Giới công nghệ từ Thung lũng Silicon đến Thâm Quyến xôn xao khi Meta mua lại Manus, một công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) của Singapore có nguồn gốc Trung Quốc, với giá 2 tỷ đô la vào cuối năm ngoái.
Đối với các nhà sáng lập Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng các sản phẩm có thể cạnh tranh với các đối thủ Mỹ, thương vụ này giống như một sự xác nhận rằng cấu trúc phức tạp ở nước ngoài – được gọi là “Singapore washing”, nơi các công ty chuyển trụ sở đến quốc đảo này – là câu trả lời để tránh sự giám sát từ cả Bắc Kinh và Washington.
Chỉ vài ngày sau, sự can thiệp bất ngờ của Trung Quốc vào thương vụ này đã nhanh chóng dập tắt hy vọng đó, khi Bắc Kinh tăng cường nỗ lực ngăn cản các nhà sáng lập AI Trung Quốc chuyển hoạt động kinh doanh ra nước ngoài.
Chính phủ Trung Quốc bắt đầu xem xét liệu việc bán Manus có vi phạm luật điều chỉnh xuất khẩu công nghệ và đầu tư ra nước ngoài hay không, và cấm các đồng sáng lập Xiao Hong và Ji Yichao rời Trung Quốc đến Singapore, theo một báo cáo của Financial Times hồi đầu tuần này.
Được thành lập tại Trung Quốc, Manus đã chuyển trụ sở chính và các đội ngũ cốt lõi đến Singapore vào năm ngoái, cho phép công ty tiếp cận nguồn vốn dồi dào hơn từ các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm cả công ty đầu tư mạo hiểm Benchmark có trụ sở tại San Francisco. Công ty đã thu hút sự chú ý của Thung lũng Silicon với một tác nhân AI có khả năng xây dựng trang web và thực hiện các tác vụ lập trình cơ bản một cách độc lập.
Nhưng khoản đầu tư đó đã vấp phải sự phản đối vào giữa năm 2025 từ các nhà lập pháp ở Mỹ, những người đã cấm các nhà đầu tư Mỹ trực tiếp hỗ trợ các công ty AI của Trung Quốc.
Việc xem xét mở rộng của chính phủ Trung Quốc đã làm dấy lên lo ngại và hoang mang trong một thế hệ các nhà sáng lập công nghệ và các nhà đầu tư mạo hiểm Trung Quốc, những người đã âm thầm chấp nhận mô hình được gọi là “Singapore-washing”, buộc phải xem xét lại khi cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung ngày càng sâu sắc.
Mô hình không còn hiệu quả
“Con đường mà Manus đã đi: mọi người sẽ không đi theo con đường đó nữa”, Wayne Shiong, đối tác quản lý của Argo Venture Partners, một nhà đầu tư hạt giống về AI có trụ sở tại Thung lũng Silicon, cho biết.
Nhiều nhà sáng lập hiện đang tìm cách bắt đầu bên ngoài Trung Quốc ngay từ “ngày đầu tiên”, trước khi bất kỳ nghiên cứu và phát triển có ý nghĩa nào được thực hiện ở Trung Quốc, thay vì cố gắng chuyển hướng cấu trúc giữa chừng trong quá trình tăng trưởng, Shiong nói với CNBC.
“Các nhà sáng lập nhắm đến việc mở rộng toàn cầu và định giá cao hơn vẫn sẽ thấy lợi ích của việc có các nhà đầu tư ở Mỹ”, Shiong nói thêm. Định giá của các công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc thường chỉ bằng một phần nhỏ so với các công ty cùng ngành của Mỹ.
Thương vụ Manus diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo ngày càng gay gắt, và cuộc cạnh tranh này ngày càng được định hình không chỉ bởi khả năng tiếp cận các chip tiên tiến mà còn bởi sự luân chuyển nhân tài và công nghệ.
Yuan Cao, một luật sư tại hãng luật Yingke có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết việc các công ty phát triển công nghệ tại Trung Quốc trong giai đoạn đầu trước khi “chuyển giao tài sản cho một thực thể ở nước ngoài thông qua tái cấu trúc” là “một tín hiệu cảnh báo đối với Bắc Kinh”.
Trong những trường hợp như thế này, “nơi bạn xây dựng sản phẩm quan trọng hơn nơi công ty mẹ được đăng ký,” Cao nói.
