AI, kiểm soát xuất khẩu chip và cạnh tranh công nghệ được dự báo là những vấn đề quan trọng trong chương trình nghị sự khi hai nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc gặp nhau tại Washington ngày 24/9. Đây là lần thứ hai ông Trump và ông Tập gặp trực tiếp trong năm nay, trong bối cảnh quan hệ song phương vẫn chịu tác động bởi các vấn đề thương mại, công nghệ và an ninh.

Khác với nhiều cuộc đàm phán thương mại truyền thống, công nghệ đang ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của quan hệ Mỹ – Trung. Đặc biệt, AI không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế mà còn liên quan tới năng lực cạnh tranh công nghiệp, an ninh quốc gia và khả năng phát triển các công nghệ quân sự thế hệ mới.

Chip AI trở thành điểm nóng

Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất là khả năng tiếp cận các bộ xử lý AI tiên tiến của Mỹ đối với doanh nghiệp Trung Quốc.

Washington từ năm 2022 đã áp dụng nhiều biện pháp hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn sang Trung Quốc. Các biện pháp này nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc với những công nghệ được Mỹ xem là có ý nghĩa chiến lược.

Nvidia, nhà sản xuất chip AI hàng đầu của Mỹ, nằm ở trung tâm của vấn đề này. Chính quyền ông Trump trước đó đã cho phép bán một số chip H200 của Nvidia cho các khách hàng Trung Quốc, nhưng việc triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều trở ngại. Các cuộc tranh luận tại Mỹ cũng đang diễn ra về việc mức độ nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chip có thể ảnh hưởng như thế nào tới lợi ích công nghệ và an ninh của nước này.

Trong khi đó, Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển năng lực bán dẫn trong nước nhằm giảm sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.

Alibaba mới đây công bố chip AI Zhenwu V900 mà tập đoàn này cho biết có hiệu năng cao gấp ba lần thế hệ trước, đồng thời công bố kế hoạch phát triển các mô hình AI quy mô lớn hơn. Huawei cũng đang tăng tốc phát triển chip AI nội địa để cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế như Nvidia.

Những động thái này cho thấy hạn chế xuất khẩu công nghệ đang đồng thời thúc đẩy Trung Quốc tăng cường năng lực tự chủ về chip và AI.

AI: vừa cạnh tranh, vừa tìm kiếm cơ chế kiểm soát rủi ro

Bên cạnh vấn đề chip, hai bên cũng có thể thảo luận về an toàn AI và các cơ chế nhằm hạn chế những rủi ro phát sinh từ việc sử dụng các hệ thống AI ngày càng tự chủ.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trước đó cho biết Washington và Bắc Kinh đã thảo luận khả năng thiết lập một cơ chế đối thoại Mỹ – Trung về AI. Một số quan chức Mỹ cũng đề cập tới khả năng xây dựng kênh liên lạc nhằm xử lý các sự cố AI có thể gây tác động tới kinh tế, xã hội hoặc an ninh.

Tuy nhiên, khả năng đạt được một thỏa thuận sâu rộng về AI vẫn còn nhiều hạn chế do hai nước đang cạnh tranh gay gắt về công nghệ và có cách tiếp cận khác nhau đối với quản lý AI.

Theo các chuyên gia được Reuters dẫn lại, AI có thể là lĩnh vực hai bên tìm kiếm một số nguyên tắc chung, nhưng cạnh tranh công nghệ khó có thể được giải quyết chỉ thông qua một cuộc gặp cấp cao.

Cuộc đua AI đang làm thay đổi chuỗi cung ứng bán dẫn

Điểm đáng chú ý là cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung về AI đang ngày càng lan rộng từ mô hình AI sang toàn bộ hệ sinh thái công nghệ, bao gồm GPU, bộ nhớ, thiết bị sản xuất bán dẫn, trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán.

Trung Quốc đang thúc đẩy mạnh quá trình tự chủ công nghệ. Alibaba cho biết có kế hoạch mở rộng năng lực tính toán lên hơn 20 GW vào năm 2032, trong khi các doanh nghiệp như Huawei và nhiều nhà thiết kế chip trong nước đang tìm cách phát triển các giải pháp thay thế cho công nghệ Mỹ.

Ở chiều ngược lại, Mỹ tiếp tục xem khả năng kiểm soát công nghệ bán dẫn tiên tiến là một công cụ quan trọng trong chính sách đối với Trung Quốc. Quốc hội Mỹ cũng đang tranh luận về các biện pháp tăng cường khả năng kiểm soát và theo dõi dòng chip AI tiên tiến để hạn chế nguy cơ công nghệ bị chuyển hướng sang những mục đích không được phép.

Điều này đang tạo ra những tác động sâu rộng đối với ngành bán dẫn toàn cầu. Các doanh nghiệp không chỉ phải quan tâm đến năng lực công nghệ và chi phí sản xuất, mà còn phải tính đến nguồn cung, kiểm soát xuất khẩu, quy định thương mại và khả năng tiếp cận thị trường.

Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam

Đối với Việt Nam, cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung đặt ra cả cơ hội và thách thức.

Việc các tập đoàn toàn cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc có thể tạo thêm cơ hội thu hút đầu tư vào điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ cao. Tuy nhiên, khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngày càng phức tạp, doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đặc biệt chú ý tới nguồn gốc công nghệ, khả năng truy xuất chuỗi cung ứng và tuân thủ các quy định thương mại quốc tế.

Đặc biệt, với ngành điện tử và bán dẫn Việt Nam, đây là thời điểm cần chuyển từ lợi thế về sản xuất, lắp ráp sang nâng cao năng lực công nghệ và năng lực cung ứng trong nước. Việc phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, thiết kế vi mạch, đóng gói – kiểm thử, vật liệu, thiết bị, phần mềm và các dịch vụ kỹ thuật sẽ giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc vì vậy không chỉ là cuộc đua giữa hai cường quốc công nghệ. Nó đang thúc đẩy một quá trình tái cấu trúc rộng hơn của chuỗi cung ứng điện tử và bán dẫn toàn cầu.

Với Việt Nam, bài toán quan trọng không chỉ là thu hút thêm các dự án công nghệ cao, mà là làm thế nào để doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đó, tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn và từng bước làm chủ những công đoạn công nghệ có ý nghĩa chiến lược.