Đáng chú ý, nếu được các cơ quan quản lý phê duyệt, Qualcomm sẽ lần đầu trở thành bên trả ròng tiền bản quyền cho Huawei, đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong quan hệ sở hữu trí tuệ giữa hai tập đoàn công nghệ.
Dòng tiền bản quyền đảo chiều sau 25 năm
Huawei và Qualcomm ngày 5/10 công bố thỏa thuận cấp phép bằng sáng chế quy mô rộng, theo đó hai bên sẽ cấp phép chéo danh mục bằng sáng chế trong nhiều lĩnh vực công nghệ, đồng thời Qualcomm sẽ mua một số bằng sáng chế của Huawei tại Mỹ liên quan đến điện toán, AI, mạng và các công nghệ khác.
Đây là thỏa thuận cấp phép đầu tiên giữa Huawei và Qualcomm bao phủ công nghệ 5G. Reuters cho biết Huawei từng bắt đầu trả tiền để sử dụng bằng sáng chế của Qualcomm từ năm 2001. Với thỏa thuận mới, dòng tiền bản quyền giữa hai bên có thể đảo chiều, đưa Qualcomm trở thành bên trả ròng cho Huawei lần đầu tiên.
Giá trị tài chính cụ thể của thỏa thuận chưa được công bố. Huawei cho biết sau khi hoàn tất, tổng giá trị các thỏa thuận cấp phép bằng sáng chế của hãng sẽ vượt 6,9 tỷ USD. Hoạt động kinh doanh cấp phép sở hữu trí tuệ của Huawei đã tạo doanh thu dương từ năm 2021, phản ánh khoản đầu tư lớn của tập đoàn Trung Quốc vào nghiên cứu và phát triển.
Huawei biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực chiến lược
Điểm đáng chú ý trong thỏa thuận không nằm ở giá trị thương mại được công bố, mà ở sự thay đổi vị thế của Huawei trên thị trường sở hữu trí tuệ.
Trong nhiều năm, Huawei đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu các công nghệ nền tảng, đặc biệt trong lĩnh vực viễn thông. Tập đoàn Trung Quốc cho biết những đóng góp của mình đối với các tiêu chuẩn 4G và 5G, trong đó có công nghệ mã hóa cực (polar codes), đã trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái thông tin di động hiện đại.
Trong khi đó, các biện pháp hạn chế của Mỹ từ năm 2019 đã khiến Huawei gặp khó khăn trong việc tiếp cận một số chip tiên tiến và phần mềm quan trọng. Điều này buộc tập đoàn phải đẩy mạnh năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ và xây dựng hệ sinh thái trong nước.
Thỏa thuận với Qualcomm cho thấy một hướng đi khác của Huawei: sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ công nghệ mà còn có thể trở thành một tài sản tạo doanh thu và đòn bẩy chiến lược.
Không chỉ 5G, AI trở thành mặt trận sở hữu trí tuệ mới
Thỏa thuận mới bao phủ bốn lĩnh vực lớn gồm 5G, điện toán, AI và mạng. Đặc biệt, việc AI được đưa vào phạm vi cấp phép cho thấy sở hữu trí tuệ trong các công nghệ nền tảng đang ngày càng trở thành một yếu tố cạnh tranh quan trọng.
Qualcomm vốn có thế mạnh về công nghệ viễn thông, modem và nền tảng chip cho thiết bị di động. Trong khi đó, Huawei đang mở rộng hệ sinh thái công nghệ từ thiết bị viễn thông sang chip, AI, điện toán và hạ tầng số.
Theo Huawei, thỏa thuận phản ánh sự công nhận đối với đóng góp công nghệ của cả hai bên. Hai doanh nghiệp cam kết hoạt động cấp phép theo nguyên tắc FRAND - công bằng, hợp lý và không phân biệt đối xử, vốn có ý nghĩa đặc biệt đối với các bằng sáng chế thiết yếu cho tiêu chuẩn công nghệ.
Thỏa thuận vẫn phải vượt qua rào cản pháp lý
Dù hai bên đã công bố thỏa thuận, giao dịch chưa thể hoàn tất ngay. Huawei cho biết việc thực hiện thỏa thuận còn phụ thuộc vào các phê duyệt cần thiết của cơ quan quản lý. Reuters cho biết thỏa thuận sẽ phải trải qua quá trình xem xét tại Mỹ.
Đây là điểm đặc biệt đáng chú ý bởi thỏa thuận diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vẫn duy trì các biện pháp kiểm soát công nghệ đối với những lĩnh vực chiến lược, trong đó có chất bán dẫn, AI và thiết bị viễn thông.
Tuy nhiên, về bản chất, thỏa thuận hiện được công bố là giao dịch về quyền sở hữu trí tuệ, không đồng nghĩa với việc các hạn chế xuất khẩu chip hoặc phần mềm đối với Huawei được dỡ bỏ.
Từ cuộc chiến chip sang cuộc chiến bằng sáng chế
Thỏa thuận Huawei - Qualcomm cho thấy cạnh tranh công nghệ toàn cầu đang mở rộng từ năng lực sản xuất chip và quyền tiếp cận thiết bị bán dẫn sang quyền sở hữu những công nghệ nền tảng và tiêu chuẩn quan trọng.
Trong chuỗi giá trị công nghệ cao, doanh nghiệp sở hữu nhiều bằng sáng chế thiết yếu có thể tạo ra nguồn thu dài hạn thông qua cấp phép, đồng thời có thêm vị thế trong các cuộc đàm phán công nghệ.
Đối với ngành bán dẫn và điện tử, đây cũng là một tín hiệu đáng chú ý: năng lực cạnh tranh không chỉ được đo bằng số lượng nhà máy, sản lượng chip hay kim ngạch xuất khẩu, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng nghiên cứu, tạo ra công nghệ lõi và sở hữu tài sản trí tuệ.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển hệ sinh thái bán dẫn, AI và điện tử công nghệ cao, câu chuyện Huawei - Qualcomm cho thấy một bài học quan trọng: muốn nâng vị trí trong chuỗi giá trị, doanh nghiệp và nền kinh tế không thể chỉ dừng ở sản xuất, lắp ráp mà cần từng bước hình thành năng lực R&D, thiết kế, sáng tạo công nghệ và sở hữu bằng sáng chế.