Đáng chú ý, lệnh hạn chế không chỉ áp dụng với sản phẩm do DeepSeek trực tiếp phát triển, mà còn bao gồm những dịch vụ của bên thứ ba sử dụng công nghệ của doanh nghiệp này. Động thái cho thấy Washington đang siết chặt kiểm soát an ninh chuỗi cung ứng phần mềm trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung ngày càng gay gắt. 

Từ lo ngại bảo mật dữ liệu đến lệnh loại bỏ trên diện rộng

Theo thông báo của Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) được công bố trên Công báo Liên bang ngày 20/10, lệnh hạn chế yêu cầu loại bỏ các sản phẩm và dịch vụ công nghệ thông tin do Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence phát triển, bao gồm cả những đơn vị liên kết, khỏi hệ thống công nghệ thông tin của các cơ quan dân sự liên bang. Các cơ quan này cũng không được tiếp tục mua sắm những sản phẩm và dịch vụ thuộc diện điều chỉnh. 

Phạm vi áp dụng đáng chú ý là lệnh không dừng ở chatbot DeepSeek hay các mô hình AI do doanh nghiệp Trung Quốc trực tiếp cung cấp. Những sản phẩm, dịch vụ của bên thứ ba được xây dựng dựa trên các triển khai công nghệ DeepSeek cũng nằm trong diện bị loại trừ. Các cơ quan có thể đề nghị ngoại lệ theo quy trình quy định, nhưng việc sử dụng công nghệ thuộc diện hạn chế không còn được xem là lựa chọn mặc định trong hệ thống chính phủ liên bang. 

Cơ sở pháp lý của quyết định là Đạo luật An ninh Chuỗi cung ứng Mua sắm Liên bang năm 2018 (Federal Acquisition Supply Chain Security Act). DHS cho biết lệnh được ban hành sau khi xem xét khuyến nghị và bằng chứng liên quan từ Hội đồng An ninh Mua sắm Liên bang. Theo các nguồn tin Mỹ, quyết định được ký từ cuối tháng 7 và được công bố rộng rãi trong tháng 10. 

Mối lo ngại trọng tâm liên quan đến việc bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của chính phủ. Theo lập luận của phía Mỹ, máy chủ của DeepSeek đặt tại Trung Quốc có thể khiến dữ liệu người dùng và thông tin nhạy cảm có nguy cơ bị cơ quan chức năng Trung Quốc tiếp cận theo khuôn khổ pháp luật nước này. Thông báo cũng đề cập đến các nguy cơ an ninh khác, được DHS mô tả là nhiều hướng đe dọa tiềm tàng. Đây là những quan ngại được phía Mỹ đưa ra làm căn cứ cho quyết định, không đồng nghĩa mọi cáo buộc đã được chứng minh độc lập trong từng trường hợp sử dụng. 

DeepSeek trở thành tâm điểm trong cuộc đua AI toàn cầu

DeepSeek nổi lên trên thị trường quốc tế sau khi mô hình suy luận R1 gây chú ý vào tháng 1/2025. Khả năng cung cấp mô hình có chi phí cạnh tranh, cùng việc công bố các mô hình với trọng số mở cho phép cộng đồng tiếp cận và triển khai, đã tạo sức ép đáng kể đối với những nhà phát triển AI hàng đầu của Mỹ.

Lợi thế về chi phí và khả năng triển khai rộng khiến các mô hình DeepSeek được quan tâm không chỉ bởi người dùng cá nhân, mà còn bởi các nhà phát triển phần mềm và doanh nghiệp muốn xây dựng ứng dụng AI mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào những dịch vụ thương mại có chi phí cao. Tuy nhiên, việc mô hình có thể được tải về hoặc triển khai trên hạ tầng riêng cũng khiến bài toán kiểm soát an ninh phức tạp hơn: rủi ro không chỉ phụ thuộc vào nhà cung cấp, mà còn vào cách mô hình được tích hợp, vận hành và xử lý dữ liệu.

Mỹ trước đó đã có những biện pháp hạn chế DeepSeek trong một số hệ thống chính phủ. Lệnh mới mở rộng phạm vi kiểm soát sang các cơ quan dân sự liên bang, đồng thời đưa những sản phẩm sử dụng công nghệ DeepSeek của bên thứ ba vào khuôn khổ rà soát. Điều này có thể tác động đến các nhà thầu công nghệ, đơn vị tích hợp phần mềm và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho chính phủ Mỹ, ngay cả khi họ không trực tiếp có quan hệ thương mại với DeepSeek. 

Một vấn đề khác đang được Washington quan tâm là việc sử dụng kỹ thuật chưng cất mô hình (model distillation), trong đó một mô hình AI được huấn luyện bằng đầu ra từ mô hình khác nhằm tiếp thu hoặc tái tạo một phần năng lực. Các cơ quan và doanh nghiệp AI Mỹ đã nêu nghi vấn về việc DeepSeek và một số phòng thí nghiệm AI Trung Quốc thu thập đầu ra từ mô hình Mỹ. Những cáo buộc này vẫn cần được phân biệt với các kết luận pháp lý hoặc bằng chứng đã được xác minh công khai. 

