Ra mắt từ cuối năm 2021, Mobile Money – hình thức thanh toán không dùng tiền mặt qua tài khoản viễn thông – được kỳ vọng sẽ “lấp đầy” khoảng trống tiếp cận tài chính của hàng chục triệu người dân chưa có tài khoản ngân hàng, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi và hải đảo. Khác với ví điện tử vốn yêu cầu liên kết tài khoản ngân hàng, Mobile Money được triển khai bởi các nhà mạng viễn thông, tận dụng lợi thế hạ tầng phủ sóng rộng khắp đến từng xã, từng bản.

 

Sau ba năm, các con số thống kê cho thấy Mobile Money đang đi đúng hướng: gần 10 triệu người dùng, trong đó hơn 70% sống tại khu vực vùng sâu vùng xa. Mạng lưới điểm chấp nhận thanh toán cũng mở rộng nhanh chóng, chạm ngưỡng gần 276.000 đơn vị trên cả nước, bao phủ các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, giáo dục, y tế và hành chính công.

 

Tuy vậy, chính việc tiếp tục “thí điểm kéo dài” lại đặt ra câu hỏi: điều gì đang kìm hãm quá trình luật hóa dịch vụ này?

 

Trên thực tế, Mobile Money đang ở vị trí lưng chừng giữa hai khuôn khổ: không hoàn toàn thuộc nhóm dịch vụ ngân hàng, nhưng cũng chưa được pháp luật viễn thông bao quát đầy đủ. Vấn đề giám sát dòng tiền, chống rửa tiền, bảo vệ dữ liệu người dùng, và quản lý rủi ro tài chính là những thách thức pháp lý mà cơ quan quản lý buộc phải giải quyết trước khi dịch vụ này có thể được “cấp hộ khẩu” trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Ngoài ra, một thực tế đáng lưu ý là mức độ sử dụng dịch vụ còn khiêm tốn nếu so với tiềm năng: tổng giá trị giao dịch mới đạt khoảng 5.400 tỷ đồng – con số chưa thực sự tương xứng với gần 10 triệu người dùng và hơn 148 triệu lượt giao dịch. Điều này đặt ra yêu cầu về việc tăng cường truyền thông, cải thiện trải nghiệm người dùng và thúc đẩy các dịch vụ tích hợp sâu hơn với nhu cầu sống hàng ngày.

 

Trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu xây dựng xã hội không tiền mặt và phổ cập tài chính toàn diện, Mobile Money có thể đóng vai trò là “mảnh ghép then chốt” giúp người dân tiếp cận tài chính số mà không cần qua trung gian ngân hàng. Nhưng để làm được điều đó, dịch vụ này cần được tháo gỡ khỏi chiếc áo “thí điểm” kéo dài và bước vào giai đoạn định danh pháp lý rõ ràng.

 

Việc Chính phủ giao Ngân hàng Nhà nước phối hợp cùng các bộ, ngành nghiên cứu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về Mobile Money là một tín hiệu tích cực. Nhưng điều thị trường kỳ vọng không chỉ là gia hạn thời gian, mà là một lộ trình cụ thể để dịch vụ này chính thức bước ra ánh sáng, trở thành một phần không thể thiếu của hệ sinh thái thanh toán số Việt Nam.