Từ Kyushu đến miền Trung và Đông Bắc Nhật Bản, nhiều địa phương đang tăng cường các chuyến công tác tới Đài Loan, tổ chức hội thảo xúc tiến đầu tư và tìm kiếm cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp bán dẫn.

Xu hướng này nổi lên rõ nét sau khi TSMC quyết định xây dựng cơ sở sản xuất tại Kumamoto. Sự hiện diện của nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới đã tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các địa phương Nhật Bản tìm cách thu hút thêm doanh nghiệp Đài Loan vào hệ sinh thái bán dẫn của mình.

Từ Kumamoto, làn sóng thu hút vốn Đài Loan lan rộng

Kitakyushu, thành phố công nghiệp ở phía Bắc Kyushu, gần đây lần đầu tiên cử đoàn công tác tới Hsinchu, nơi đặt trụ sở của TSMC, để tìm kiếm cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp, trường đại học và các viện nghiên cứu.

Động thái này đáng chú ý bởi Kitakyushu đang được cho là địa điểm được ASE Technology, tập đoàn đóng gói và kiểm thử chip lớn nhất thế giới của Đài Loan, quan tâm mở rộng hoạt động.

Trong khi đó, tại tỉnh Gifu ở miền Trung Nhật Bản, chính quyền địa phương cùng giới doanh nghiệp cũng đã tới Đài Loan để quảng bá môi trường đầu tư và tiếp cận các cơ quan chức năng cũng như doanh nghiệp bán dẫn.

Tỉnh Miyagi ở Đông Bắc Nhật Bản, nơi có sự hiện diện của các doanh nghiệp như Tokyo Electron, cũng đẩy mạnh xúc tiến đầu tư tại Đài Loan. Chính quyền tỉnh đã tổ chức một hội nghị giới thiệu cơ hội đầu tư bên lề SEMICON Taiwan tại Hsinchu hồi tháng 9, trong đó giới thiệu các chính sách hỗ trợ dành cho doanh nghiệp nước ngoài.

Đáng chú ý, theo Hiệp hội Giao lưu Nhật Bản - Đài Loan, tính đến cuối tháng 7/2026, có khoảng 180 thỏa thuận hợp tác giữa chính quyền địa phương hai bên. Khoảng 2/3 số thỏa thuận này được ký từ mùa thu năm 2021, thời điểm kế hoạch TSMC đầu tư vào Nhật Bản trở nên rõ ràng.

TSMC tạo hiệu ứng lan tỏa cho cả vùng

Kumamoto là ví dụ rõ nhất cho tác động kinh tế mà một dự án bán dẫn quy mô lớn có thể tạo ra.

Theo JETRO, Kumamoto hiện là một trong những cụm sản xuất bán dẫn lớn của Nhật Bản, với hơn 200 doanh nghiệp liên quan đến ngành bán dẫn đặt tại tỉnh. Khu vực này được xem là trung tâm của “Silicon Island” Kyushu, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp sản xuất chip và thiết bị bán dẫn.

Việc TSMC xây dựng nhà máy tại Kumamoto kéo theo sự xuất hiện và mở rộng của nhiều doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, từ vật liệu, thiết bị, logistics đến dịch vụ kỹ thuật.

Nikkei ước tính riêng hiệu ứng kinh tế từ việc hình thành cụm công nghiệp bán dẫn tại Kumamoto có thể đạt khoảng 10.000 tỷ yen trong 10 năm tới, tương đương khoảng 85.000 tỷ won.

Nhận thấy hiệu ứng này, nhiều địa phương Nhật Bản đang muốn tái tạo mô hình Kumamoto bằng cách chủ động tiếp cận doanh nghiệp Đài Loan thay vì chờ nhà đầu tư tìm đến.

Chính quyền địa phương trở thành “đội ngũ bán hàng” cho ngành bán dẫn

Điểm đáng chú ý trong chiến lược của Nhật Bản là chính quyền địa phương không chỉ đưa ra ưu đãi đầu tư mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình tìm kiếm và thuyết phục nhà đầu tư.

JETRO phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức các chương trình xúc tiến đầu tư, hội thảo ở nước ngoài, chuyến công tác của lãnh đạo địa phương và kết nối doanh nghiệp nước ngoài với các đối tác trong nước. Mục tiêu không chỉ là thu hút vốn mà còn đưa doanh nghiệp nước ngoài vào hệ sinh thái công nghiệp địa phương.

Tại Kumamoto, JETRO đã thành lập bộ phận hỗ trợ chuyên biệt cho các doanh nghiệp bán dẫn có nhu cầu đầu tư, cung cấp tư vấn về địa điểm, thủ tục, kết nối với doanh nghiệp địa phương và các tổ chức nghiên cứu.

Mới đây, Hội đồng Đổi mới bán dẫn xanh Kumamoto cũng ký biên bản ghi nhớ với JETRO Kumamoto nhằm tăng cường hệ sinh thái bán dẫn thông qua kết nối doanh nghiệp Nhật Bản và nước ngoài, tổ chức các chương trình kết nối, hội thảo, khảo sát và chia sẻ thông tin về thị trường, công nghệ.

Như vậy, cạnh tranh thu hút đầu tư bán dẫn đang chuyển từ cạnh tranh về đất đai và ưu đãi thuế sang cạnh tranh về chất lượng hệ sinh thái.

Đài Loan trở thành đối tác chiến lược

Sự quan tâm đặc biệt của Nhật Bản đối với Đài Loan không chỉ xuất phát từ năng lực sản xuất chip.

Đài Loan đang sở hữu hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh, từ thiết kế, chế tạo wafer đến đóng gói, kiểm thử, thiết bị và vật liệu. Trong khi đó, Nhật Bản có thế mạnh về vật liệu, thiết bị sản xuất chip, công nghiệp chính xác và các ngành công nghiệp hạ nguồn.

Sự kết hợp giữa hai hệ sinh thái vì vậy tạo ra giá trị lớn cho cả hai bên.

Dòng vốn Đài Loan ra nước ngoài cũng đang gia tăng mạnh. Theo JETRO, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Đài Loan trong nửa đầu năm 2026 tăng 94,1% so với cùng kỳ, đạt 36,66 tỷ USD. Nhật Bản nằm trong nhóm các điểm đến đầu tư của doanh nghiệp Đài Loan, trong khi lĩnh vực bán dẫn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong xu hướng mở rộng ra nước ngoài.

Cuộc đua bán dẫn đang nóng lên trong khu vực

Việc các địa phương Nhật Bản đồng loạt hướng sang Đài Loan cho thấy địa lý của ngành bán dẫn đang được định hình lại ở cấp độ khu vực.

Những trung tâm sản xuất chip không còn chỉ cạnh tranh bằng quy mô nhà máy. Các quốc gia và địa phương phải đồng thời xây dựng nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, hệ thống nghiên cứu và mạng lưới nhà cung ứng để giữ chân các tập đoàn lớn.

Đây cũng là bài toán có ý nghĩa đối với Việt Nam.

Việt Nam đã thu hút nhiều tập đoàn điện tử toàn cầu và đang đặt mục tiêu phát triển ngành bán dẫn, trong đó chú trọng thiết kế, đóng gói và kiểm thử. Tuy nhiên, khi Nhật Bản, Malaysia, Singapore, Thái Lan và các nền kinh tế khác trong ASEAN đều đẩy mạnh thu hút đầu tư bán dẫn, lợi thế về chi phí lao động và đất đai sẽ ngày càng khó tạo ra khác biệt.

Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: địa phương phải chủ động tìm kiếm nhà đầu tư, xác định đúng doanh nghiệp mục tiêu, xây dựng hệ sinh thái phù hợp và trực tiếp kết nối nhà đầu tư với doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu trong nước.

Đặc biệt, thay vì chỉ thu hút một nhà máy, mục tiêu cần là thu hút cả chuỗi cung ứng.

Nếu TSMC trở thành “hạt nhân” tạo ra hệ sinh thái bán dẫn tại Kumamoto, Việt Nam cũng cần xác định những “hạt nhân” tương tự trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn và công nghiệp hỗ trợ, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa sang các doanh nghiệp trong nước.

Cuộc đua thu hút vốn bán dẫn vì thế đang chuyển sang một cấp độ mới: không chỉ quốc gia cạnh tranh với quốc gia, mà các địa phương cũng đang trực tiếp cạnh tranh để giành lấy vị trí trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.