Matthias Hendrichs, một cố vấn có trụ sở tại Singapore cho các công ty AI toàn cầu, cho biết rằng “‘Singapore-washing’, hay đơn giản là thành lập một pháp nhân tại địa phương và thuê một số ít nhân viên địa phương, là hoàn toàn không đủ.”
“Toàn bộ nhóm cần phải chuyển địa điểm, cơ sở khách hàng phải được chuyển đổi, và các nhà đầu tư Trung Quốc ban đầu thường sẽ cần phải thoái vốn,” Hendrichs nói.
Thương vụ Manus cũng là một lời cảnh tỉnh cho các nhà đầu tư công nghệ đang đặt cược rằng các cấu trúc ở nước ngoài có thể bảo vệ các công ty khởi nghiệp đầy triển vọng của Trung Quốc khỏi tầm với của Bắc Kinh.
Chính quyền Trung Quốc sẽ “nhìn xuyên qua lớp vỏ bọc Singapore và đào sâu vào gốc rễ của công ty, bao gồm cả mã nguồn, dữ liệu và nhân tài,” Alex Ma, đối tác quản lý tại văn phòng gia đình Alpha Omega Holdings có trụ sở tại Singapore, cho biết.
Nhưng Bắc Kinh cũng có thể không muốn “trừng phạt quá mức thành công” vì điều đó sẽ làm nản lòng các nhà sáng lập và làm sai lệch động lực,” ông Ma nói, đồng thời vẫn lạc quan rằng các công ty sẽ tiếp tục tìm ra những con đường tuân thủ mới sau vụ việc Manus.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Vẫn chưa rõ chính phủ Trung Quốc sẽ có hành động gì tiếp theo ngoài lệnh cấm xuất cảnh đối với các nhà sáng lập, và liệu họ có yêu cầu Meta-Manus hủy bỏ giao dịch hay không.
Trong khi Bắc Kinh tiếp tục xem xét, thỏa thuận đã được hoàn tất với hơn 100 nhân viên của Manus chuyển đến văn phòng của Meta tại Singapore vào đầu tháng 3, theo những người quen thuộc với vấn đề này.
Trong một phản hồi qua email, người phát ngôn của Meta cho biết “giao dịch hoàn toàn tuân thủ luật pháp hiện hành. Chúng tôi dự đoán sẽ có một giải pháp thích hợp cho cuộc điều tra.” Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Đại sứ quán Trung Quốc tại Singapore và Manus đều không phản hồi yêu cầu bình luận.
Nếu Bắc Kinh muốn hủy bỏ thỏa thuận, điều đó sẽ “rất khó khăn” đối với Meta vì gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã vội vàng sáp nhập Manus trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt trong lĩnh vực này, theo ông Hendrichs.
Ngay cả đối với các công ty khởi nghiệp được thành lập bên ngoài Trung Quốc ngay từ đầu, hành động của Bắc Kinh đã làm tăng thêm sự không chắc chắn cho một hệ thống pháp lý vốn đã thiếu minh bạch.
Một trong những vấn đề chưa được giải đáp là liệu việc thuê ngoài công việc cho các nhóm đặt tại Trung Quốc có cấu thành hành vi vi phạm xuất khẩu công nghệ hay không. Thuê ngoài đã trở nên phổ biến đối với các nhà sáng lập công nghệ người Hoa ở nước ngoài, vì những lợi ích bao gồm tiết kiệm chi phí và tiếp cận nguồn nhân tài kỹ thuật dồi dào và giá cả phải chăng của quốc gia này.
Cơ quan quản lý không gian mạng của Trung Quốc đã chạy đua để điều chỉnh lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng này trong những năm gần đây, nhưng đã gặp khó khăn trong việc theo kịp một công nghệ đang phát triển nhanh hơn các quy định được thiết kế để quản lý nó.
Đôi khi, sự rõ ràng chỉ đến khi một vụ việc trở nên đủ nổi bật để thu hút sự chú ý của chính phủ, theo Allen Wang, đồng sáng lập của Cognitio Labs, một công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo có trụ sở tại Singapore. Nhà sáng lập người Trung Quốc này đã thành lập công ty vào đầu năm nay tại Singapore sau khi sinh sống tại quốc đảo này hơn 10 năm.
Khi được hỏi về việc liệu thuê ngoài sang Trung Quốc có phải là một lựa chọn cho công ty của mình hay không, Wang đã thẳng thắn trả lời: “Bạn sẽ không bao giờ biết cho đến khi bạn đủ lớn mạnh.”