Một bài viết từ Nikkei Asia cho thấy một thực tế đáng chú ý: tiền lương, dù đang ở mức hấp dẫn, không còn là yếu tố quyết định duy nhất trong việc thu hút và giữ chân kỹ sư AI.

Trong vài năm trở lại đây, AI nổi lên như một lĩnh vực mũi nhọn trong chiến lược chuyển đổi số của cả doanh nghiệp nội địa lẫn các tập đoàn công nghệ nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Điều này đẩy nhu cầu tuyển dụng kỹ sư AI lên cao, kéo theo mức lương tăng mạnh và liên tục được điều chỉnh để cạnh tranh. Tuy nhiên, chính sự leo thang này lại bộc lộ giới hạn của chiến lược “trả lương cao để giữ người”. Khi các công ty sẵn sàng trả mức đãi ngộ tương đương nhau, yếu tố khác biệt không còn nằm ở thu nhập mà chuyển sang chất lượng môi trường làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Thực tế thị trường cho thấy một bộ phận lớn kỹ sư AI, đặc biệt là những người trẻ có năng lực, đang ưu tiên những nơi cho phép họ tiếp cận công nghệ tiên tiến, tham gia các dự án có quy mô và tác động lớn, đồng thời có lộ trình phát triển rõ ràng. Điều này phản ánh sự dịch chuyển trong tư duy nghề nghiệp: từ tìm kiếm thu nhập ngắn hạn sang tích lũy giá trị dài hạn. Với đặc thù của lĩnh vực AI – nơi kiến thức và kỹ năng có tốc độ lỗi thời nhanh – khả năng học hỏi liên tục và làm việc trong môi trường đổi mới trở thành tài sản quan trọng không kém, thậm chí vượt lên trên mức lương.

Ở chiều ngược lại, nguồn cung nhân lực AI tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều hạn chế. Dù số lượng sinh viên công nghệ thông tin tăng nhanh, hệ thống đào tạo vẫn chưa theo kịp yêu cầu chuyên sâu của các lĩnh vực như học máy, xử lý dữ liệu lớn hay thị giác máy tính. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn khiến doanh nghiệp buộc phải tự đào tạo lại hoặc tìm kiếm nhân lực từ nước ngoài và cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Điều này làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian xây dựng đội ngũ, đồng thời đặt ra áp lực cạnh tranh không chỉ trong nước mà còn với các trung tâm công nghệ trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý: vừa có lợi thế về lực lượng lao động trẻ và chi phí cạnh tranh, vừa đối mặt với nguy cơ hụt hơi trong cuộc đua nhân tài nếu không nhanh chóng nâng cấp chất lượng hệ sinh thái. Các doanh nghiệp tiên phong đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược, chuyển từ cạnh tranh đơn thuần về lương sang đầu tư vào văn hóa đổi mới, hệ thống đào tạo nội bộ và hợp tác với các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, những nỗ lực riêng lẻ này khó có thể tạo ra thay đổi mang tính cấu trúc nếu thiếu sự phối hợp ở cấp độ rộng hơn.

Về dài hạn, bài toán nhân lực AI của Việt Nam không chỉ là câu chuyện tuyển dụng mà là vấn đề chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi AI ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế số, khả năng thu hút và giữ chân nhân tài sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Trong cuộc đua này, tiền lương vẫn là điều kiện cần, nhưng rõ ràng không còn là điều kiện đủ.