Tại Hội nghị Internet Thế giới (World Internet Conference – WIC) vừa diễn ra ở Ô Trấn, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), công chúng đã chứng kiến một phát biểu hiếm hoi từ DeepSeek – một công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo (AI) còn khá kín tiếng. Đại diện của công ty đã công khai lên tiếng kêu gọi sự xuất hiện của một “người thổi còi AI”, nhằm cảnh báo về làn sóng mất việc làm do tự động hóa đang đến gần.

Ông Chen Deli, nhà nghiên cứu cấp cao của DeepSeek – phát biểu thay mặt Giám đốc điều hành Liang Wenfeng – cho biết: “Chúng ta đang sống trong giai đoạn trăng mật giữa con người và máy móc. Nhưng cuối cùng, hầu hết các công việc hiện nay đều sẽ bị tự động hóa.”

DeepSeek – Từ ẩn danh đến tham vọng chinh phục trí tuệ nhân tạo tổng quát
DeepSeek có trụ sở tại Hàng Châu, Chiết Giang, được xem là một trong những “ngôi sao mới nổi” trong ngành công nghệ AI Trung Quốc. Công ty này nằm trong nhóm được truyền thông Trung Quốc gọi là “Sáu con rồng nhỏ” (Six Little Dragons) – những startup đang vươn lên cạnh tranh với các ông lớn như Baidu, Alibaba hay Tencent.

Người sáng lập Liang Wenfeng từng làm việc tại quỹ đầu tư định lượng High-Flyer, nổi tiếng trong lĩnh vực tài chính. Dù mới thành lập từ năm 2023, DeepSeek đã đặt mục tiêu táo bạo: phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI – Artificial General Intelligence) – cấp độ AI có thể suy nghĩ và học hỏi như con người.

Tuy nhiên, trong các phát biểu gần đây, đại diện công ty thừa nhận rằng việc tiến tới AGI có thể tiềm ẩn “rủi ro xã hội nghiêm trọng”, bao gồm sự thay thế lao động, phân hóa giàu nghèo, và thậm chí làm thay đổi cấu trúc xã hội.

Việc DeepSeek lần đầu tiên cử đại diện tham dự hội nghị WIC thay cho CEO Liang – người vốn ít khi xuất hiện trước truyền thông kể từ sau buổi gặp Chủ tịch Tập Cận Bình hồi đầu năm – cho thấy công ty này đang dần chuyển mình từ giai đoạn “ẩn danh” sang “chủ động đối thoại công chúng”.

Lời kêu gọi “người thổi còi AI” – cảnh báo sớm về nguy cơ xã hội
Phát biểu của DeepSeek gây chú ý khi kêu gọi sự xuất hiện của một “whistle-blower” – người thổi còi trong lĩnh vực AI, nhằm lên tiếng cảnh báo trước những hậu quả tiêu cực mà công nghệ này có thể gây ra đối với xã hội.

Theo ông Chen Deli, quá trình tự động hóa sẽ không chỉ ảnh hưởng đến các công việc đơn giản, mà ngay cả những nghề nghiệp đòi hỏi tri thức và kỹ năng cao cũng đang dần bị đe dọa.
“Khi các mô hình ngôn ngữ lớn ngày càng mạnh mẽ, con người cần nhìn nhận nghiêm túc về vai trò của mình trong kỷ nguyên mới. Chúng ta không thể chỉ đắm chìm trong hào quang của công nghệ mà quên đi hậu quả của nó.” – ông Chen nhấn mạnh.

Khái niệm “người thổi còi” mà DeepSeek đề cập mang hàm ý về một cơ chế giám sát xã hội – người hoặc tổ chức có nhiệm vụ phát hiện, cảnh báo và công khai những rủi ro của AI, trước khi chúng gây ra những hệ lụy không thể kiểm soát.

Điều này đặc biệt gây tiếng vang trong bối cảnh Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển AI song song với việc siết chặt quản lý nội dung số – khiến các phát biểu “cảnh báo công khai” như của DeepSeek trở nên rất hiếm hoi.

Từ phòng thí nghiệm đến diễn đàn xã hội
DeepSeek vốn khởi đầu như một nhóm nghiên cứu tập trung vào phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) – tương tự ChatGPT hay Gemini – với nguồn lực tài chính mạnh từ High-Flyer.

Tuy nhiên, khác với nhiều công ty chạy theo lợi nhuận, DeepSeek theo đuổi định hướng “nghiên cứu vì xã hội”. Họ cho rằng, AI nên được phát triển đi đôi với đạo đức công nghệ, thay vì chỉ phục vụ thương mại.

Tháng 9 vừa qua, đại diện DeepSeek cũng tham dự hội thảo về đạo đức AI và quản trị công nghệ tại Hàng Châu, nhấn mạnh rằng việc xây dựng khung pháp lý và cơ chế giám sát cần được tiến hành song song với phát triển kỹ thuật.

Thông điệp gửi đến Việt Nam và khu vực
Câu chuyện của DeepSeek không chỉ phản ánh xu hướng tại Trung Quốc, mà còn là lời cảnh báo sớm cho các quốc gia đang tăng tốc trong chuyển đổi số – trong đó có Việt Nam.

Với tốc độ ứng dụng AI ngày càng nhanh trong các lĩnh vực sản xuất, tài chính, y tế và giáo dục, Việt Nam cần chú ý đến những bài học sau:

1. Đào tạo lại lực lượng lao động: Doanh nghiệp cần trang bị cho nhân viên kỹ năng số, khả năng sáng tạo và thích ứng, thay vì chỉ dựa vào công việc truyền thống.

2. Khung pháp lý và chính sách xã hội: Cần sớm xây dựng cơ chế giám sát, hỗ trợ người lao động bị ảnh hưởng bởi tự động hóa, đồng thời khuyến khích các tổ chức “thổi còi công nghệ”.

3. Kết nối giữa nhà trường – doanh nghiệp: Các trường đại học và viện nghiên cứu nên kết hợp với ngành công nghiệp để đào tạo đội ngũ nhân sự AI thực chiến, không chỉ dừng lại ở lý thuyết.

Kết luận: AI không chỉ là công nghệ – mà là câu chuyện của con người
Thông điệp mà DeepSeek mang đến WIC 2025 là một lời cảnh tỉnh hơn là một lời hứa hẹn. AI đang thay đổi thế giới nhanh hơn bao giờ hết – và nếu con người không chuẩn bị, sự thay đổi ấy có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.

Khi máy móc ngày càng thông minh, có khả năng “suy nghĩ” và “ra quyết định”, thì điều cần thiết hơn bao giờ hết là giữ cho con người vẫn là trung tâm của công nghệ – với trách nhiệm, đạo đức và sự cảnh giác.

Cuộc đua AI không chỉ là về tốc độ, mà là cuộc đua giữ vững bản sắc con người trong kỷ nguyên máy móc.