Thay vì thay thế hoàn toàn con người, AI được kỳ vọng sẽ giúp lực lượng lao động có tuổi kéo dài sự nghiệp và thích ứng với những yêu cầu mới của nền kinh tế số.
Theo CNBC, khi AI ngày càng được tích hợp vào hoạt động doanh nghiệp, nhóm lao động từ 50 tuổi trở lên đang đứng trước hai xu hướng song song. Một mặt, các công việc mang tính lặp lại hoặc phụ thuộc vào xử lý thông tin có thể bị tự động hóa nhanh hơn. Mặt khác, AI cũng giúp giảm khối lượng công việc hành chính, hỗ trợ phân tích dữ liệu và tự động hóa nhiều tác vụ thường nhật, cho phép người lao động tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi kinh nghiệm, khả năng ra quyết định và giao tiếp với khách hàng.
Kinh nghiệm trở thành lợi thế trong thời đại AI
Giới chuyên gia nhận định AI giỏi xử lý dữ liệu và thực hiện các tác vụ theo quy trình, nhưng vẫn gặp hạn chế ở những công việc cần tư duy phản biện, đánh giá tình huống thực tế và hiểu biết về bối cảnh kinh doanh.
Đó là lý do các doanh nghiệp ngày càng coi trọng những nhân sự có nhiều năm kinh nghiệm trong quản lý, kỹ thuật, tài chính, chăm sóc khách hàng hay sản xuất. Khi được hỗ trợ bởi AI, nhóm lao động này có thể nâng cao năng suất mà không cần phải thay đổi hoàn toàn chuyên môn của mình.
Theo nhiều nhà tuyển dụng, thay vì tìm kiếm những người có thể cạnh tranh với AI, doanh nghiệp đang ưu tiên những nhân sự biết khai thác AI như một công cụ để làm việc hiệu quả hơn.
Thách thức lớn nhất là kỹ năng số
Bên cạnh cơ hội, AI cũng đặt ra yêu cầu mới đối với lực lượng lao động lớn tuổi.
Khả năng sử dụng các công cụ AI, làm việc với dữ liệu và thích nghi với quy trình số đang trở thành những kỹ năng thiết yếu ở nhiều ngành nghề. Điều này khiến việc đào tạo lại (reskilling) và nâng cao kỹ năng (upskilling) trở thành yếu tố quyết định để người lao động duy trì lợi thế cạnh tranh.
Một số nghiên cứu gần đây cho thấy lao động lớn tuổi trong các ngành có mức độ tiếp xúc cao với AI có xu hướng rời thị trường lao động sớm hơn sau khi các công cụ AI tạo sinh phổ biến, đặc biệt ở các nghề như lập trình và phân tích dữ liệu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa những công việc này biến mất, mà phản ánh yêu cầu ngày càng cao về khả năng thích ứng với công nghệ mới.
AI có thể giúp giải quyết bài toán già hóa lực lượng lao động
Ở góc độ vĩ mô, nhiều nhà kinh tế cho rằng AI sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động do dân số già hóa.
Tại nhiều nền kinh tế phát triển, tốc độ tăng lực lượng lao động đang chậm lại trong khi nhu cầu nhân lực vẫn duy trì ở mức cao. Trong bối cảnh đó, AI được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao năng suất lao động, tự động hóa các công việc lặp lại và hỗ trợ doanh nghiệp duy trì tăng trưởng ngay cả khi nguồn nhân lực suy giảm.
Bài học cho doanh nghiệp Việt Nam
Đối với Việt Nam, nơi quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI đang diễn ra mạnh mẽ trong các lĩnh vực sản xuất, tài chính và dịch vụ, câu chuyện không chỉ là đầu tư công nghệ mà còn là chuẩn bị nguồn nhân lực.
Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược đào tạo AI cho toàn bộ lực lượng lao động, bao gồm cả nhân sự có nhiều năm kinh nghiệm. Việc kết hợp kiến thức chuyên môn của con người với khả năng xử lý dữ liệu của AI sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững hơn so với việc chỉ tập trung vào tự động hóa.
Trong dài hạn, AI nhiều khả năng sẽ làm thay đổi cách con người làm việc hơn là thay thế hoàn toàn người lao động. Với nhóm lao động lớn tuổi, kinh nghiệm, khả năng thích ứng và tinh thần học hỏi sẽ tiếp tục là những yếu tố quan trọng giúp họ duy trì giá trị trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.