Theo tài liệu của Chính phủ Ấn Độ được Reuters tiếp cận, SFIO đã đề xuất một cuộc điều tra chi tiết đối với Xiaomi, sau khi nhận được các khiếu nại liên quan đến mô hình hoạt động và việc tuân thủ các quy định đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp này.

Bản ghi nhớ của SFIO, được lập từ tháng 5/2026, đưa ra kế hoạch điều tra gồm 21 nội dung, trong đó có việc kiểm tra các giao dịch tài chính, cơ cấu sở hữu hưởng lợi, hoạt động đầu tư sau khi Ấn Độ siết quy định đối với dòng vốn từ các quốc gia có chung đường biên giới trên đất liền với nước này, cũng như mối quan hệ giữa Xiaomi và các nhà bán hàng địa phương.

Đề xuất điều tra hiện vẫn phải được Bộ Các vấn đề doanh nghiệp Ấn Độ xem xét và phê duyệt. Vì vậy, việc SFIO đưa ra khuyến nghị chưa đồng nghĩa với việc Xiaomi đã bị xác định có hành vi gian lận hoặc vi phạm pháp luật.

Tập trung vào dòng tiền và quyền sở hữu

Một trong những trọng tâm của cuộc điều tra được đề xuất là việc xác định ai thực sự sở hữu và kiểm soát các hoạt động kinh doanh của Xiaomi tại Ấn Độ, cũng như nguồn gốc và quá trình dịch chuyển của các khoản tiền liên quan.

Cơ quan chức năng dự kiến xem xét việc Xiaomi có tuân thủ các yêu cầu về phê duyệt đầu tư bắt buộc được Ấn Độ áp dụng sau năm 2020 hay không.

Đây là vấn đề nhạy cảm trong bối cảnh New Delhi đã siết chặt kiểm soát đầu tư từ Trung Quốc sau cuộc đụng độ biên giới giữa hai nước năm 2020. Mặc dù quan hệ kinh tế Trung Quốc – Ấn Độ gần đây có dấu hiệu cải thiện, các vấn đề liên quan đến an ninh và đầu tư vẫn tiếp tục gây sức ép lên doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động tại Ấn Độ.

SFIO cũng có thể xem xét các giao dịch giữa Xiaomi và các đối tác, nhà cung cấp cũng như những người bán hàng tại thị trường Ấn Độ. Mục tiêu là xác định liệu cấu trúc kinh doanh thực tế có phù hợp với các quy định về đầu tư nước ngoài hay không.

Thương mại điện tử cũng nằm trong diện xem xét

Không chỉ các giao dịch tài chính, mô hình bán hàng trực tuyến của Xiaomi cũng nằm trong phạm vi được đề xuất điều tra.

Cơ quan chức năng dự kiến xem xét việc Xiaomi tổ chức các đợt mở bán độc quyền sản phẩm trên Amazon và Flipkart có phù hợp với các quy định về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong lĩnh vực thương mại điện tử của Ấn Độ hay không.

Điều này cho thấy cuộc điều tra nếu được phê duyệt có thể không chỉ tập trung vào một giao dịch hoặc khoản tiền cụ thể, mà mở rộng sang toàn bộ mô hình kinh doanh của Xiaomi tại Ấn Độ.

Cơ quan điều tra cũng có thể tiến hành kiểm toán tài chính, yêu cầu cung cấp hồ sơ doanh nghiệp và lấy lời khai của các lãnh đạo liên quan.

Xiaomi bác bỏ vi phạm

Xiaomi cho biết công ty chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào từ SFIO liên quan đến cuộc điều tra được đề xuất và khẳng định doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ pháp luật Ấn Độ.

Tuyên bố của Xiaomi được đưa ra trong bối cảnh công ty đã phải đối mặt với nhiều vấn đề pháp lý tại thị trường này trong những năm gần đây.

Các cơ quan chức năng Ấn Độ trước đó từng điều tra Xiaomi liên quan đến các khoản chuyển tiền ra nước ngoài và vấn đề tuân thủ quy định ngoại hối. Một số tài sản trị giá hàng trăm triệu USD của công ty từng bị cơ quan chức năng phong tỏa trong quá trình điều tra.

Ngoài ra, Xiaomi cũng từng vướng tranh chấp liên quan đến các khoản thanh toán bản quyền và các nghĩa vụ tài chính khác tại Ấn Độ.

