Con số còn khá khiêm tốn so với quy mô toàn ngành robot, nhưng các dự báo cho thấy thị trường robot hình người có thể tăng tốc mạnh trong những năm tới, đặc biệt tại Trung Quốc.
Robot hình người vẫn là thị trường rất nhỏ
Số liệu do IFR tổng hợp cho thấy khoảng 7.000 robot hình người được bán trên toàn thế giới trong năm 2025. Đây là một trong những thống kê toàn ngành đầu tiên về một lĩnh vực đang thu hút hàng tỷ USD đầu tư và tạo ra hàng loạt màn trình diễn công nghệ ấn tượng.
Theo tiêu chí của IFR, robot được xếp vào nhóm robot hình người khi có ngoại hình giống con người và có khả năng vận hành tự động trong môi trường được thiết kế cho con người. Đáng chú ý, robot không nhất thiết phải có chân mới được xếp vào nhóm này.
Tuy nhiên, quy mô của robot hình người hiện vẫn chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng số robot đang được sử dụng trên toàn cầu.
Để so sánh, riêng năm 2024, thế giới đã lắp đặt khoảng 542.000 robot công nghiệp thông thường, trong khi robot dịch vụ được bán ra ước tính khoảng 199.000 chiếc, phục vụ các lĩnh vực như vận tải, khách sạn và vệ sinh. IFR dự kiến công bố số liệu đầy đủ về robot công nghiệp và robot dịch vụ năm 2025 vào ngày 24/9.
Phần lớn robot hình người vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm
Một điểm đáng chú ý là số robot hình người được bán ra chưa đồng nghĩa với số robot đang tạo ra năng suất thực tế trong các nhà máy.
Susanne Bieller, Tổng thư ký IFR, cho biết nhiều robot hình người được bán trong năm 2025 chưa thực hiện công việc sản xuất thực tế. Thay vào đó, chúng được các viện nghiên cứu và doanh nghiệp mua để thu thập dữ liệu, phục vụ việc cải thiện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).
Điều này cho thấy robot hình người đang phát triển theo một hướng khác với robot công nghiệp truyền thống. Nếu robot công nghiệp chủ yếu được tối ưu cho một nhiệm vụ cụ thể, robot hình người được kỳ vọng có thể sử dụng AI để nhận biết môi trường, học hỏi và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau trong không gian vốn được thiết kế cho con người.
Các hãng ô tô hiện là một trong những nhóm khách hàng tiên phong thử nghiệm công nghệ này. Tuy nhiên, quy mô triển khai vẫn còn hạn chế, chủ yếu ở mức một vài robot đến vài chục robot tại mỗi nhà máy, theo IFR.
Trung Quốc nổi lên trong cuộc đua robot hình người
Trung Quốc đang được chú ý đặc biệt trong lĩnh vực robot hình người nhờ quy mô thị trường robot công nghiệp lớn nhất thế giới và hệ sinh thái sản xuất điện tử – cơ khí phát triển.
Trong tháng 8, Trung Quốc tổ chức các cuộc thi robot với những màn trình diễn robot hình người chạy, đấm và thực hiện các động tác phức tạp, cho thấy tốc độ phát triển nhanh của lĩnh vực này.
Sự phát triển của robot hình người tại Trung Quốc cũng gắn với một hệ sinh thái rộng gồm AI, cảm biến, chip, động cơ, bộ truyền động, pin, bộ điều khiển, vật liệu và phần mềm. Vì vậy, cuộc đua robot hình người không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa các nhà sản xuất robot mà còn là cuộc cạnh tranh về năng lực công nghiệp và công nghệ nền tảng.
Đáng chú ý, trong ngày 21/9 rằng các cơ quan quản lý Trung Quốc đang xem xét thận trọng hơn làn sóng doanh nghiệp robot hình người tìm cách niêm yết, trong bối cảnh định giá doanh nghiệp tăng nhanh và câu hỏi về doanh thu thực tế cũng như nhu cầu thương mại đang được đặt ra.
Điều này phản ánh một vấn đề quan trọng của thị trường: tốc độ phát triển công nghệ hiện đang nhanh hơn tốc độ hình thành thị trường thương mại thực sự.
