Đây là lần đầu tiên một quốc gia thuộc khu vực Nam Á tổ chức một hội nghị mang tầm vóc quốc tế về AI kéo dài nhiều ngày, không chỉ thảo luận về tiềm năng công nghệ mà còn bàn sâu các ảnh hưởng xã hội – kinh tế của nó, đặc biệt là đến thị trường lao động và việc làm trong nền kinh tế Ấn Độ và rộng hơn là toàn cầu.

Những cảnh báo từ hội nghị không chỉ là những nhận định mang tính truyền thông mà đặt ra một nghịch lý sâu sắc: AI có thể trở thành nguồn lực tăng trưởng thúc đẩy kinh tế và cải thiện năng suất, nhưng cũng đồng thời là sức ép đối với thị trường việc làm truyền thống nếu không đi kèm với đầu tư chiến lược vào nâng cao kỹ năng và thích ứng công nghệ cho lực lượng lao động. Các chuyên gia tham dự cho rằng nếu AI phát triển nhanh hơn khả năng tái đào tạo lao động, Ấn Độ rất có thể mất đi lợi thế “dân số” – một trong những điểm mạnh kinh tế chủ chốt khi có lực lượng lao động trẻ đông đảo – gây ra bất bình đẳng và thất nghiệp gia tăng. 

Từ góc độ chuyên gia công nghệ, những nhận định này phản ánh một thực tế không thể chối cãi: AI không phải là một công cụ đơn lẻ mà là một lực lượng biến đổi xã hội sâu rộng, đặt ra yêu cầu phải thay đổi toàn diện cách chúng ta tiếp cận giáo dục, kỹ năng nghề và chính sách phát triển kinh tế. AI không chỉ thay thế công việc đơn giản mà còn biến đổi cấu trúc của cả nền kinh tế số, đòi hỏi một mạng lưới kỹ năng mới, linh hoạt hơn và có khả năng khai thác công nghệ trong mọi lĩnh vực từ dịch vụ đến sản xuất. Mặc dù các lãnh đạo công nghệ tại hội nghị trấn an rằng AI sẽ tạo ra cơ hội mới cho thị trường lao động và nhấn mạnh tầm quan trọng của “học tập suốt đời”, thực tế là sự thay đổi về kỹ năng cần thiết diễn ra với tốc độ mà nhiều hệ thống giáo dục và thị trường lao động hiện nay khó theo kịp. 

Trong bối cảnh này, tham vọng về AI của Ấn Độ không chỉ là một tuyên ngôn chính trị mà là một chiến lược nhằm định hình lại vị thế kinh tế – công nghệ của quốc gia trên bản đồ toàn cầu. Hội nghị, với khẩu hiệu “Con người, Tiến bộ, Hành tinh”, đã trở thành diễn đàn để các nước đang phát triển cùng đưa ra quan điểm riêng, nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác quốc tế và chia sẻ lợi ích AI một cách rộng rãi. Các tài liệu kết thúc hội nghị như “Tuyên bố New Delhi” với sự ủng hộ từ hơn 80 quốc gia và tổ chức quốc tế khẳng định rằng AI không chỉ là công cụ kỹ thuật mà phải được xây dựng theo nguyên tắc an toàn, đáng tin cậy, và phục vụ lợi ích nhân loại, điều này góp phần định hình các chuẩn mực toàn cầu về AI trong tương lai. 

Xét trên bình diện khoa học công nghệ, Ấn Độ đang cố gắng tạo ra một “con đường riêng” cho AI mà không chỉ sao chép mô hình của các cường quốc như Mỹ hay Trung Quốc. Với lượng dữ liệu khổng lồ từ hơn 800 triệu người dùng internet và các nỗ lực xây dựng hệ sinh thái AI trong nước, Ấn Độ muốn phát triển các giải pháp AI phù hợp với ngôn ngữ và nhu cầu bản địa, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, khởi nghiệp và sản phẩm AI mang tính cạnh tranh. Đây là một bước đi chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài và tăng tính tự chủ kỹ thuật số, nhưng cũng là thử thách lớn khi nước này vẫn đang xây dựng hạ tầng, chính sách và nguồn nhân lực chuyên sâu về AI. 

Đối với Việt Nam, tham vọng AI của Ấn Độ là một tín hiệu cả cơ hội lẫn thách thức. Việt Nam, với nền kinh tế đang phát triển nhanh và lực lượng lao động trẻ dồi dào, có thể học hỏi những bài học quan trọng từ kinh nghiệm Ấn Độ: việc phát triển AI không thể chỉ dựa vào đầu tư hạ tầng hay thu hút vốn ngoại mà phải gắn liền với chiến lược phát triển kỹ năng, giáo dục hướng tới tương lai, song song với việc xây dựng khung pháp lý và quản trị công nghệ tương thích với tiêu chuẩn quốc tế. Quá trình này đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và cộng đồng học thuật, nhằm đảm bảo rằng AI sẽ được hòa nhập vào nền kinh tế một cách công bằng, bền vững và thực chất.

Việt Nam cũng có thể nhìn vào cách các đối tác như Ấn Độ tổ chức các hội nghị toàn cầu để thúc đẩy sự tham gia vào mạng lưới công nghệ rộng lớn hơn, tạo đà cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và nghiên cứu trong nước kết nối với cộng đồng AI quốc tế, từ đó tránh phụ thuộc quá mức vào các công nghệ nhập khẩu. Tham vọng AI của Ấn Độ không chỉ là câu chuyện của một quốc gia mà là bài học cho cả khu vực châu Á – nơi mà công nghệ tiên tiến có thể trở thành động lực phát triển nếu được quản trị khôn ngoan và hướng đến mục tiêu chung của xã hội.