Đáng chú ý, một số khách hàng đã bắt đầu thảo luận về việc đặt hàng thiết bị cho giai đoạn 2029–2030, cho thấy nhu cầu đầu tư vào hạ tầng bán dẫn đang kéo dài xa hơn dự kiến.

Đơn hàng tăng mạnh, khách hàng đặt chỗ trước nhiều năm

Trong công bố kết quả kinh doanh ngày 14/10, ASML cho biết khách hàng tiếp tục nâng dự báo nhu cầu thiết bị trong ngắn hạn và trung hạn, chủ yếu dựa trên kỳ vọng về quy mô và thời gian duy trì của các khoản đầu tư liên quan đến AI.

Theo Tổng giám đốc điều hành Christophe Fouquet, các cuộc trao đổi với khách hàng đang dịch chuyển ngày càng nhiều sang những thời điểm giao hàng sau năm 2027. Một số khách hàng thậm chí bày tỏ mong muốn đặt hàng cho các năm 2029 và 2030.

Điều này cho thấy các tập đoàn bán dẫn không còn chỉ tìm cách bổ sung thiết bị để giải quyết nhu cầu trước mắt. Họ đang chủ động bảo đảm năng lực sản xuất trong nhiều năm tới, trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu AI cần ngày càng nhiều bộ xử lý hiệu năng cao, chip nhớ băng thông rộng và những linh kiện bán dẫn tiên tiến khác.

ASML cho biết kế hoạch cung ứng hiện tại sẽ không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu trong cả năm 2027 lẫn 2028. Vì vậy, công ty đang xem xét các phương án mở rộng năng lực sản xuất cho năm 2028 vượt mức tăng công suất 30% đã công bố trước đó. 

Kết quả kinh doanh lập kỷ lục nhờ nhu cầu thiết bị AI

Cảnh báo về tình trạng thiếu hụt nguồn cung được đưa ra cùng thời điểm ASML công bố kết quả kinh doanh quý III/2026 tăng trưởng mạnh.

Doanh thu thuần của hãng đạt 11,66 tỷ euro, tăng khoảng 55% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận ròng đạt gần 5 tỷ euro, cao hơn đáng kể so với mức 2,1 tỷ euro của cùng kỳ năm 2025.

ASML đồng thời nâng dự báo doanh thu cả năm 2026 lên khoảng 44–45 tỷ euro, so với mức dự báo trước đó có cận dưới thấp hơn. Trong quý IV, công ty dự kiến doanh thu đạt 14,2–15,2 tỷ euro, với biên lợi nhuận gộp khoảng 57%. Kết quả này phản ánh vai trò đặc biệt của ASML trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Công ty Hà Lan là nhà cung cấp duy nhất trên thế giới có khả năng thương mại hóa hệ thống quang khắc cực tím bước sóng siêu ngắn EUV ở cấp độ tiên tiến nhất, công nghệ cần thiết để sản xuất nhiều dòng chip logic hiện đại.

Trong quy trình chế tạo bán dẫn, hệ thống quang khắc dùng ánh sáng để tạo các cấu trúc cực nhỏ trên tấm wafer silicon. Độ chính xác và khả năng xử lý của thiết bị ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ transistor, hiệu năng, mức tiêu thụ năng lượng và chi phí sản xuất chip.

Vì vậy, khi nhu cầu chip AI tăng nhanh, áp lực không chỉ dồn lên các nhà thiết kế bộ xử lý hay nhà sản xuất chip, mà còn lan ngược về những nhà cung cấp thiết bị có thời gian chế tạo dài và công nghệ khó thay thế.

TSMC, Samsung và Intel cùng cạnh tranh năng lực sản xuất

Làn sóng đầu tư vào AI đang thúc đẩy các nhà sản xuất bán dẫn lớn mở rộng công suất. TSMC cần thêm năng lực chế tạo các bộ xử lý AI cho những khách hàng như Nvidia; Samsung và Intel cũng đầu tư vào công nghệ sản xuất tiên tiến để duy trì vị thế cạnh tranh.

Tuy nhiên, việc xây dựng nhà máy mới không đồng nghĩa với việc có thể nhanh chóng đưa dây chuyền vào vận hành. Các cơ sở chế tạo chip cần được trang bị nhiều hệ thống phức tạp, từ quang khắc, khắc plasma, lắng đọng vật liệu đến đo kiểm và kiểm soát khuyết tật. Thiếu một mắt xích thiết bị quan trọng cũng có thể làm chậm tiến độ hoàn thiện nhà máy hoặc tăng công suất sản xuất.

Với những hệ thống quang khắc tiên tiến của ASML, thời gian từ khi đặt hàng đến khi giao thiết bị có thể kéo dài hơn một năm. Do đó, khả năng tiếp cận thiết bị trở thành yếu tố quyết định thời điểm một nhà máy mới có thể đạt sản lượng mục tiêu.

Các doanh nghiệp đặt hàng sớm và bảo đảm được lịch giao thiết bị có thể giành lợi thế trong việc mở rộng sản lượng. Ngược lại, những nhà sản xuất phải chờ thiết bị có nguy cơ chậm tiến độ đầu tư, ảnh hưởng đến kế hoạch cung ứng chip cho khách hàng và làm gia tăng chi phí vốn.