Dự báo hàng triệu robot hình người vào cuối thập kỷ
Dù quy mô hiện tại còn nhỏ, triển vọng tăng trưởng được đánh giá rất lớn.
Bank of America Global Research dự báo khoảng 90.000 robot hình người sẽ được xuất xưởng trong năm 2026, trước khi tăng lên khoảng 1,2 triệu chiếc vào năm 2030.
Nếu dự báo này thành hiện thực, robot hình người sẽ chuyển từ một lĩnh vực chủ yếu phục vụ nghiên cứu và thử nghiệm sang một ngành công nghiệp có quy mô sản xuất lớn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng số liệu của IFR và dự báo thị trường không hoàn toàn tương đồng về phạm vi. Thống kê của IFR dựa trên dữ liệu từ các nhà cung cấp và hiệp hội ngành tại từng quốc gia, đồng thời không bao gồm robot hình người dành cho người tiêu dùng và quân sự; robot y tế cũng được phân loại riêng.
Do đó, con số 7.000 chiếc phản ánh chủ yếu thị trường robot hình người phục vụ công nghiệp và dịch vụ chuyên nghiệp, thay vì toàn bộ thị trường robot hình người.
AI đang biến robot thành một nền tảng phần cứng mới
Sự phát triển của robot hình người cho thấy mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa AI và phần cứng.
Một robot hình người có thể vận hành trong môi trường thực tế cần nhiều thành phần công nghệ: bộ xử lý AI, camera và cảm biến, hệ thống thị giác máy tính, bộ điều khiển, động cơ và cơ cấu truyền động, pin, thiết bị truyền thông và các linh kiện điện tử công suất.
Quan trọng hơn, dữ liệu do robot thu thập trong quá trình vận hành có thể được sử dụng để huấn luyện và cải thiện các mô hình AI. Điều này tạo thành một vòng lặp: AI giúp robot thông minh hơn, trong khi robot tạo ra dữ liệu để AI tiếp tục được cải thiện.
Vì vậy, cuộc đua robot hình người đang dần trở thành một phần mở rộng của cuộc đua AI, thay vì chỉ là một phân khúc của ngành cơ khí – tự động hóa.
Cơ hội mới cho ngành điện tử Việt Nam
Đối với Việt Nam, sự phát triển của robot hình người mở ra một hướng mới để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ cao.
Việt Nam hiện đã có nền tảng sản xuất điện tử quy mô lớn và là cứ điểm của nhiều tập đoàn toàn cầu. Khi robot hình người bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt, nhu cầu về bo mạch điện tử, cảm biến, camera, động cơ chính xác, bộ nguồn, pin, dây dẫn, linh kiện cơ điện tử, thiết bị truyền thông và các cụm linh kiện tích hợp có thể tăng đáng kể.
Đây cũng là lĩnh vực có khả năng tạo ra sự kết nối giữa công nghiệp điện tử và công nghiệp hỗ trợ. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc phát triển một robot hình người hoàn chỉnh, mà có thể tham gia từ những mắt xích cụ thể trong chuỗi cung ứng như linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, khuôn mẫu, dây dẫn, PCB, hệ thống nguồn, cảm biến và các dịch vụ kỹ thuật.
Đặc biệt, khi robot ngày càng phụ thuộc vào AI, năng lực thiết kế và sản xuất phần cứng sẽ trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái AI. Đây là hướng Việt Nam có thể kết hợp các lợi thế hiện có về điện tử, sản xuất và nguồn nhân lực kỹ thuật với các lĩnh vực mới như AI, bán dẫn và tự động hóa.
Từ góc độ dài hạn, bài toán không chỉ là Việt Nam có bao nhiêu doanh nghiệp sản xuất robot, mà còn là bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam có thể trở thành nhà cung cấp cho thế hệ robot thông minh tiếp theo.
Thị trường hiện mới ở điểm khởi đầu với khoảng 7.000 robot hình người được bán trong năm 2025. Nhưng nếu dự báo 1,2 triệu robot vào năm 2030 trở thành hiện thực, sự mở rộng này có thể tạo ra một chuỗi cung ứng mới giao thoa giữa AI – robot – điện tử – bán dẫn – cơ khí chính xác, mở thêm dư địa cho công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam.