Tuyên bố này không chỉ phản ánh tác động ngày càng lớn của các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip từ Washington, mà còn cho thấy cán cân quyền lực trong ngành AI toàn cầu đang thay đổi nhanh hơn dự đoán của giới công nghệ phương Tây. 

Trong cuộc trao đổi với báo chí, Jensen Huang cho biết thị trường AI Trung Quốc hiện gần như bị thống trị bởi Huawei sau nhiều năm Mỹ siết chặt xuất khẩu GPU tiên tiến sang Bắc Kinh. Theo ông, Nvidia đã đánh mất phần lớn vị thế tại thị trường AI lớn thứ hai thế giới, trong khi Huawei nổi lên như nhà cung cấp AI chip nội địa quan trọng nhất của Trung Quốc. Đây là bước ngoặt đặc biệt quan trọng của ngành bán dẫn toàn cầu.

Trong giai đoạn đầu của bùng nổ AI, Nvidia gần như nắm vai trò tuyệt đối trong hạ tầng AI toàn cầu nhờ GPU H100 và hệ sinh thái CUDA. Các công ty công nghệ Trung Quốc từ Alibaba, Tencent cho tới ByteDance từng phụ thuộc rất lớn vào GPU Nvidia để phát triển mô hình AI. Nhưng các lệnh hạn chế xuất khẩu chip liên tiếp từ Mỹ đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện đó.

Washington kỳ vọng việc cắt nguồn GPU tiên tiến sẽ làm chậm tốc độ phát triển AI của Trung Quốc. Tuy nhiên, điều đang diễn ra lại là sự tăng tốc chưa từng có của hệ sinh thái chip nội địa Trung Quốc, với Huawei trở thành trung tâm của quá trình này. 

Huawei hiện không còn chỉ là công ty viễn thông hay smartphone như trước đây. Sau nhiều năm bị Mỹ trừng phạt, tập đoàn này đang chuyển mình thành “national champion” của Trung Quốc trong lĩnh vực hạ tầng AI. Các dòng chip Ascend của Huawei hiện được xem là lựa chọn chiến lược thay thế GPU Nvidia trong nhiều hệ thống AI nội địa.

Theo các báo cáo gần đây, Huawei đang phát triển loạt chip Ascend mới với hiệu năng ngày càng tiệm cận GPU AI của Nvidia. Một số hệ thống AI tại Trung Quốc đã bắt đầu chuyển sang dùng cluster Ascend thay vì hạ tầng Nvidia truyền thống. Điều này mang ý nghĩa vượt xa cạnh tranh thương mại thông thường.

Trong nhiều thập kỷ, ngành bán dẫn vận hành theo mô hình toàn cầu hóa sâu rộng, nơi Mỹ thiết kế chip, Đài Loan sản xuất và Trung Quốc đóng vai trò thị trường tiêu thụ lớn nhất. Nhưng AI đang làm mô hình đó tan rã rất nhanh. Cuộc chiến giờ không còn xoay quanh sản phẩm riêng lẻ, mà là sự đối đầu giữa hai hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh: một bên là hệ sinh thái AI do Mỹ dẫn dắt với Nvidia, OpenAI, Microsoft và hyperscaler phương Tây, bên còn lại là hệ sinh thái AI nội địa Trung Quốc xoay quanh Huawei, SMIC và các công ty công nghệ Trung Quốc.

Phát biểu của Jensen Huang cho thấy ngay cả Nvidia cũng bắt đầu chấp nhận thực tế rằng Trung Quốc có thể xây dựng một hệ sinh thái AI riêng mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào GPU Mỹ nữa.

Đây là điều rất đáng chú ý nếu nhìn vào vị thế của Nvidia vài năm trước.

Trong giai đoạn 2023–2024, Nvidia gần như không có đối thủ thực sự trong AI accelerator. CUDA trở thành chuẩn công nghiệp cho đào tạo và tương tác AI. Nhưng các lệnh cấm vận công nghệ đã vô tình tạo động lực cực lớn cho Trung Quốc phát triển compute stack nội địa.

Điều này phản ánh một nghịch lý lớn của cuộc chiến công nghệ Mỹ – Trung. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ban đầu được thiết kế nhằm duy trì khoảng cách công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Nhưng về dài hạn, chúng lại thúc đẩy Trung Quốc đầu tư mạnh hơn vào tự chủ bán dẫn và AI infrastructure. Huawei hiện được xem là biểu tượng rõ nhất của quá trình này.

Trong bối cảnh đó, Jensen Huang đang rơi vào vị thế rất khó xử. Một mặt, Nvidia phải tuân thủ các quy định của Washington. Mặt khác, Trung Quốc vẫn là thị trường AI cực kỳ quan trọng với quy mô được Huang ước tính có thể đạt khoảng 50 tỷ USD trong tương lai gần. Việc mất quyền tiếp cận thị trường này không chỉ ảnh hưởng doanh thu, mà còn đe dọa khả năng duy trì vị thế thống trị dài hạn của Nvidia tại châu Á. 

Điều đáng chú ý là Huang ngày càng công khai hơn trong việc cảnh báo về tác động của các lệnh cấm xuất khẩu chip. Ông nhiều lần cho rằng nếu Mỹ tiếp tục siết chặt công nghệ quá mức, Trung Quốc cuối cùng sẽ buộc phải xây dựng chuỗi cung ứng AI độc lập — và khi điều đó hoàn tất, các công ty Mỹ có thể mất vĩnh viễn một trong những thị trường công nghệ lớn nhất thế giới.

Những diễn biến gần đây cho thấy kịch bản đó đang dần trở thành hiện thực.

Huawei hiện không chỉ phát triển AI chip riêng, mà còn xây dựng toàn bộ hệ sinh thái compute nội địa, từ software stack, interconnect cho tới datacenter AI. Một số hệ thống cloud AI của Trung Quốc đã bắt đầu tối ưu trực tiếp cho nền tảng Ascend thay vì CUDA. Điều này cực kỳ quan trọng vì trong ngành công nghệ, hệ sinh thái thường quan trọng không kém phần cứng.

Nvidia thống trị AI không chỉ nhờ GPU mạnh, mà nhờ toàn bộ hệ sinh thái CUDA được xây dựng suốt hơn một thập kỷ. Nếu Huawei thành công trong việc tạo ra hệ sinh thái tính toán riêng tại Trung Quốc, ngành AI toàn cầu có thể bước vào trạng thái “technology bifurcation” — phân tách thành hai hệ sinh thái công nghệ lớn vận hành song song.

Đây có thể là thay đổi lớn nhất của ngành bán dẫn kể từ khi internet thương mại hóa toàn cầu.

Ở góc độ rộng hơn, phát biểu của Jensen Huang cho thấy AI đang trở thành mặt trận trung tâm của cạnh tranh địa chính trị thế kỷ 21. Cuộc chiến giờ không còn đơn thuần là ai tạo ra chatbot tốt hơn, mà là ai kiểm soát: chip, compute, hạ tầng AI và tiêu chuẩn công nghệ toàn cầu.

Trong cuộc đua đó, Huawei đang nổi lên như quân bài chiến lược quan trọng nhất của Trung Quốc. Còn với Nvidia, thách thức lớn nhất có lẽ không còn là cạnh tranh thương mại, mà là nguy cơ thế giới AI bị chia tách thành hai hệ sinh thái công nghệ riêng biệt — một do Mỹ dẫn dắt và một do Trung Quốc xây dựng độc lập.