Bắc Kinh phản đối, nguy cơ gia tăng căng thẳng công nghệ

Trung Quốc đã phản đối quyết định của Mỹ, cho rằng Washington đang mở rộng khái niệm an ninh quốc gia để chính trị hóa các vấn đề công nghệ và thương mại. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuyên bố Bắc Kinh sẽ bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp nước này.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng bày tỏ phản đối mạnh mẽ, cho rằng các biện pháp hạn chế mang danh nghĩa an ninh quốc gia nhằm kiềm chế doanh nghiệp Trung Quốc. Cơ quan này tuyên bố sẽ theo dõi tình hình và áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp trong nước. 

Phản ứng của Bắc Kinh cho thấy quyết định liên quan đến DeepSeek không chỉ là vấn đề quản trị công nghệ trong phạm vi nước Mỹ. Nó còn nằm trong bối cảnh hai nền kinh tế lớn cạnh tranh về mô hình AI, chip tăng tốc, hạ tầng tính toán và khả năng kiểm soát các công nghệ nền tảng.

Trong khi Mỹ tiếp tục hạn chế Trung Quốc tiếp cận một số chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn, Bắc Kinh cũng đang xem xét các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số công nghệ liên quan đến AI. Vì vậy, những quyết định liên quan đến phần mềm, mô hình AI và dữ liệu ngày càng gắn chặt với chính sách công nghiệp, an ninh quốc gia và thương mại quốc tế. 

An ninh AI trở thành bài toán của toàn bộ chuỗi cung ứng phần mềm

Điểm đáng chú ý nhất của lệnh cấm DeepSeek là phạm vi ảnh hưởng vượt ra ngoài một ứng dụng cụ thể. Khi sản phẩm của bên thứ ba cũng có thể bị hạn chế nếu sử dụng công nghệ DeepSeek, các nhà cung cấp phần mềm phải quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc của mô hình AI, thành phần được tích hợp và cách dữ liệu được xử lý trong suốt vòng đời sản phẩm.

Đối với doanh nghiệp, điều này đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn danh mục phần mềm và các thành phần AI đang sử dụng. Một sản phẩm có thể không mang thương hiệu DeepSeek nhưng vẫn có nguy cơ nằm trong diện rà soát nếu tích hợp mô hình hoặc công nghệ thuộc phạm vi lệnh. Do đó, việc lập hồ sơ nguồn gốc phần mềm, đánh giá nhà cung cấp, kiểm tra luồng dữ liệu và xây dựng phương án thay thế sẽ ngày càng quan trọng đối với các đơn vị tham gia chuỗi cung ứng công nghệ.

Tuy nhiên, các lệnh cấm ở cấp chính phủ không đồng nghĩa DeepSeek bị cấm hoàn toàn đối với người tiêu dùng hoặc doanh nghiệp tư nhân tại Mỹ. Quyết định hiện được đề cập tập trung vào hoạt động mua sắm và hệ thống công nghệ thông tin của các cơ quan dân sự liên bang, theo phạm vi pháp lý của lệnh.

Đối với ngành điện tử và công nghệ Việt Nam, diễn biến này là lời nhắc về tầm quan trọng của quản trị rủi ro công nghệ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi AI được tích hợp vào phần mềm quản trị, thiết kế, kiểm thử và vận hành nhà máy, doanh nghiệp cần đánh giá không chỉ hiệu năng và chi phí của mô hình, mà còn cả nguồn gốc, quyền sử dụng, khả năng bảo vệ dữ liệu và yêu cầu tuân thủ của khách hàng quốc tế.

Đặc biệt, các doanh nghiệp cung ứng cho những tập đoàn đa quốc gia hoặc tham gia các dự án có yêu cầu bảo mật cao nên chủ động xây dựng quy trình kiểm kê công cụ AI, xác định dữ liệu nào được phép đưa vào hệ thống bên ngoài và thiết lập cơ chế kiểm soát việc sử dụng các mô hình của bên thứ ba. Đây có thể trở thành một tiêu chí quan trọng trong đánh giá nhà cung ứng, bên cạnh chất lượng sản phẩm, chi phí và tiến độ giao hàng.

Cuộc cạnh tranh AI vì thế đang mở rộng từ năng lực tạo ra mô hình thông minh sang khả năng chứng minh công nghệ an toàn, minh bạch và đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. Với DeepSeek, lệnh hạn chế của Mỹ là một thách thức lớn về khả năng tiếp cận khu vực công; với ngành công nghệ toàn cầu, đây là dấu hiệu cho thấy an ninh AI và xuất xứ phần mềm sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các quyết định mua sắm và lựa chọn đối tác.