Tuy nhiên, cách thức triển khai, tiêu chí thụ hưởng và thời điểm chuyển giao vẫn chưa được công bố.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X vào ngày 19/10, nhà sáng lập kiêm CEO SpaceX Elon Musk viết: “Năm tới, tôi sẽ tặng một cổ phiếu SpaceX của mình cho mọi trẻ em ở Mỹ”, đồng thời cho biết đây sẽ là “bước đầu tiên trong nhiều bước tiếp theo”. Tuyên bố nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi quy mô tài sản được cam kết phân phối và khả năng đưa hàng chục triệu trẻ em trở thành cổ đông của một doanh nghiệp hàng không vũ trụ và công nghệ có giá trị lớn.
Theo dữ liệu được Axios và CNBC dẫn lại, Mỹ có hơn 72 triệu người dưới 18 tuổi. Với giá cổ phiếu SpaceX ở mức 146,03 USD khi thị trường đóng cửa phiên thứ Sáu trước đó, giá trị lý thuyết của một cổ phiếu dành cho mỗi trẻ em sẽ vượt 10,5 tỷ USD. Con số này có thể thay đổi theo biến động giá cổ phiếu và số lượng người thực tế đủ điều kiện nhận.
Quy mô lớn, nhưng phương án phân phối vẫn bỏ ngỏ
Điểm đáng chú ý là Musk chưa làm rõ khái niệm “trẻ em ở Mỹ” trong cam kết của mình. Chưa có thông tin xác nhận chương trình sẽ áp dụng cho tất cả người dưới 18 tuổi đang sinh sống tại Mỹ hay chỉ dành cho công dân Mỹ; điều kiện xác minh danh tính, cách thức chuyển cổ phiếu và thời điểm phân phối trong năm 2027 cũng chưa được công bố. SpaceX chưa đưa ra thông tin chi tiết về kế hoạch này tại thời điểm các báo cáo được đăng tải.
Theo hồ sơ được CNBC dẫn lại, Musk nắm khoảng 4,8 tỷ cổ phiếu SpaceX; nếu tính cả các khoản thưởng cổ phiếu chưa được trao quyền và quyền chọn cổ phiếu, tổng số cổ phiếu liên quan đến lợi ích sở hữu của ông có thể lên khoảng 6,4 tỷ, tương ứng tỷ lệ sở hữu hưởng lợi khoảng 48,4%. So với quy mô tài sản này, việc phân phối khoảng 72 triệu cổ phiếu tương đương gần 1,1% lượng cổ phiếu nói trên. Dù vậy, con số này chỉ là phép tính tham khảo, không thay thế thông tin chính thức về số cổ phiếu thực tế sẽ được chuyển giao.
Cũng cần phân biệt giữa giá trị thị trường ước tính và số tiền có thể sử dụng ngay. Nếu cổ phiếu được trao cho trẻ em thông qua tài khoản đầu tư hoặc cơ chế quản lý tài sản dành cho người chưa thành niên, quyền kiểm soát, khả năng bán và nghĩa vụ thuế sẽ phụ thuộc vào cấu trúc pháp lý của chương trình. Những yếu tố này hiện chưa được Musk giải thích.
Từ cam kết của Musk đến xu hướng chia sẻ lợi ích doanh nghiệp
Tuyên bố của Musk xuất hiện ngay sau khi Anthropic công bố kế hoạch dành 5% cổ phần cho một quỹ phục vụ lợi ích công chúng. Động thái của công ty phát triển mô hình AI Claude hướng tới việc sử dụng nguồn lực doanh nghiệp cho các sáng kiến xã hội, trong bối cảnh những tranh luận về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với việc làm và đời sống đang ngày càng gia tăng.
Musk sau đó cho rằng cổ phiếu nên được trao trực tiếp cho công chúng và tuyên bố sẽ thực hiện theo hướng này. Vì vậy, kế hoạch tặng cổ phiếu SpaceX không chỉ mang ý nghĩa phân phối tài sản cá nhân mà còn đặt ra câu hỏi rộng hơn: doanh nghiệp và các nhà sáng lập có thể chia sẻ giá trị tạo ra từ công nghệ với xã hội theo những hình thức nào?
Đây không phải sáng kiến đầu tiên liên quan đến cổ phiếu SpaceX dành cho trẻ em Mỹ. Trước đó, Chủ tịch kiêm Giám đốc vận hành SpaceX Gwynne Shotwell và chồng đã cam kết tặng cổ phiếu của mình để hỗ trợ các tài khoản đầu tư dành cho hơn 2 triệu trẻ em. Cam kết mới của Musk, nếu được thực hiện trên quy mô toàn quốc, sẽ mở rộng đáng kể phạm vi của hình thức đóng góp này.
Ý nghĩa vượt ra ngoài một khoản tặng tài sản
Nếu được triển khai, chương trình có thể giúp nhiều trẻ em tiếp cận sớm hơn với thị trường vốn và tạo cơ hội để các em hưởng lợi từ sự tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách quản lý tài sản, quyền lợi của người nhận, chi phí hành chính và mức độ minh bạch của cơ chế phân phối. Việc sở hữu cổ phiếu cũng đồng nghĩa với việc giá trị tài sản có thể tăng hoặc giảm, chứ không bảo đảm một khoản lợi ích cố định.
Đối với các doanh nghiệp công nghệ, câu chuyện còn cho thấy giá trị của doanh nghiệp ngày càng gắn với những câu hỏi về trách nhiệm xã hội, phân phối thành quả đổi mới và niềm tin của công chúng. Tuy nhiên, cam kết cá nhân của một nhà sáng lập không đồng nghĩa với chính sách chính thức của doanh nghiệp; cần chờ các điều khoản cụ thể trước khi đánh giá mức độ khả thi và tác động dài hạn.
Ở góc độ rộng hơn, khi công nghệ hàng không vũ trụ, vệ tinh và trí tuệ nhân tạo ngày càng tác động đến nền kinh tế, việc chuyển hóa thành quả đổi mới thành lợi ích xã hội sẽ tiếp tục là chủ đề đáng chú ý. Với kế hoạch của Musk, câu hỏi lớn hiện nay không chỉ là số cổ phiếu trị giá bao nhiêu, mà còn là liệu lời hứa có được chuyển thành một chương trình minh bạch, khả thi và thực sự mang lại lợi ích cho hàng chục triệu trẻ em hay không.