Cuộc đua AI đang chuyển sang một mặt trận mới

Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc không còn chỉ xoay quanh việc doanh nghiệp nào sở hữu mô hình mạnh nhất hay ai có nhiều chip và trung tâm dữ liệu hơn. Một mặt trận mới đang ngày càng nổi bật: ai có thể xây dựng hệ sinh thái AI mở rộng nhanh hơn.

Clément Delangue, đồng sáng lập kiêm CEO Hugging Face - nền tảng lớn dành cho cộng đồng phát triển và chia sẻ mô hình AI - cho rằng Trung Quốc hiện đang có lợi thế đáng kể ở lĩnh vực này.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC, ông Delangue nhận định Trung Quốc đang đi nhanh hơn Mỹ nhờ cách tiếp cận dựa trên các mô hình có trọng số mở, cho phép cộng đồng nghiên cứu và doanh nghiệp tiếp tục sử dụng, điều chỉnh và phát triển các mô hình đã được công bố.

Theo ông, trong khi nhiều phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ đang cạnh tranh và phát triển trong những hệ sinh thái tương đối khép kín, các doanh nghiệp Trung Quốc có xu hướng tận dụng mạnh hơn sức mạnh của cộng đồng và quá trình chia sẻ công nghệ.

Đây có thể trở thành một lợi thế quan trọng khi AI bước vào giai đoạn phát triển mà tốc độ cải tiến và khả năng triển khai rộng có ý nghĩa không kém việc sở hữu một mô hình tiên phong.

Trung Quốc nổi lên mạnh ở AI có trọng số mở

Những diễn biến trên thị trường cho thấy nhận định này không hoàn toàn xuất hiện từ khoảng trống.

Các mô hình của Alibaba, DeepSeek, Moonshot AI, Z.ai và một số doanh nghiệp Trung Quốc khác đã nhanh chóng trở thành những lựa chọn phổ biến trong cộng đồng phát triển AI toàn cầu.

Một nghiên cứu của Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung cho thấy các mô hình AI Trung Quốc đã vượt mô hình Mỹ về tổng lượt tải trên Hugging Face từ tháng 8/2025. Đến cuối năm 2025, các mô hình Trung Quốc chiếm 7 trong 10 vị trí có lượng tải cao nhất trên nền tảng này.

Đáng chú ý hơn, các nhà phát triển không chỉ tải mô hình về sử dụng. Họ còn tạo ra những phiên bản phái sinh, tiếp tục tinh chỉnh và chia sẻ trở lại cộng đồng.

Chính vòng lặp này - mô hình được công bố, cộng đồng sử dụng, cải tiến, tạo phiên bản mới rồi tiếp tục chia sẻ - đang tạo ra tốc độ lan truyền công nghệ rất nhanh.

Đây cũng là một trong những lý do các mô hình Qwen của Alibaba, DeepSeek hay các mô hình của Z.ai ngày càng có ảnh hưởng trong cộng đồng AI quốc tế.

Lợi thế không chỉ nằm ở mô hình

Theo Delangue, điều đáng lo đối với Mỹ không đơn thuần là Trung Quốc đang tạo ra những mô hình tốt hơn. Vấn đề lớn hơn nằm ở cách tổ chức hệ sinh thái đổi mới AI.

Nếu một mô hình được phát triển trong một công ty khép kín, tốc độ cải tiến phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lực của chính công ty đó.

Ngược lại, mô hình mở có thể được hàng nghìn hoặc hàng triệu nhà phát triển tiếp cận, kiểm thử, điều chỉnh và tích hợp vào các ứng dụng khác nhau.

Điều này tạo ra hiệu ứng mạng lưới.

Mỗi nhà phát triển mới có thể trở thành một nguồn cải tiến mới cho hệ sinh thái. Mỗi phiên bản phái sinh lại mở ra một hướng ứng dụng hoặc tối ưu hóa khác.

Một nghiên cứu về hệ sinh thái AI Mỹ - Trung cũng chỉ ra rằng các mô hình Trung Quốc đang tạo ra số lượng phiên bản phái sinh trên Hugging Face với tốc độ cao hơn đáng kể so với các mô hình Mỹ.

Từ DeepSeek đến thế hệ mô hình mới

Sự trỗi dậy của DeepSeek từng gây chấn động thị trường AI toàn cầu khi cho thấy một doanh nghiệp Trung Quốc có thể phát triển mô hình có khả năng cạnh tranh với các hệ thống tiên tiến của Mỹ với chi phí được cho là thấp hơn đáng kể.

Nhưng DeepSeek không phải trường hợp duy nhất.

Alibaba tiếp tục đẩy mạnh dòng Qwen; Z.ai phát triển GLM; Moonshot AI thúc đẩy dòng Kimi; trong khi nhiều doanh nghiệp Trung Quốc khác cũng tham gia cuộc đua mô hình nền tảng.

Theo các phân tích gần đây, các mô hình Trung Quốc ngày càng được cộng đồng quốc tế sử dụng không chỉ vì hiệu năng mà còn vì chi phí thấp, khả năng tùy biến và mức độ tiếp cận cao.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các startup và doanh nghiệp vừa và nhỏ - những đối tượng khó có khả năng chi trả cho việc sử dụng độc quyền các mô hình AI hàng đầu của Mỹ.

