Nếu được triển khai, phương án này có thể giúp hai bên duy trì kế hoạch chuyển nhượng phần hoạt động còn lại, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề về quyền sở hữu, tổ chức sản xuất và khả năng vận hành sau khi chia tách.

Theo Reuters ngày 7/11, dẫn nguồn tin từ Bloomberg, SoftBank và ABB đang thảo luận khả năng tách riêng hoạt động kinh doanh robot của ABB tại Trung Quốc. Phương án được xem xét là thành lập một pháp nhân độc lập cho mảng kinh doanh này với cơ cấu sở hữu khác, qua đó giảm những quan ngại của cơ quan quản lý Trung Quốc đối với việc chuyển giao hoạt động robot công nghiệp cho một nhà đầu tư nước ngoài.

SoftBank được cho là bên chủ động thúc đẩy phương án tách hoạt động tại Trung Quốc để cứu vãn thương vụ. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận vẫn ở giai đoạn đầu và chưa bảo đảm sẽ dẫn đến một thỏa thuận cụ thể.

SoftBank không phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters ngoài giờ làm việc, trong khi ABB từ chối bình luận về thông tin này.

Trung Quốc trở thành nút thắt của thương vụ

Tháng 10/2025, SoftBank công bố thỏa thuận mua lại mảng kinh doanh robot của ABB với giá trị 5,375 tỷ USD. Đây là một phần trong chiến lược của Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc SoftBank Masayoshi Son nhằm mở rộng hoạt động sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) vật lý, kết hợp năng lực AI với robot công nghiệp và các hệ thống tự động hóa.

Theo kế hoạch ban đầu, thương vụ dự kiến hoàn tất vào giữa đến cuối năm 2026, sau khi nhận được các chấp thuận cần thiết từ cơ quan quản lý tại những thị trường liên quan, trong đó có Trung Quốc.

Tuy nhiên, đầu tháng 11/2026, ABB cho biết cơ quan chức năng Trung Quốc đã thông báo cấm thương vụ liên quan đến hoạt động robot của tập đoàn tại nước này. SoftBank cũng xác nhận việc cơ quan phụ trách rà soát an ninh đầu tư nước ngoài của Trung Quốc không cho phép giao dịch được tiến hành như kế hoạch.

Quyết định của Bắc Kinh khiến thương vụ đối mặt với trở ngại lớn, bởi Trung Quốc là thị trường robot quan trọng nhất của ABB. Theo Reuters, thị trường này chiếm khoảng 30% hoạt động kinh doanh robot của tập đoàn Thụy Sĩ.

Vì vậy, việc tách riêng hoạt động tại Trung Quốc có thể là cách để hai bên giảm phạm vi giao dịch, tránh chuyển giao trực tiếp những tài sản và hoạt động kinh doanh mà cơ quan quản lý nước này không chấp thuận. Phần hoạt động còn lại bên ngoài Trung Quốc có thể tiếp tục được xem xét chuyển nhượng cho SoftBank.

Dù vậy, việc chia tách một doanh nghiệp robot hoạt động xuyên biên giới không đơn giản như tách một đơn vị kinh doanh trên giấy tờ. Các vấn đề về sở hữu trí tuệ, công nghệ, dữ liệu vận hành, chuỗi cung ứng, nhân sự và quan hệ với khách hàng đều cần được giải quyết. Đặc biệt, hoạt động nghiên cứu, sản xuất và dịch vụ robot thường có sự liên kết giữa nhiều thị trường, khiến việc phân định tài sản và trách nhiệm vận hành trở nên phức tạp.

ABB cân nhắc những phương án khác

Bên cạnh phương án tách hoạt động tại Trung Quốc, ABB cũng đang xem xét các lựa chọn khác để xử lý kế hoạch chuyển nhượng mảng robot. Theo thông tin Bloomberg được Reuters dẫn lại, tập đoàn Thụy Sĩ có thể tìm kiếm một bên mua khác, với giá trị thương vụ tiềm năng được ước tính trong khoảng 2-3 tỷ USD.

Mức định giá này thấp hơn đáng kể so với giá trị 5,375 tỷ USD trong thỏa thuận ban đầu với SoftBank. Tuy nhiên, việc tìm kiếm nhà đầu tư thay thế cũng phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các yêu cầu pháp lý tại những thị trường mà ABB đang hoạt động.

Trung Quốc có vị trí đặc biệt trong mạng lưới kinh doanh của ABB. Tập đoàn hiện có khoảng 30 công ty hoạt động tại gần 130 thành phố ở nước này, với khoảng 15.000 nhân viên và hệ thống kênh bán hàng trực tuyến, trực tiếp tại gần 700 địa điểm. Đây là quy mô hiện diện của ABB tại Trung Quốc, không chỉ riêng bộ phận robot.

Do đó, bất kỳ phương án tái cấu trúc nào cũng phải tính đến vai trò của thị trường Trung Quốc đối với hoạt động sản xuất, phân phối và dịch vụ sau bán hàng của tập đoàn.

