Chuyển đổi xanh: Từ yêu cầu tất yếu đến cơ hội phát triển mới

Trong bối cảnh nền kinh tế đang đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, phát triển bền vững không còn là lựa chọn mang tính định hướng dài hạn mà đang trở thành yêu cầu thực tế đối với cộng đồng doanh nghiệp. Áp lực sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, minh bạch dữ liệu môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra những yêu cầu mới đối với năng lực quản trị và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Đặc biệt, đối với những ngành sản xuất có mức độ hội nhập quốc tế sâu rộng như điện tử, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững ngày càng có ý nghĩa quan trọng. Bên cạnh yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và tối ưu chi phí, doanh nghiệp còn phải chú trọng đến hiệu quả sử dụng năng lượng, quản lý chất thải, kiểm soát tác động môi trường và khả năng đáp ứng các yêu cầu của đối tác trong chuỗi cung ứng.

Những thay đổi này tạo ra không ít thách thức, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khi nguồn lực đầu tư, nhân lực chuyên môn và khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả vận hành, cải thiện năng lực cạnh tranh và mở rộng cơ hội tham gia vào các chuỗi giá trị có tiêu chuẩn cao hơn.

Trên thực tế, nhiều giải pháp công nghệ xanh đã được nghiên cứu và phát triển, từ tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng, ứng dụng công nghệ sản xuất sạch hơn đến quản lý tài nguyên và xử lý chất thải. Dẫu vậy, để một giải pháp có thể được ứng dụng rộng rãi, doanh nghiệp cần nhiều hơn một công nghệ phù hợp. Họ còn cần đánh giá hiện trạng, xác định hiệu quả đầu tư, xây dựng phương án triển khai, chuẩn bị nguồn lực và tìm kiếm đối tác tài chính phù hợp.

Khoảng cách giữa một ý tưởng xanh tiềm năng và một dự án có thể triển khai trên thực tế vì thế vẫn là vấn đề cần được quan tâm. Đây cũng là một trong những cơ sở đặt ra nhu cầu hình thành các tổ chức có khả năng kết nối đồng bộ giữa tri thức khoa học, công nghệ, chuyên gia và nguồn vốn.

Sự ra đời của Viện Công nghệ xanh – Tài chính xanh (IGTF) trực thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), được đặt trong bối cảnh đó, với định hướng thúc đẩy hợp tác giữa các bên trong hệ sinh thái chuyển đổi xanh, đồng thời góp phần hỗ trợ doanh nghiệp từng bước chuyển hóa nhu cầu thực tế thành các chương trình, dự án cụ thể.

Việc ra mắt IGTF thể hiện định hướng của VEIA trong việc tăng cường kết nối các nguồn lực nghiên cứu, công nghệ và tài chính, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thích ứng với những yêu cầu mới của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi xanh và phát triển bền vững ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tại buổi lễ ra mắt ngày 15 tháng 10 năm 2026, Tiến sĩ Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), được bổ nhiệm giữ chức Chủ tịch Viện Công nghệ xanh và Tài chính xanh (IGTF). Bà Công Tăng Tôn Nữ Thùy Trang được bổ nhiệm giữ chức Viện trưởng. Ông Thái Trần chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Công nghệ xanh, Tài chính xanh giữ chức Chủ tịch Khoa học của Viện.

IGTF: Một tổ chức, hai động lực, một mục tiêu

Tại buổi lễ ra mắt, bà Công Tằng Tôn Nữ Thùy Trang đã giới thiệu định hướng, vai trò và mục tiêu hoạt động của Viện Công nghệ xanh – Tài chính xanh (IGTF). Thông điệp được nhấn mạnh là: Một tổ chức – hai động lực – một mục tiêu. Trong đó, công nghệ xanh tạo ra các giải pháp giúp đổi mới quy trình, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất; tài chính xanh đóng vai trò kết nối nguồn vốn, cấu trúc dự án và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh. Hai động lực này cùng hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, tạo ra những giá trị có thể đánh giá và đo lường đối với doanh nghiệp, cộng đồng và môi trường.

Theo định hướng được giới thiệu, IGTF hướng tới vai trò cầu nối giữa các đơn vị nghiên cứu, đội ngũ chuyên gia, doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức tài chính. Thay vì chỉ dừng lại ở việc chia sẻ thông tin hoặc giới thiệu các giải pháp riêng lẻ, Viện đặt trọng tâm vào việc hỗ trợ các bên xác định đúng nhu cầu, đánh giá tính khả thi và từng bước hình thành những dự án có khả năng triển khai.

Cách tiếp cận này xuất phát từ thực tế rằng chuyển đổi xanh không thể được giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ. Một doanh nghiệp muốn giảm mức tiêu thụ năng lượng, chẳng hạn, cần xác định rõ những công đoạn đang sử dụng năng lượng kém hiệu quả, đánh giá dữ liệu vận hành, lựa chọn công nghệ phù hợp và tính toán chi phí đầu tư. Song song với đó, doanh nghiệp cần xác định nguồn lực tài chính, lộ trình triển khai và phương pháp theo dõi hiệu quả sau đầu tư.

Nếu thiếu sự kết nối giữa các yếu tố này, giải pháp công nghệ dù có tiềm năng vẫn có thể gặp khó khăn khi đưa vào thực tiễn. Ngược lại, khi nhu cầu của doanh nghiệp được xác định rõ, giải pháp được đánh giá phù hợp và nguồn vốn được kết nối đúng hướng, khả năng triển khai dự án có thể được cải thiện.

Đây chính là khoảng trống mà IGTF định hướng tham gia giải quyết: tạo điều kiện để các bên gặp đúng đối tác, xác định đúng bài toán và cùng theo đuổi những kết quả thiết thực.

Thông điệp cốt lõi được Viện đưa ra là không chỉ dừng ở việc nói về chuyển đổi xanh, mà hướng đến xây dựng các dự án xanh có thể thực hiện, đo lường và nhân rộng. Điều này cho thấy định hướng lấy hiệu quả triển khai làm trọng tâm, đồng thời đặt yêu cầu về tính minh bạch và khả năng đánh giá kết quả trong quá trình hợp tác.

Bốn trụ cột hoạt động: Nghiên cứu, chuyển giao, tư vấn và kết nối tài chính

Để hiện thực hóa định hướng hoạt động, IGTF xác định các nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm nghiên cứu, kết nối chuyển giao công nghệ, tư vấn và kết nối tài chính.

Trước hết, hoạt động nghiên cứu hướng tới việc đánh giá nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, cập nhật xu hướng và tìm hiểu các giải pháp phù hợp với từng lĩnh vực, quy mô hoạt động. Việc xác định đúng vấn đề cần giải quyết là bước quan trọng nhằm tránh tình trạng lựa chọn công nghệ theo xu hướng nhưng chưa phù hợp với điều kiện vận hành hoặc năng lực đầu tư của doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, hoạt động kết nối chuyển giao công nghệ được định hướng nhằm đưa doanh nghiệp tiếp cận các chuyên gia, nhà cung cấp và đối tác có khả năng hỗ trợ triển khai giải pháp. Việc lựa chọn công nghệ cần gắn với yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thực tế, hiệu quả dự kiến và khả năng vận hành lâu dài, thay vì chỉ dựa trên những lợi ích được giới thiệu ban đầu.

Đối với hoạt động tư vấn, IGTF hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng lộ trình và mô hình chuyển đổi phù hợp. Tùy theo nhu cầu, quá trình này có thể bắt đầu từ việc khảo sát hiện trạng, xác định đường cơ sở, phân tích dữ liệu, lựa chọn mục tiêu ưu tiên đến đề xuất phương án thực hiện theo từng giai đoạn.

Trong khi đó, kết nối tài chính được xác định là một mắt xích quan trọng nhằm tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh. Trên thực tế, một trong những khó khăn của doanh nghiệp là chuyển nhu cầu cải tiến thành hồ sơ dự án có thông tin rõ ràng, phương án đầu tư hợp lý và cơ sở đánh giá hiệu quả. Khi dự án được chuẩn bị đầy đủ hơn, doanh nghiệp có điều kiện thuận lợi hơn để trao đổi với các đối tác tài chính, tìm hiểu những nguồn vốn và phương án phù hợp.

Tuy nhiên, việc kết nối không đồng nghĩa với bảo đảm dự án sẽ được cấp vốn. Khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính vẫn phụ thuộc vào tiêu chí của từng tổ chức, tính khả thi của dự án, năng lực của doanh nghiệp và các điều kiện liên quan.

Thông qua các nhóm hoạt động này, IGTF hướng tới việc tăng cường sự phối hợp giữa các bên, tạo nền tảng để doanh nghiệp tiếp cận thông tin, chuyên môn và nguồn lực cần thiết cho quá trình chuyển đổi xanh.

Từ nhu cầu thực tế đến dự án có thể triển khai

Một nội dung đáng chú ý trong định hướng hoạt động của IGTF là mô hình triển khai gồm năm bước: lắng nghe, đánh giá, thiết kế, kết nối và đo lường.

Ở bước đầu tiên, Viện hướng tới lắng nghe và xác định bài toán của doanh nghiệp. Mỗi đơn vị có điều kiện sản xuất, quy mô đầu tư và nhu cầu chuyển đổi khác nhau. Vì vậy, việc hiểu đúng vấn đề cần giải quyết là cơ sở để xây dựng phương án phù hợp, tránh áp dụng máy móc những mô hình không tương thích với thực tế.

