Trung Quốc đã ngăn cản SoftBank hoàn tất kế hoạch thâu tóm hoạt động kinh doanh robot của tập đoàn công nghệ Thụy Sĩ – Thụy Điển ABB tại nước này, giáng một đòn mạnh vào tham vọng xây dựng hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo vật lý của nhà sáng lập SoftBank Masayoshi Son. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh Bắc Kinh ngày càng siết chặt kiểm soát đối với công nghệ, dữ liệu và các tài sản chiến lược có nguy cơ chuyển ra nước ngoài.

Theo thông báo ngày 5/11 của ABB, tập đoàn này đã được SoftBank thông báo rằng cơ quan chức năng Trung Quốc không cho phép thương vụ mua lại hoạt động kinh doanh Robotics của ABB tại Trung Quốc. Giao dịch được hai bên công bố vào tháng 10/2025, với giá trị doanh nghiệp 5,375 tỷ USD.

ABB cho biết thương vụ vẫn đang được hai bên thảo luận và cùng tìm hướng xử lý. Vì vậy, quyết định của Trung Quốc trước mắt tác động trực tiếp đến phần hoạt động kinh doanh robot tại thị trường này, chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ thỏa thuận mua lại trên phạm vi toàn cầu đã chính thức bị hủy bỏ.

Lo ngại về dữ liệu và công nghệ robot

Theo các nguồn tin được Financial Times dẫn lại, cơ quan chức năng Trung Quốc đã tiến hành rà soát kỹ lưỡng chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất và tài sản trí tuệ của mảng Robotics tại nước này. Một trong những quan ngại chính là dữ liệu phát sinh từ hoạt động của các hệ thống robot có thể được chuyển ra nước ngoài, sau đó sử dụng để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Vấn đề này đặc biệt nhạy cảm khi SoftBank là một trong những nhà đầu tư lớn của OpenAI. Bắc Kinh được cho là lo ngại dữ liệu thu thập từ hoạt động sản xuất và vận hành robot tại Trung Quốc có thể trở thành nguồn đầu vào cho quá trình phát triển các mô hình AI bên ngoài nước này.

Robot công nghiệp hiện đại không chỉ thực hiện các thao tác cơ khí theo chương trình định sẵn. Những hệ thống ngày càng tích hợp cảm biến, phần mềm điều khiển, khả năng nhận diện môi trường và dữ liệu vận hành. Khi được kết hợp với AI, dữ liệu từ robot có thể hỗ trợ phát triển các hệ thống tự động hóa có khả năng thích ứng với điều kiện sản xuất thực tế.

Do đó, việc kiểm soát dữ liệu và công nghệ robot đang trở thành một phần trong cuộc cạnh tranh rộng hơn về AI. Những tài sản như phần mềm điều khiển, bí quyết sản xuất, dữ liệu vận hành và mạng lưới khách hàng không đơn thuần là yếu tố thương mại, mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực công nghiệp của mỗi quốc gia.

Financial Times cho biết quá trình thẩm định của Trung Quốc còn đặt ra yêu cầu duy trì một số năng lực sản xuất của mảng Robotics trong nước. Cơ quan quản lý cũng được cho là đã xem xét khả năng giữ lại một phần quyền sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc hoặc tách một số hoạt động để chuyển giao cho chủ sở hữu trong nước.

Trung Quốc là thị trường quan trọng của ABB Robotics

Trung Quốc có vai trò đặc biệt lớn đối với hoạt động kinh doanh robot của ABB. Theo Financial Times, hơn 90% robot ABB cung cấp cho khách hàng Trung Quốc được sản xuất ngay tại nước này. ABB có khoảng 12.700 nhân viên tại Trung Quốc và duy trì mạng lưới sản xuất, nghiên cứu cùng hoạt động kinh doanh quy mô lớn.

ABB đã hiện diện tại Trung Quốc từ lâu. Năm 1992, tập đoàn này thành lập liên doanh với một đối tác Trung Quốc. Năm 2022, ABB đưa vào hoạt động nhà máy robot quy mô lớn tại khu vực Phố Đông, Thượng Hải, với sự hỗ trợ của chính quyền thành phố.

Sự hiện diện sâu rộng này khiến hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc trở thành một phần quan trọng trong giá trị chiến lược của thương vụ. Đối với SoftBank, việc tiếp quản không chỉ mang lại thương hiệu, công nghệ và mạng lưới khách hàng toàn cầu của ABB Robotics, mà còn giúp tập đoàn Nhật Bản tiếp cận năng lực sản xuất và thị trường robot lớn nhất thế giới.

Trước đó, SoftBank đã đạt được bước tiến trong quá trình phê duyệt khi thương vụ vượt qua vòng rà soát cạnh tranh tại Trung Quốc vào tháng 2/2026. Tuy nhiên, giao dịch tiếp tục phải trải qua quy trình thẩm định an ninh đầu tư nước ngoài. Đây là bước đánh giá riêng, tập trung vào những rủi ro đối với an ninh quốc gia, chuỗi cung ứng và các tài sản công nghệ nhạy cảm.

