Việt Nam đang chứng kiến một bước chuyển căn bản trong vị thế công nghệ của mình khi ngành bán dẫn – mảng lõi quyết định vận mệnh của nền kinh tế số – bắt đầu được xác định là trọng tâm phát triển chiến lược quốc gia, không chỉ dừng lại ở khâu lắp ráp, đóng gói hay thử nghiệm như trước đây mà tiến dần tới thiết kế và sáng tạo chip bán dẫn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Báo cáo mới nhất của Vietnam Today cho biết, các sản phẩm công nghệ đã chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2025, trong đó các sản phẩm công nghệ cao như thiết bị bay không người lái do Việt Nam phát triển và thiết kế các bộ vi mạch tiên tiến đã đóng góp ngày càng đáng kể, minh chứng cho xu hướng chuyển dịch từ vị thế “hệ thống gia công” sang “địa chỉ sáng tạo” trong bản đồ công nghệ thế giới.
Việc định vị bán dẫn và AI là hai lĩnh vực chiến lược được khẳng định trong các chiến lược công nghiệp quốc gia gần đây không chỉ phản ánh tham vọng chính trị – kinh tế mà còn phản ánh một nhận thức đúng đắn về vai trò quyết định của công nghệ lõi trong quá trình chuyển hóa năng lực sản xuất sang năng lực sáng tạo. Tại hội thảo “Chương mới ngành Bán dẫn – Cơ hội của Việt Nam”, các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái thiết kế chip và công nghệ đóng gói tiên tiến không chỉ tạo ra giá trị gia tăng mạnh hơn mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ khoa học – kỹ thuật của quốc gia, từ đó giảm phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa công nghệ, Việt Nam đã bắt đầu có những động thái cụ thể để thúc đẩy thiết kế bán dẫn trở thành mũi nhọn phát triển. Số lượng doanh nghiệp thiết kế vi mạch – hay tương đương với các công ty IC design – đã tăng lên đáng kể, với khoảng hơn 60 đơn vị hoạt động trong nước và có sự hiện diện của các tập đoàn quốc tế, tạo ra một nền tảng ban đầu cho hệ sinh thái thiết kế bán dẫn. Lực lượng kỹ sư thiết kế tại Việt Nam, mặc dù còn khiêm tốn, với khoảng 7.000 chuyên gia ở mảng thiết kế vi mạch, đang là yếu tố then chốt để đẩy mạnh các ứng dụng cụ thể vào các dòng sản phẩm công nghệ tiêu dùng và công nghiệp.
Tuy vậy, triển vọng ngành thiết kế bán dẫn ở Việt Nam vẫn đặt ra những yêu cầu kỹ thuật và chiến lược đáng kể. Được biết, phần lớn doanh nghiệp hoạt động trong các khâu gia công, đóng gói và thử nghiệm, do các doanh nghiệp nước ngoài điều hành. Tỷ lệ sở hữu trí tuệ trong các sản phẩm bán dẫn “Make in Vietnam” nhìn chung vẫn còn thấp, và hệ sinh thái các công cụ thiết kế như EDA (Electronic Design Automation), IP core, hệ thống phòng thí nghiệm và các trung tâm nghiên cứu chất lượng cao còn ở giai đoạn hình thành. Vì vậy, để bứt phá lên vị thế thiết kế – nơi có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần tập trung vào việc đầu tư mạnh vào R&D, bảo vệ sở hữu trí tuệ, và thu hút hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.
Ngoài ra, Chính phủ và các trường đại học, viện nghiên cứu đang phối hợp để mở rộng quy mô đào tạo và nâng cao chất lượng nhân lực, với mục tiêu đưa số lượng kỹ sư bán dẫn lên mức hàng chục nghìn người trong thập kỷ tới. Chiến lược phát triển đến năm 2030 đặt mục tiêu huấn luyện và phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao ở các khâu thiết kế, đóng gói và thử nghiệm, tạo nền tảng vững chắc cho bước tiến tiếp theo trong sản xuất và nghiên cứu chip bản địa.