Xiaomi mất dần vị thế tại thị trường smartphone Ấn Độ

Áp lực pháp lý xuất hiện vào thời điểm Xiaomi không còn giữ vị thế thống trị trên thị trường smartphone Ấn Độ như trước.

Theo các số liệu được Reuters dẫn lại, thị phần smartphone của Xiaomi tại Ấn Độ hiện đã giảm xuống khoảng 13%, trong bối cảnh hãng phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với Samsung, Apple và các thương hiệu Trung Quốc khác.

Sự thay đổi này có ý nghĩa đáng chú ý bởi Ấn Độ từng là một trong những thị trường nước ngoài quan trọng nhất của Xiaomi. Công ty đã xây dựng mạng lưới sản xuất và phân phối lớn tại đây, đồng thời từng sử dụng Ấn Độ như một trung tâm quan trọng trong chiến lược mở rộng quốc tế.

Nếu cuộc điều tra được phê duyệt, Xiaomi có thể phải đối mặt với một quá trình rà soát kéo dài, trong đó các giao dịch tài chính, cơ cấu sở hữu, quan hệ với đối tác và mô hình bán hàng sẽ được xem xét chi tiết hơn.

Bài toán lớn hơn đối với doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc

Vụ việc Xiaomi cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn của quan hệ kinh tế Trung Quốc – Ấn Độ.

Sau căng thẳng biên giới năm 2020, New Delhi đã tăng cường kiểm soát đầu tư từ Trung Quốc, đồng thời siết giám sát đối với nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc. Một số lĩnh vực như fintech, thương mại điện tử, smartphone và xe điện đặc biệt chịu ảnh hưởng của những thay đổi chính sách này.

Gần đây, quan hệ song phương có dấu hiệu cải thiện và Ấn Độ đã bắt đầu nới lỏng một số hạn chế. Một số dự án hợp tác giữa doanh nghiệp Trung Quốc và Ấn Độ cũng đã được phê duyệt. Tuy nhiên, Reuters nhận định sự thiếu hụt niềm tin chiến lược vẫn là trở ngại lớn đối với việc mở rộng quan hệ kinh tế.

Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh phức tạp đối với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc: họ vừa có cơ hội tiếp cận một thị trường hơn 1,4 tỷ dân, vừa phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về sở hữu, dữ liệu, đầu tư và an ninh quốc gia.

Tín hiệu đối với chuỗi cung ứng điện tử

Vụ việc cũng có ý nghĩa đối với chiến lược phát triển ngành điện tử của Ấn Độ.

New Delhi đang đẩy mạnh chương trình “Make in India”, khuyến khích các hãng điện tử quốc tế tăng tỷ lệ sản xuất nội địa và phát triển hệ sinh thái linh kiện trong nước. Đồng thời, Ấn Độ đang tìm cách thu hút thêm đầu tư vào bán dẫn, thiết bị điện tử và các công nghệ mới.

Trong bối cảnh đó, việc quản lý chặt hơn hoạt động của các tập đoàn điện tử nước ngoài có thể trở thành một phần trong chiến lược xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, đặc biệt khi các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn giữ vai trò đáng kể trong thị trường smartphone và linh kiện điện tử của nước này.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, diễn biến tại Ấn Độ là một bài học đáng chú ý về yêu cầu tuân thủ khi mở rộng hoạt động trong các thị trường công nghệ lớn. Khi cạnh tranh địa chính trị ngày càng tác động trực tiếp đến thương mại và đầu tư, doanh nghiệp điện tử không chỉ phải đáp ứng các tiêu chuẩn về sản phẩm mà còn phải đặc biệt chú trọng đến cấu trúc sở hữu, dòng vốn, dữ liệu, quyền kiểm soát công nghệ và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Với Xiaomi, cuộc điều tra được đề xuất chưa phải là kết luận về sai phạm. Tuy nhiên, nó cho thấy rào cản đối với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc tại Ấn Độ hiện không còn chỉ nằm ở cạnh tranh thị trường, mà ngày càng liên quan đến pháp lý, đầu tư và an ninh kinh tế.

Nếu được phê duyệt, cuộc điều tra của SFIO có thể trở thành một phép thử quan trọng đối với cách các tập đoàn công nghệ Trung Quốc tổ chức hoạt động tại Ấn Độ – một thị trường mà cả Bắc Kinh và New Delhi đều có lợi ích kinh tế lớn nhưng vẫn tồn tại những bất đồng chiến lược sâu sắc.