Quyết định mới nhất cho thấy việc vượt qua thủ tục chống độc quyền không bảo đảm một thương vụ mua bán xuyên biên giới sẽ được thông qua nếu tài sản liên quan nằm trong lĩnh vực chiến lược.

Tham vọng AI vật lý của Masayoshi Son gặp trở ngại

Thương vụ ABB Robotics được xem là một cấu phần quan trọng trong chiến lược mở rộng của SoftBank vào lĩnh vực AI vật lý (Physical AI), tức việc kết hợp trí tuệ nhân tạo với các hệ thống máy móc và robot có khả năng tương tác với thế giới thực.

Nhà sáng lập Masayoshi Son coi robot là một trong những hướng phát triển quan trọng tiếp theo của AI. SoftBank muốn kết hợp công nghệ robot công nghiệp của ABB với các khoản đầu tư hiện có trong lĩnh vực tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo, qua đó hình thành một hệ sinh thái phục vụ sản xuất, kho vận và nhiều ứng dụng công nghiệp khác.

ABB Robotics có danh mục sản phẩm gồm robot công nghiệp, robot cộng tác, phần mềm, cảm biến và hệ thống điều khiển. Các giải pháp của doanh nghiệp được sử dụng trong nhà máy và kho hàng, hỗ trợ tự động hóa các công đoạn sản xuất, lắp ráp và vận chuyển. Đây là nền tảng công nghệ mà SoftBank kỳ vọng có thể kết hợp với AI để phát triển những hệ thống robot linh hoạt và thông minh hơn.

Khi công bố thỏa thuận vào tháng 10/2025, SoftBank cho biết việc mua lại ABB Robotics sẽ củng cố chiến lược đầu tư vào bốn lĩnh vực quan trọng gồm chip AI, robot AI, trung tâm dữ liệu AI và năng lượng. Tập đoàn Nhật Bản kỳ vọng có thể thúc đẩy đổi mới công nghệ bằng cách kết hợp nền tảng sản xuất, kinh nghiệm kỹ thuật và mạng lưới khách hàng của ABB với các doanh nghiệp robot mà SoftBank đã đầu tư.

Tuy nhiên, việc bị Trung Quốc ngăn cản tiếp quản hoạt động kinh doanh tại thị trường này có thể làm giảm đáng kể giá trị chiến lược của thương vụ. SoftBank hiện phải đánh giá nguyên nhân khiến quá trình phê duyệt thất bại và xem xét liệu có thể tiếp tục đề nghị cơ quan chức năng Trung Quốc xem xét lại hay không.

Rủi ro pháp lý gia tăng với các thương vụ công nghệ xuyên biên giới

Quyết định đối với ABB Robotics nằm trong xu hướng Trung Quốc tăng cường kiểm soát các giao dịch liên quan đến công nghệ và dữ liệu có ý nghĩa chiến lược. Trước đó, Bắc Kinh cũng đã ngăn cản thương vụ Meta mua lại công ty khởi nghiệp AI Manus, cho thấy các doanh nghiệp công nghệ có nguồn gốc Trung Quốc có thể đối mặt với những hạn chế đáng kể khi chuyển quyền sở hữu sang nhà đầu tư nước ngoài.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa các nền kinh tế lớn ngày càng gay gắt, các thương vụ mua bán và sáp nhập không còn chỉ được đánh giá dựa trên giá trị tài chính, hiệu quả kinh doanh hay mức độ tập trung thị trường. Khả năng kiểm soát dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, năng lực sản xuất và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng cũng trở thành những yếu tố quyết định.

Đối với các tập đoàn đa quốc gia, điều này làm gia tăng độ phức tạp của hoạt động đầu tư. Một thương vụ có thể được chấp thuận tại một số thị trường nhưng vẫn bị đình trệ tại quốc gia có vai trò trọng yếu trong chuỗi cung ứng hoặc hoạt động sản xuất của doanh nghiệp mục tiêu.

Với SoftBank, trở ngại tại Trung Quốc không chỉ là vấn đề thủ tục pháp lý. Đây còn là phép thử đối với chiến lược xây dựng hệ sinh thái AI vật lý thông qua các thương vụ thâu tóm quy mô lớn. Trong khi đó, ABB cũng phải tính toán phương án xử lý hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc nếu giao dịch không thể triển khai theo cấu trúc ban đầu.

Diễn biến này cho thấy trong kỷ nguyên AI, robot công nghiệp đang dần được nhìn nhận như một tài sản công nghệ chiến lược, tương tự chip bán dẫn và hạ tầng dữ liệu. Những doanh nghiệp muốn mở rộng thông qua mua bán và sáp nhập xuyên biên giới sẽ phải tính đến không chỉ giá trị thương mại của công nghệ, mà cả những giới hạn về chủ quyền dữ liệu và an ninh công nghiệp tại từng thị trường.