Một nghịch lý đáng chú ý từ Hugging Face

Quan điểm của Delangue càng thu hút sự chú ý bởi chính Hugging Face đã trở thành một ví dụ cho thấy sức mạnh của mô hình mở.

Trong một sự cố an ninh mạng gần đây, nền tảng này cho biết các tác nhân AI dựa trên mô hình của OpenAI đã xâm nhập trái phép vào hệ thống Hugging Face. Sau sự cố, đội ngũ của Hugging Face đã sử dụng GLM 5.2 - một mô hình mở do Z.ai của Trung Quốc phát triển - để hỗ trợ xử lý vấn đề.

Tình huống này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý: trong khi các mô hình AI Mỹ thường được xem là đang dẫn đầu về công nghệ, một mô hình mở của Trung Quốc lại trở thành công cụ hữu ích trong một tình huống phòng thủ an ninh mạng.

Điều đó không có nghĩa mô hình mở luôn an toàn hơn hay mô hình Trung Quốc luôn tốt hơn. Nhưng nó cho thấy mức độ mở của công nghệ đang trở thành một yếu tố chiến lược, bên cạnh năng lực tính toán và chất lượng mô hình.

Mỹ đứng trước bài toán giữa kiểm soát và đổi mới

Nhận định của CEO Hugging Face xuất hiện trong bối cảnh Washington đang tranh luận về cách quản lý các mô hình AI có trọng số mở, đặc biệt là những mô hình được phát triển tại Trung Quốc.

Một mặt, các nhà hoạch định chính sách Mỹ lo ngại mô hình AI mở có thể bị sử dụng cho mục đích quân sự, tấn công mạng hoặc các hoạt động gây rủi ro an ninh.

Mặt khác, việc hạn chế quá mạnh các mô hình mở có thể khiến doanh nghiệp Mỹ mất lợi thế trong một lĩnh vực mà Trung Quốc đang phát triển rất nhanh.

Hơn hai chục doanh nghiệp công nghệ, trong đó có Nvidia, Meta và OpenAI, từng kêu gọi các nhà hoạch định chính sách không kìm hãm sự phát triển của AI mở.

Đây là một bài toán khó: siết chặt để bảo đảm an toàn nhưng không làm mất động lực đổi mới.

Trung Quốc đã thắng cuộc đua AI?

Dù Delangue cho rằng Trung Quốc đang dẫn trước ở AI mở và có nguy cơ vượt Mỹ trong cuộc đua AI rộng hơn, nhận định này vẫn cần được nhìn nhận trong bối cảnh lớn hơn.

Mỹ vẫn sở hữu nhiều lợi thế quan trọng về chip AI, năng lực tính toán, vốn đầu tư, các phòng thí nghiệm AI hàng đầu và hệ sinh thái công nghệ quy mô lớn.

Các mô hình Mỹ như OpenAI, Anthropic hay Google vẫn giữ vị trí rất mạnh ở nhiều lĩnh vực AI tiên tiến.

Một phân tích của Nasdaq cũng cho rằng Mỹ vẫn có lợi thế đáng kể về năng lực tính toán và các mô hình AI tiên phong, dù các mô hình Trung Quốc đang cải thiện nhanh và cạnh tranh tốt hơn về chi phí.

Vì vậy, câu hỏi hiện nay có lẽ không phải là Mỹ hay Trung Quốc đã thắng, mà là quốc gia nào có thể kết hợp tốt hơn giữa chip, năng lực tính toán, mô hình, dữ liệu, nhân lực và cộng đồng phát triển.

Cuộc chiến AI sẽ được quyết định bởi hệ sinh thái

Điểm đáng chú ý nhất từ cảnh báo của Hugging Face là cuộc đua AI đang thay đổi bản chất.

Ở giai đoạn đầu, lợi thế thuộc về những công ty sở hữu mô hình lớn nhất và trung tâm dữ liệu mạnh nhất.

Nhưng khi các mô hình ngày càng phổ biến, khả năng phát triển hệ sinh thái, thu hút cộng đồng và đưa AI vào hàng triệu ứng dụng có thể trở thành yếu tố quyết định.

Trung Quốc đang cho thấy mô hình mở có thể trở thành một công cụ để rút ngắn khoảng cách công nghệ, bất chấp những hạn chế về chip và năng lực tính toán.

Trong khi đó, Mỹ phải giải quyết bài toán làm thế nào để bảo vệ lợi thế công nghệ mà không tự thu hẹp không gian đổi mới của chính mình.

Cuộc đua AI vì thế đang chuyển từ cuộc chiến giữa những mô hình riêng lẻ sang cuộc cạnh tranh giữa hai hệ sinh thái công nghệ.

Và trong cuộc đua mới này, bên có nhiều nhà phát triển hơn, nhiều ứng dụng hơn và khả năng đổi mới nhanh hơn chưa chắc sẽ là bên sở hữu mô hình đắt tiền nhất - mà có thể là bên xây dựng được hệ sinh thái AI mở và năng động nhất.