Nhìn rộng hơn, triển vọng của ngành thiết kế bán dẫn tại Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa tăng giá trị xuất khẩu hay tạo công ăn việc làm chất lượng cao mà còn là biểu tượng của khả năng vượt qua giai đoạn công nghiệp hóa truyền thống để tiến vào chiến lược chuyển đổi sang đóng góp tri thức – một nền kinh tế sáng tạo thực sự. Thành tựu ở khâu thiết kế bán dẫn sẽ đặt nền tảng cho các lĩnh vực công nghệ cao khác như AI, IoT, robot tự hành và các ứng dụng kỹ thuật số trong y tế, nông nghiệp thông minh và cơ sở hạ tầng số. Đây là một bước ngoặt lớn, không chỉ mang tính kinh tế mà còn mang tính chiến lược quốc gia, thể hiện khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam ra thế giới và đóng góp cho chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu theo cách riêng của mình.
|
Chính sách phát triển ngành bán dẫn tại Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thông qua Quyết định số 1018/QĐ-TTg ký ngày 21 tháng 9 năm 2024, xây dựng một chiến lược quốc gia toàn diện đến năm 2030 với tầm nhìn đến năm 2050, nhằm biến Việt Nam từ một mắt xích gia công truyền thống thành một trung tâm sáng tạo công nghệ cao trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Theo chiến lược này, ngành bán dẫn Việt Nam sẽ phát triển theo ba giai đoạn rõ rệt: giai đoạn từ 2024 đến 2030 tập trung khai thác lợi thế địa chính trị và nguồn nhân lực để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài có chọn lọc và thiết lập năng lực cơ bản toàn chuỗi từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất, đóng gói và thử nghiệm; giai đoạn 2030 đến 2040 tiến tới trở thành một trong những trung tâm hàng đầu về điện tử và bán dẫn, kết hợp tự lực và thu hút vốn nước ngoài để đạt tự chủ công nghệ; và giai đoạn 2040 đến 2050 đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia tiên phong về nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này, với khả năng làm chủ công nghệ cốt lõi và dẫn dắt đổi mới trong các phân đoạn chiến lược của chuỗi giá trị toàn cầu.
Cụ thể, mục tiêu đến năm 2030 đặt ra là hình thành ít nhất 100 công ty thiết kế bán dẫn, một nhà máy sản xuất chip quy mô nhỏ và 10 cơ sở đóng gói và thử nghiệm sản phẩm, tạo ra doanh thu ngành bán dẫn vượt 25 tỷ USD mỗi năm với tỷ lệ giá trị gia tăng từ hoạt động trong nước chiếm 10-15 %, đồng thời xây dựng đội ngũ hơn 50.000 kỹ sư và chuyên gia có trình độ cao sẵn sàng phục vụ cho các khâu then chốt của chuỗi giá trị công nghệ cao.
Trong chiến lược này, việc phát triển chip chuyên dụng cho các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật được xác định là ưu tiên hàng đầu nhằm đẩy mạnh năng lực sáng tạo nội địa và giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu. Cơ chế hợp tác quốc tế, chia sẻ phòng thí nghiệm và hạ tầng nghiên cứu được đề xuất để hỗ trợ các trung tâm nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước thúc đẩy hoạt động R&D; đồng thời nhà nước cũng đặt mục tiêu thu hút và nuôi dưỡng nhân tài với chương trình đào tạo chuyên sâu hàng nghìn giảng viên cùng hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại phục vụ giảng dạy và nghiên cứu.
Chiến lược đến năm 2050 đặt ra mục tiêu dài hạn hơn khi biến ngành bán dẫn thành nền tảng chủ lực của công nghệ quốc gia, sở hữu ít nhất 300 doanh nghiệp thiết kế, 3 nhà máy sản xuất chip quy mô lớn và 20 cơ sở đóng gói thử nghiệm, đồng thời tạo ra doanh thu hàng năm trên 100 tỷ USD với tỷ lệ giá trị gia tăng lên tới 20-25 %, cùng một đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản và cơ chế phát triển sáng tạo nội địa mạnh mẽ.
Nhanh chóng cụ thể hóa tầm nhìn này, Chính phủ cũng đã ban hành nhiều cơ chế khuyến khích như hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế và quỹ đầu tư dành riêng cho bán dẫn, cùng việc thành lập Ủy ban chỉ đạo quốc gia phát triển ngành bán dẫn do Thủ tướng làm chủ tịch, nhằm giám sát, điều phối các chính sách và nguồn lực. Những hỗ trợ này nhằm thu hút các tập đoàn toàn cầu đầu tư vào nghiên cứu và sản xuất, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặt nền tảng cho tham vọng trở thành một trung tâm công nghệ cao thực thụ.
Những định hướng chính sách rõ rệt này không chỉ thể hiện quyết tâm chiến lược của Việt Nam trong việc tham gia tích cực vào ngành công nghệ bán dẫn – một lĩnh vực được xem là xương sống của nền kinh tế số thế kỷ XXI – mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam phát triển một hệ sinh thái công nghệ tự chủ, bền vững và cạnh tranh trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
|