiến, interconnect, silicon photonics, chip networking và thiết bị sản xuất wafer.

ASML hiện không chỉ bán máy EUV truyền thống mà còn thúc đẩy thế hệ High-NA EUV mới — công nghệ được xem là nền tảng cho các chip AI thế hệ tiếp theo. Công ty cho biết những con chip đầu tiên sản xuất bằng High-NA sẽ xuất hiện trong vài tháng tới. 

High-NA EUV đặc biệt quan trọng vì nó cho phép in các transistor nhỏ hơn và dày đặc hơn nhiều, phục vụ trực tiếp cho nhu cầu tăng hiệu năng AI. Đây là công nghệ then chốt trong cuộc đua bán dẫn dưới 2nm của Intel, Samsung và TSMC.

Ở góc độ rộng hơn, cảnh báo của ASML cho thấy AI đang tạo ra một “supercycle” mới cho ngành bán dẫn toàn cầu. Theo dự báo được Reuters dẫn lại, quy mô thị trường chip toàn cầu có thể đạt tới 1.500 tỷ USD vào năm 2030 — gần gấp đôi hiện nay. Tuy nhiên, vấn đề là tốc độ mở rộng công suất của ngành bán dẫn không thể diễn ra nhanh như phần mềm AI.

Xây dựng fab bán dẫn hiện đại mất nhiều năm, đòi hỏi vốn đầu tư hàng chục tỷ USD và phụ thuộc vào chuỗi cung ứng cực kỳ phức tạp. Chỉ riêng các hệ thống EUV của ASML đã có thời gian sản xuất kéo dài với hàng nghìn linh kiện siêu chính xác đến từ nhiều quốc gia khác nhau.

Điều này khiến thế giới AI đứng trước nguy cơ thiếu tính toán kéo dài trong nhiều năm tới. Đáng chú ý, CEO Fouquet cũng cảnh báo rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc có thể tạo ra tác dụng ngược. Theo ông, nếu phương Tây tiếp tục siết chặt quá mức việc bán thiết bị chip cho Trung Quốc, Bắc Kinh có thể tăng tốc phát triển công nghệ nội địa để thay thế hoàn toàn hệ sinh thái phương Tây. 

Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm với ASML vì công ty đang nằm ở trung tâm cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung.

Trong nhiều năm qua, Washington đã gây áp lực lên Hà Lan nhằm hạn chế ASML bán các hệ thống lithography tiên tiến cho Trung Quốc. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn là thị trường rất lớn đối với ASML, đặc biệt ở các dòng máy DUV cũ hơn. 

Điều đó cho thấy AI giờ không còn chỉ là cuộc đua công nghệ đơn thuần, mà đã trở thành cuộc chiến về hạ tầng công nghiệp, năng lực sản xuất và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong kỷ nguyên AI, các công ty như Nvidia có thể là “gương mặt nổi bật” của cuộc đua công nghệ, nhưng những doanh nghiệp như ASML mới là nền móng thực sự của toàn bộ hệ sinh thái AI toàn cầu.

Và nếu cảnh báo của ASML chính xác, thế giới có thể sắp bước vào giai đoạn mà chip AI trở thành tài nguyên khan hiếm chiến lược nhất của nền kinh tế số.