Đối với ABB, thương vụ bán mảng robot là một phần trong kế hoạch tái cơ cấu danh mục kinh doanh, tập trung nhiều hơn vào điện khí hóa và tự động hóa công nghiệp. Việc giao dịch bị đình trệ khiến tập đoàn phải xem xét lại kế hoạch sử dụng nguồn tiền thu được từ chuyển nhượng để phục vụ các hoạt động đầu tư và mua bán doanh nghiệp khác.

Tham vọng AI vật lý của SoftBank gặp phép thử lớn

Với SoftBank, việc mua lại mảng robot của ABB có ý nghĩa chiến lược vượt ra ngoài hoạt động kinh doanh robot công nghiệp truyền thống. Chủ tịch Masayoshi Son muốn xây dựng một hệ sinh thái kết hợp AI, robot và hạ tầng tính toán, trong đó robot có thể tiếp nhận năng lực nhận thức, lập kế hoạch và ra quyết định từ các mô hình AI.

Trong chiến lược này, ABB mang lại cho SoftBank một nền tảng công nghiệp đã được kiểm chứng, bao gồm công nghệ robot, kinh nghiệm sản xuất, mạng lưới khách hàng và hệ thống phân phối toàn cầu. Đây là những năng lực mà các công ty khởi nghiệp AI hoặc robot mới thành lập thường khó xây dựng trong thời gian ngắn.

Mảng robot của ABB có thế mạnh trong các ứng dụng sản xuất công nghiệp, đặc biệt tại ngành ô tô, điện tử và các dây chuyền tự động hóa. Việc kết hợp nền tảng này với các khoản đầu tư AI của SoftBank có thể tạo cơ hội phát triển những hệ thống robot có khả năng thích ứng linh hoạt hơn với môi trường sản xuất.

Tuy nhiên, việc Trung Quốc ngăn chặn thương vụ cho thấy tham vọng mở rộng AI vật lý không chỉ phụ thuộc vào năng lực công nghệ và nguồn vốn. Các doanh nghiệp còn phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng chặt chẽ về an ninh dữ liệu, quyền kiểm soát công nghệ và hoạt động sản xuất tại từng thị trường.

Đặc biệt, dữ liệu thu thập từ robot công nghiệp có giá trị ngày càng lớn trong quá trình phát triển AI. Thông tin về thao tác, quy trình sản xuất, môi trường vận hành và hoạt động của máy móc có thể được sử dụng để huấn luyện các hệ thống robot thông minh. Vì vậy, việc chuyển giao quyền kiểm soát một doanh nghiệp robot có thể kéo theo những vấn đề nhạy cảm liên quan đến dữ liệu công nghiệp và năng lực công nghệ.

Rào cản đầu tư công nghệ xuyên biên giới ngày càng rõ nét

Trường hợp SoftBank - ABB cho thấy các thương vụ mua bán và sáp nhập trong lĩnh vực công nghệ tiên tiến đang chịu sự giám sát ngày càng nghiêm ngặt từ các chính phủ. Đặc biệt, những lĩnh vực có khả năng tạo ra lợi thế chiến lược trong tương lai như AI, robot, bán dẫn và hạ tầng dữ liệu không còn được xem đơn thuần là hoạt động thương mại.

Trước đó, vào tháng 4/2026, Trung Quốc cũng yêu cầu Meta đảo ngược thương vụ mua lại công ty khởi nghiệp AI Manus trị giá hơn 2 tỷ USD. Đây là một dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh đang tăng cường kiểm soát đầu tư nước ngoài liên quan đến các công nghệ có ý nghĩa chiến lược.

Đối với các tập đoàn đa quốc gia, điều này khiến quá trình thẩm định pháp lý và đánh giá rủi ro chính sách trở thành một phần ngày càng quan trọng trong chiến lược mua bán doanh nghiệp. Một thương vụ có thể nhận được sự đồng thuận về cạnh tranh tại một số thị trường nhưng vẫn bị chặn bởi cơ chế rà soát an ninh đầu tư ở thị trường khác.

Trong trường hợp ABB và SoftBank, phương án tách riêng hoạt động tại Trung Quốc có thể giúp tháo gỡ một phần trở ngại, nhưng cũng có nguy cơ làm giảm giá trị kinh tế và tính đồng bộ của doanh nghiệp sau chuyển nhượng.

Nếu không đạt được thỏa thuận mới, ABB sẽ phải tiếp tục tìm kiếm phương án khác cho mảng robot, còn SoftBank có thể phải điều chỉnh kế hoạch xây dựng hệ sinh thái AI vật lý. Dù kết quả cuối cùng ra sao, thương vụ này đã cho thấy một thực tế: trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, quyền kiểm soát dữ liệu, công nghệ và năng lực sản xuất đang trở thành những yếu tố có thể quyết định số phận của các thương vụ đầu tư xuyên biên giới.