Nỗ lực tăng tốc phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của Meta đang vấp phải những tranh luận mới về quyền riêng tư và giới hạn của giám sát lao động trong thời đại số. Kế hoạch sử dụng công cụ theo dõi thao tác máy tính của nhân viên để đào tạo AI hiện đối diện nguy cơ xung đột với các quy định bảo vệ dữ liệu nghiêm ngặt của Liên minh châu Âu (EU).
Theo Reuters, Meta đã triển khai một hệ thống nội bộ mang tên Model Capability Initiative (MCI) nhằm thu thập dữ liệu về cách nhân viên sử dụng máy tính để phục vụ việc huấn luyện các tác nhân AI (AI agents) có khả năng thực hiện các tác vụ văn phòng tự động. Công cụ này ghi nhận nhiều loại hành vi sử dụng như di chuyển chuột, thao tác nhấp chuột, điều hướng menu và tương tác trên hơn 200 ứng dụng và website phục vụ công việc.
Về mặt chiến lược, đây được xem là một phần trong định hướng lớn của CEO Meta nhằm tái thiết quy trình vận hành doanh nghiệp xoay quanh AI và tự động hóa. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc xây dựng chatbot hay công cụ hỗ trợ công việc, mà tiến tới phát triển các hệ thống AI có thể quan sát cách con người thao tác trên máy tính và tái hiện quy trình làm việc đó.
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi là phạm vi dữ liệu thu thập được cho là rộng hơn so với mô tả ban đầu.
Theo các tài liệu nội bộ mà Reuters tiếp cận, MCI không chỉ ghi nhận hành vi thao tác mà còn có khả năng tiếp cận các nội dung trao đổi với nhân viên Mỹ, bao gồm email và tin nhắn nội bộ — ngay cả khi người gửi đang ở ngoài nước Mỹ. Điều này khiến chương trình có nguy cơ liên đới tới dữ liệu của nhân sự tại châu Âu và các khu vực chịu điều chỉnh bởi các tiêu chuẩn bảo vệ dữ liệu nghiêm ngặt hơn.
Meta khẳng định công cụ chỉ được cài đặt trên thiết bị của nhân viên tại Mỹ và mục tiêu chính là nghiên cứu cách con người tương tác với máy tính, không phải theo dõi nội dung hiển thị trên màn hình. Công ty cũng cho biết đã áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro quyền riêng tư và cam kết tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.
Dù vậy, giới chuyên gia pháp lý cho rằng vấn đề không nằm ở vị trí cài đặt phần mềm mà ở phạm vi dữ liệu thực tế được thu thập và mục đích sử dụng dữ liệu đó.
Theo Reuters, một số chuyên gia về quyền riêng tư tại châu Âu nhận định việc chuyển đổi dữ liệu giao tiếp công việc thành dữ liệu huấn luyện AI có thể đặt ra câu hỏi về nguyên tắc “giới hạn mục đích sử dụng dữ liệu” trong Quy định bảo vệ dữ liệu chung của EU (GDPR). Một số quốc gia châu Âu còn áp dụng các giới hạn rất nghiêm ngặt đối với việc giám sát điện tử trong môi trường lao động.
Cơ quan Bảo vệ Dữ liệu Ireland — cơ quan đầu mối giám sát Meta tại châu Âu — cho biết Meta đã thông báo rằng dữ liệu của nhân viên EU và việc ghi hình nội dung màn hình không nằm trong mục tiêu chính của hệ thống này. Tuy nhiên, tranh luận pháp lý vẫn đang tiếp diễn.
Song song với vấn đề pháp lý, dự án cũng làm gia tăng tranh luận nội bộ tại Meta.
Một số nhân viên bày tỏ lo ngại rằng lượng dữ liệu thu thập quá lớn có thể tạo ra mô hình hành vi chi tiết về cách nhân sự thực hiện công việc — từ thao tác phần mềm, quy trình xử lý tác vụ cho đến thói quen vận hành hàng ngày. Reuters cho biết đã xuất hiện các phản ứng nội bộ phản đối chương trình này trong thời gian gần đây.
Sự việc phản ánh một xu hướng lớn hơn đang diễn ra trong ngành công nghệ toàn cầu: khi AI chuyển từ giai đoạn huấn luyện trên dữ liệu công khai sang học trực tiếp từ hành vi làm việc thực tế của con người.
Trong cuộc đua xây dựng AI agent thế hệ mới, dữ liệu thao tác của người dùng ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược. Tuy nhiên, càng tiến gần tới việc số hóa hành vi con người, các doanh nghiệp công nghệ càng phải đối mặt với những câu hỏi khó hơn về quyền riêng tư, tính minh bạch và ranh giới giữa đổi mới công nghệ với quyền của người lao động.