Đây được xem là mô hình “AI như hạ tầng công cộng” đầu tiên trên thế giới, cho thấy AI đang dần được nhìn nhận tương tự điện, internet hay giáo dục số trong nền kinh tế hiện đại.
Theo Reuters, mọi công dân Malta sẽ được quyền truy cập ChatGPT Plus sau khi hoàn thành khóa học miễn phí về sử dụng AI do chính phủ và các trường đại học triển khai. Chương trình bắt đầu từ tháng 5/2026 và sẽ mở rộng dần theo tiến độ đào tạo người dân. Công dân Malta đang sinh sống ở nước ngoài cũng được tham gia chương trình này.
Điều đáng chú ý là sáng kiến không chỉ tập trung vào việc phổ cập công cụ AI, mà còn nhấn mạnh yếu tố “AI literacy” — tức năng lực hiểu và sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Theo OpenAI, chương trình được xây dựng nhằm giúp người dân hiểu AI có thể làm gì, không thể làm gì và cách ứng dụng công nghệ này trong học tập, công việc cũng như đời sống hàng ngày.
Bộ trưởng Kinh tế Malta Silvio Schembri cho biết mục tiêu của chương trình là biến AI từ một khái niệm công nghệ xa lạ thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho người lao động, sinh viên và các gia đình. Trong khi đó, OpenAI gọi đây là “quan hệ đối tác đầu tiên trên thế giới” theo hướng phổ cập AI ở cấp độ quốc gia.
Diễn biến này phản ánh sự thay đổi rất lớn trong cuộc cạnh tranh AI toàn cầu. Nếu giai đoạn đầu tập trung vào phát triển mô hình AI mạnh hơn, thì hiện nay các công ty công nghệ bắt đầu chuyển sang cuộc đua mở rộng quy mô người dùng và xây dựng “hạ tầng AI quốc gia”.
OpenAI đang theo đuổi chiến lược đưa AI trở thành một dạng tiện ích phổ quát toàn cầu. Công ty gần đây cũng mở rộng hợp tác với nhiều chính phủ và doanh nghiệp châu Âu trong các lĩnh vực an ninh mạng, tài chính và hạ tầng số nhằm tăng hiện diện tại thị trường quốc tế.
Giới phân tích cho rằng thỏa thuận với Malta mang ý nghĩa chiến lược vượt xa quy mô dân số của quốc gia này. Malta có thể trở thành “mô hình thử nghiệm quốc gia” cho cách AI được tích hợp vào giáo dục, hành chính công và nền kinh tế số trong tương lai.
Trong bối cảnh AI ngày càng ảnh hưởng tới lao động, giáo dục và quản trị xã hội, nhiều chính phủ đang lo ngại nguy cơ khoảng cách số mới hình thành giữa nhóm có khả năng tiếp cận AI và nhóm bị bỏ lại phía sau. Việc phổ cập công cụ AI ở quy mô quốc gia vì thế được xem là bước đi nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền kinh tế AI tương lai.
Động thái của OpenAI cũng diễn ra giữa lúc cạnh tranh AI toàn cầu ngày càng khốc liệt. Các tập đoàn như Google, Microsoft, Anthropic hay xAI đều đang chạy đua mở rộng hệ sinh thái AI và giành quyền kiểm soát hạ tầng dữ liệu, mô hình và người dùng trên quy mô toàn cầu.
Điều đáng chú ý là AI hiện không còn chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp công nghệ, mà đang dần trở thành một phần của chính sách quốc gia. Từ giáo dục, y tế đến hành chính công, các chính phủ bắt đầu xem AI là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong nền kinh tế số thế hệ mới.
Trong bối cảnh đó, thỏa thuận giữa OpenAI và Malta cho thấy một xu hướng mới đang hình thành: AI không chỉ là sản phẩm thương mại, mà đang tiến tới vai trò của một hạ tầng công cộng chiến lược — nơi quốc gia nào phổ cập AI nhanh hơn có thể tạo lợi thế lớn hơn về năng suất, đổi mới và nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số.