Tình trạng này cũng có thể khiến cuộc cạnh tranh giữa các nhà sản xuất bán dẫn ngày càng phụ thuộc vào khả năng hoạch định đầu tư dài hạn, quan hệ với nhà cung cấp thiết bị và năng lực tổ chức chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dựa trên ưu thế công nghệ của từng dòng chip.

Tăng công suất 30% mỗi năm vẫn chưa đủ

Trước khi đưa ra cảnh báo mới, ASML đã công bố kế hoạch tăng năng lực cung ứng thiết bị trong những năm tới. Tuy nhiên, mức tăng dự kiến vẫn chưa theo kịp nhu cầu mà khách hàng đang đưa ra.

Bài toán của ASML không đơn giản là mở rộng diện tích nhà xưởng. Các hệ thống quang khắc EUV là tổ hợp kỹ thuật có độ phức tạp rất cao, đòi hỏi nhiều linh kiện chính xác, hệ thống quang học chuyên biệt và quy trình lắp ráp, hiệu chuẩn nghiêm ngặt. Việc tăng sản lượng cần được phối hợp với năng lực của mạng lưới nhà cung cấp và khả năng kiểm soát chất lượng.

Bên cạnh việc mở rộng sản xuất, ASML còn tìm cách rút ngắn thời gian chế tạo và giao thiết bị, đồng thời giúp khách hàng tăng sản lượng thông qua các gói nâng cấp năng suất cho những hệ thống đã được lắp đặt.

Điều này có ý nghĩa lớn đối với ngành bán dẫn: trong bối cảnh nhu cầu tăng nhanh, bổ sung công suất mới không phải là giải pháp duy nhất. Khai thác hiệu quả hơn các thiết bị hiện có cũng có thể giúp các nhà máy tăng số wafer xử lý được mà không phải chờ hoàn toàn vào những dây chuyền mới.

Tuy nhiên, nếu nhu cầu AI tiếp tục tăng nhanh hơn dự kiến, thị trường vẫn có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt thiết bị kéo dài. Những nút thắt này có khả năng làm tăng chi phí đầu tư, kéo dài thời gian hoàn vốn và ảnh hưởng đến tiến độ đưa các thế hệ chip mới ra thị trường.

Thiết bị bán dẫn trở thành chỉ báo cho chu kỳ đầu tư AI

Triển vọng của ASML cung cấp một góc nhìn quan trọng về mức độ bền vững của làn sóng đầu tư AI. Khi khách hàng sẵn sàng thảo luận về đơn hàng cho năm 2029 và 2030, điều đó cho thấy nhiều tập đoàn đang dự kiến tiếp tục mở rộng năng lực tính toán trong dài hạn.

Dù vậy, đơn hàng thiết bị không đồng nghĩa toàn bộ kế hoạch đầu tư đã chắc chắn được triển khai. Các quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào nhu cầu dịch vụ AI, hiệu quả kinh tế của trung tâm dữ liệu, khả năng huy động vốn và mức độ sinh lời của những khoản đầu tư hiện tại.

Thị trường vì thế sẽ theo dõi đồng thời hai yếu tố: nhu cầu dài hạn đối với chip AI và khả năng chuyển hóa nhu cầu đó thành doanh thu, lợi nhuận cho các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Nếu năng lực tính toán tiếp tục được mở rộng nhanh, các nhà sản xuất thiết bị và linh kiện có thể hưởng lợi. Nhưng nếu hiệu quả thương mại của AI không theo kịp kỳ vọng, kế hoạch đầu tư có thể được điều chỉnh, tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Cơ hội và thách thức đối với ngành bán dẫn Việt Nam

Đối với Việt Nam, cảnh báo của ASML cho thấy chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang cần thêm năng lực sản xuất, đồng thời phải giải quyết các nút thắt về thiết bị, vật liệu, linh kiện chính xác và nhân lực kỹ thuật.

Cơ hội không chỉ nằm ở việc thu hút các dự án chế tạo chip quy mô lớn. Doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước tham gia sâu hơn vào những phân khúc hỗ trợ như linh kiện cơ khí chính xác, bộ phận thiết bị, vật liệu công nghiệp, hệ thống điện và điều khiển, dịch vụ bảo trì, tự động hóa nhà máy và các giải pháp kiểm tra chất lượng.

Tuy nhiên, chuỗi cung ứng thiết bị bán dẫn có yêu cầu rất cao về độ chính xác, tính ổn định, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát quy trình. Muốn trở thành nhà cung ứng đủ năng lực, doanh nghiệp trong nước cần đầu tư công nghệ, nâng cấp hệ thống quản lý chất lượng, đào tạo nhân lực chuyên sâu và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn với các tập đoàn quốc tế.

Về phía chính sách, việc phát triển công nghiệp hỗ trợ cho bán dẫn cần gắn với nhu cầu thực tế của các nhà sản xuất thiết bị và nhà máy chip, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu thu hút đầu tư. Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nội địa, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo sẽ là điều kiện quan trọng để Việt Nam nâng tỷ lệ tham gia trong chuỗi giá trị.

Cảnh báo từ ASML cho thấy trong cuộc đua AI, lợi thế không chỉ thuộc về doanh nghiệp sở hữu mô hình thông minh hơn hay bộ xử lý mạnh hơn. Năng lực chế tạo, thiết bị sản xuất, vật liệu và khả năng bảo đảm nguồn cung trong nhiều năm tới cũng đang trở thành những yếu tố quyết định vị thế cạnh tranh của ngành bán dẫn toàn cầu.