Tại các cuộc họp thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) ở Bangkok ngày 12/10, các nhà lãnh đạo kinh tế quốc tế kêu gọi chính phủ chủ động chuẩn bị cho những thay đổi sâu rộng do AI mang lại.
Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva mô tả AI như một “cơn sóng thần diễn ra chậm”, có khả năng tác động sâu sắc đến việc làm, tăng trưởng, giáo dục và cả nguồn thu thuế của chính phủ. Theo bà, làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI hiện đang thúc đẩy nhu cầu và hoạt động đầu tư trên quy mô lớn, góp phần duy trì tăng trưởng kinh tế toàn cầu ở mức khoảng 3% bất chấp những sức ép từ nguồn cung năng lượng.
Tuy nhiên, lợi ích từ làn sóng đầu tư này không phân bổ đồng đều. Các nền kinh tế có ngành công nghệ phát triển, năng lực sản xuất phần cứng và hệ sinh thái bán dẫn mạnh đang có lợi thế đáng kể. Trong khi đó, những quốc gia thiếu hạ tầng, nhân lực kỹ thuật và nguồn lực đầu tư có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội tăng năng suất.
IMF ước tính AI có thể tác động đến khoảng 40% việc làm trên toàn cầu theo thời gian, thông qua việc hỗ trợ người lao động, thay đổi nội dung công việc hoặc thay thế một số nhiệm vụ và vị trí. Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy ngành nghề, trình độ kỹ năng và khả năng thích ứng của từng nền kinh tế.
Việc làm cho người trẻ trở thành thách thức cấp bách
Một trong những vấn đề đáng lo ngại là AI có thể làm suy giảm nhu cầu tuyển dụng ở những vị trí đầu vào, vốn là bước khởi đầu để sinh viên mới tốt nghiệp tích lũy kinh nghiệm và phát triển nghề nghiệp.
Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam cảnh báo rằng nhu cầu đối với những công việc đầu tiên sau khi tốt nghiệp đang giảm tại một số lĩnh vực chịu tác động mạnh của AI. Nếu không có giải pháp kịp thời, người trẻ có thể gặp khó khăn hơn trong việc gia nhập thị trường lao động, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tích lũy kỹ năng và cơ hội thăng tiến về sau.
Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng việc làm bị thay thế. Khi các doanh nghiệp sử dụng AI để tự động hóa công việc phân tích dữ liệu, xử lý thông tin, lập trình và các nhiệm vụ văn phòng khác, những vị trí vốn được xem là môi trường đào tạo nhân lực mới vào nghề có thể bị thu hẹp hoặc thay đổi đáng kể.
Điều này đặt ra yêu cầu điều chỉnh hệ thống giáo dục và đào tạo nghề. Người lao động cần được trang bị kỹ năng số, khả năng sử dụng AI, tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề. Doanh nghiệp cũng cần xây dựng lộ trình đào tạo lại, thay vì chỉ tập trung vào việc cắt giảm nhân sự hoặc thay thế công việc bằng công nghệ.
Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh rằng AI không chỉ là nguy cơ đối với việc làm. Nếu được ứng dụng phù hợp, công nghệ có thể giúp người lao động nâng cao năng suất, hỗ trợ hình thành ngành nghề mới và cải thiện chất lượng dịch vụ. Thách thức chính sách là bảo đảm quá trình chuyển đổi tạo ra cơ hội nghề nghiệp có chất lượng, thay vì chỉ mang lại lợi ích cho một nhóm doanh nghiệp hoặc lao động có kỹ năng cao.
Đầu tư AI thúc đẩy tăng trưởng nhưng có thể làm tăng áp lực giá cả
Theo IMF, làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu và mở rộng hạ tầng AI đang tạo ra cú hích đầu tư lớn. Nhu cầu về chip, thiết bị điện tử, hệ thống làm mát, năng lượng và dịch vụ xây dựng giúp thúc đẩy hoạt động kinh tế tại nhiều quốc gia.
Tuy nhiên, đầu tư AI cũng có thể làm gia tăng áp lực lạm phát trong ngắn hạn, nhất là khi nhu cầu điện năng và hạ tầng tăng nhanh trong bối cảnh nguồn cung năng lượng còn chịu nhiều hạn chế. Các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn đòi hỏi lượng điện đáng kể, đồng thời cạnh tranh nguồn lực với những hoạt động kinh tế khác.
Một rủi ro khác xuất hiện khi các khoản đầu tư lớn được thực hiện trước khi lợi ích năng suất được hiện thực hóa đầy đủ. Nếu doanh thu và hiệu quả kinh doanh từ AI không đạt kỳ vọng, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh kế hoạch đầu tư, trong khi chi phí vốn và áp lực tài chính vẫn ở mức cao.
Về dài hạn, AI có thể nâng cao năng suất và mở rộng năng lực cung ứng của nền kinh tế, qua đó hỗ trợ tăng trưởng. Nhưng tác động cuối cùng đến lạm phát phụ thuộc vào tốc độ các lợi ích năng suất xuất hiện so với tốc độ tăng nhu cầu, chi phí năng lượng và mức độ mở rộng đầu tư.
Vì vậy, các chính phủ cần phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô với chiến lược phát triển hạ tầng và công nghệ, vừa tạo điều kiện cho đổi mới, vừa kiểm soát những rủi ro có thể phát sinh từ sự mở rộng quá nhanh của đầu tư AI.