Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tăng cường kiểm soát việc phát triển và phổ biến các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến của Mỹ với mục tiêu bảo vệ an ninh quốc gia và ngăn công nghệ rơi vào tay các đối thủ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ cảnh báo các biện pháp quá chặt chẽ có thể vô tình làm suy giảm năng lực cạnh tranh của Mỹ, đồng thời tạo cơ hội để các công ty AI Trung Quốc thu hẹp khoảng cách công nghệ. 

Trong những tuần gần đây, chính quyền Mỹ đã liên tiếp can thiệp vào việc phát hành các mô hình AI tiên tiến. OpenAI phải hoãn triển khai rộng rãi GPT-5.6 theo đề nghị của Chính phủ Mỹ, trong khi Anthropic cũng từng bị yêu cầu tạm dừng phát hành các mô hình AI thế hệ mới trước khi được phép cung cấp trở lại cho một nhóm khách hàng được lựa chọn.

Theo CNBC, các biện pháp này xuất phát từ lo ngại rằng những mô hình AI có năng lực cao có thể bị các đối thủ chiến lược, đặc biệt là Trung Quốc, khai thác để phục vụ các hoạt động quân sự, tình báo, tấn công mạng hoặc phát triển công nghệ quốc phòng. Chính quyền Trump vì vậy đang ưu tiên xây dựng cơ chế kiểm soát đối với các mô hình AI tiên tiến tương tự cách quản lý các công nghệ chiến lược khác. 

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia trong ngành lại cho rằng cách tiếp cận này có thể mang lại kết quả ngược. Trong khi các doanh nghiệp Mỹ phải chờ quy trình đánh giá và phê duyệt kéo dài trước khi thương mại hóa sản phẩm, các công ty AI Trung Quốc như Z.ai hay DeepSeek đang tận dụng cơ hội để đẩy nhanh việc phát hành các mô hình mới với chi phí thấp và chiến lược mã nguồn mở, qua đó nhanh chóng mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế. 

Một số nhà đầu tư cũng lo ngại việc trì hoãn thương mại hóa sẽ ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn của các doanh nghiệp AI Mỹ. Trong bối cảnh các tập đoàn như OpenAI, Anthropic hay Google đang chi hàng chục tỷ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu và phát triển mô hình mới, việc hạn chế triển khai sản phẩm có thể làm chậm tốc độ tăng doanh thu cũng như giảm lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ nước ngoài. 

Theo CNBC, đây là bài toán khó đối với Nhà Trắng. Nếu nới lỏng kiểm soát, các mô hình AI tiên tiến có nguy cơ bị khai thác ngoài mục đích dân sự. Nhưng nếu siết quá mức, Mỹ có thể đánh mất lợi thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI – lĩnh vực được xem là nền tảng của sức mạnh kinh tế và quốc phòng trong nhiều thập niên tới. 

Trong khi đó, Trung Quốc đang tăng tốc đầu tư vào AI thông qua các chương trình hỗ trợ của Chính phủ, đồng thời thúc đẩy phát triển chip AI, mô hình ngôn ngữ lớn và hệ sinh thái phần mềm nội địa. Những tiến bộ gần đây của các doanh nghiệp như Z.ai và DeepSeek cho thấy khoảng cách công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang dần được thu hẹp, đặc biệt ở các mô hình AI mã nguồn mở.

Giới phân tích nhận định cuộc cạnh tranh AI toàn cầu đang bước sang giai đoạn mới, trong đó lợi thế không chỉ phụ thuộc vào chất lượng mô hình mà còn ở tốc độ thương mại hóa, khả năng mở rộng hệ sinh thái và chính sách quản lý của từng quốc gia. Đối với Mỹ, thách thức lớn nhất là tìm được sự cân bằng giữa bảo đảm an ninh quốc gia và duy trì vị thế dẫn đầu trong cuộc đua AI với Trung Quốc.