Viễn cảnh con người có thể nhìn xuyên màn đêm, thậm chí khi… nhắm mắt, tưởng như chỉ tồn tại trong phim khoa học viễn tưởng, giờ đang dần trở thành hiện thực nhờ một bước đột phá âm thầm nhưng đầy tiềm năng: kính áp tròng phát hiện hồng ngoại không cần nguồn điện.

 

Dựa trên nguyên lý chuyển đổi photon cận hồng ngoại thành ánh sáng khả kiến nhờ các hạt nano đặc biệt, công nghệ này không chỉ gọn nhẹ, không yêu cầu cấp nguồn như kính nhìn đêm truyền thống mà còn mở ra một chương mới cho việc mở rộng khả năng thị giác của con người – điều mà các thiết bị hỗ trợ thị lực hiện đại từng nhiều lần mơ ước nhưng chưa thể đạt được.

 

Kính nhìn đêm vốn là công cụ gắn liền với chiến tranh – bắt đầu từ Thế chiến II và trở thành tiêu chuẩn trong quân đội hiện đại. Nhưng công nghệ mới này đã vượt qua giới hạn quân sự: không dây, không điện, không cồng kềnh. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: nếu con người có thể dễ dàng nhìn thấy trong bóng tối, không phụ thuộc thiết bị rườm rà, thì đâu sẽ là điểm dừng cho khả năng “tăng cường” giác quan?

 

Khả năng “nhìn được khi nhắm mắt” mà nhóm nghiên cứu phát hiện không chỉ là một chi tiết lạ lùng – nó là biểu tượng cho một bước chuyển: thị giác giờ không còn gắn liền với nhãn cầu hay sự mở mắt nữa, mà trở thành một chức năng có thể cấy ghép, điều chỉnh, nâng cấp.

 

Điểm mấu chốt nằm ở các hạt nano cấu thành kính áp tròng: hỗn hợp natri gadolinium fluoride, ytterbium, erbium và vàng. Chúng hấp thụ các photon trong phổ 800–1.600 nm và phát xạ lại trong dải 380–750 nm – nghĩa là biến thứ mắt người không thấy thành thứ mắt người có thể thấy.

 

Ở góc nhìn rộng hơn, đây là ví dụ sống động về cách công nghệ nano đang tái thiết lại trải nghiệm cơ bản của loài người – trong trường hợp này là thị giác. Và nếu nhóm nghiên cứu thành công trong việc “mã hóa” phổ cận hồng ngoại thành các màu khác nhau (xanh dương, lục, đỏ), thì công nghệ này còn có thể giúp người mù màu phân biệt được sắc thái mà họ vốn không cảm nhận được.

 

Ứng dụng rõ ràng nhất là trong các tình huống cứu hộ, an ninh, chống hàng giả – nơi ánh sáng hồng ngoại có thể truyền thông tin kín đáo mà không cần thiết bị ngoại vi. Nhưng xa hơn, đây có thể là bước đầu trong việc “nâng cấp” giác quan con người – từ việc nhìn thấy tia hồng ngoại đến việc cảm nhận tia X hay thậm chí cả sóng radio, nếu công nghệ phát triển đủ xa.

 

Dù vậy, cũng không thể bỏ qua những rào cản: kính hiện tại chỉ hoạt động tốt với ánh sáng LED cường độ mạnh, và độ nhạy vẫn chưa đủ cho môi trường tự nhiên. Khoảng cách gần với võng mạc cũng giới hạn độ phân giải. Nhóm nghiên cứu đã lường trước điều này và đang phát triển phiên bản kính đeo để cải thiện khả năng quan sát.

 

Khi ánh sáng trở thành ngôn ngữ và con người có thể “dịch” mọi dải tần thành hình ảnh thị giác, ranh giới giữa giác quan tự nhiên và công nghệ hỗ trợ sẽ ngày càng mờ nhạt. Kính áp tròng nhìn được khi nhắm mắt không đơn thuần là một thiết bị – nó là khởi đầu của một triết lý mới về thị giác, về cảm nhận, và rộng hơn, về chính tương lai của con người trong kỷ nguyên hậu sinh học.