Tiếp theo là bước đánh giá hiện trạng, bao gồm khảo sát điều kiện vận hành, xác định đường cơ sở và thu thập dữ liệu liên quan. Đây là nền tảng để nhận diện những điểm cần cải thiện, đồng thời tạo căn cứ so sánh hiệu quả trước và sau khi triển khai giải pháp.

Ở bước thiết kế, các phương án công nghệ và tài chính được xem xét trên cơ sở nhu cầu, điều kiện kỹ thuật, nguồn lực và mục tiêu của doanh nghiệp. Một phương án phù hợp không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về môi trường mà còn phải có tính khả thi trong vận hành, phù hợp với năng lực đầu tư và hướng đến hiệu quả dài hạn.

Sau khi phương án được xác định, bước kết nối tập trung vào việc ghép nối doanh nghiệp với chuyên gia, nhà cung cấp giải pháp và các đối tác tài chính có liên quan. Đây là giai đoạn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên nhằm làm rõ phạm vi công việc, trách nhiệm, nguồn lực và phương thức thực hiện.

Cuối cùng, quá trình đo lường hướng đến theo dõi kết quả, đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu và hoàn thiện phương án khi cần thiết. Những dữ liệu thu được không chỉ phục vụ việc đánh giá hiệu quả của dự án mà còn có thể cung cấp kinh nghiệm cho các chương trình tiếp theo, tạo cơ sở để xem xét khả năng nhân rộng.

Xuyên suốt mô hình này là các nguyên tắc dựa trên dữ liệu, minh bạch, khả thi về kỹ thuật và phù hợp với điều kiện thực tế. Việc đặt đo lường ở giai đoạn cuối nhưng đồng thời chuẩn bị dữ liệu ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng, bởi hiệu quả chuyển đổi xanh cần được chứng minh bằng những chỉ số và kết quả cụ thể, thay vì chỉ dựa vào các cam kết chung.

Nếu được triển khai nhất quán, cách tiếp cận theo quy trình có thể giúp các bên xác định rõ hơn mục tiêu hợp tác, giảm khoảng cách giữa tư vấn và thực hiện, đồng thời nâng cao khả năng đánh giá hiệu quả của các dự án.

Kết nối các bên, cùng tạo ra giá trị bền vững

Theo định hướng được giới thiệu tại sự kiện, IGTF hướng tới tạo ra giá trị cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ sinh thái chuyển đổi xanh, bao gồm doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ, đối tác tài chính và cộng đồng.

Đối với doanh nghiệp, việc tham gia hệ sinh thái có thể mở ra cơ hội nhận diện những vấn đề cần cải tiến, tiếp cận giải pháp phù hợp, kết nối chuyên gia và tìm hiểu các nguồn lực phục vụ chuyển đổi. Khi các mục tiêu về hiệu quả vận hành và môi trường được xác định rõ, doanh nghiệp cũng có cơ sở tốt hơn để xây dựng kế hoạch đầu tư và theo dõi kết quả.

Đối với các đơn vị cung cấp công nghệ, kết nối với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp giúp nhận diện cơ hội ứng dụng, thử nghiệm giải pháp và chứng minh hiệu quả trong điều kiện vận hành cụ thể. Qua đó, những công nghệ phù hợp có thể có thêm cơ hội được hoàn thiện, ứng dụng và mở rộng thị trường.

Đối với các tổ chức tài chính, việc tiếp cận những dự án được chuẩn bị và sàng lọc theo tiêu chí rõ ràng có thể hỗ trợ quá trình xem xét nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư, rủi ro và tác động dự kiến. Dù vậy, các quyết định tài trợ vẫn cần được thực hiện theo quy trình thẩm định độc lập của từng tổ chức.

Ở góc độ cộng đồng, các dự án chuyển đổi xanh nếu được triển khai hiệu quả có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm tác động tiêu cực đến môi trường và thúc đẩy các mô hình phát triển bền vững hơn.

Điểm quan trọng là giá trị của hệ sinh thái không chỉ đến từ việc có nhiều bên tham gia, mà còn phụ thuộc vào khả năng phối hợp, sự rõ ràng trong mục tiêu và trách nhiệm của mỗi bên. Theo định hướng của IGTF, các bên cần thống nhất tiêu chí thành công ngay từ đầu để quá trình hợp tác có cơ sở đánh giá và điều chỉnh.

VEIA và IGTF: Kỳ vọng mở rộng hợp tác, đồng hành cùng doanh nghiệp

Phát biểu tại buổi lễ, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), đánh giá trong bối cảnh nền kinh tế thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, doanh nghiệp không chỉ cần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất mà còn phải quan tâm đến sử dụng năng lượng hiệu quả, quản lý môi trường, tiết kiệm tài nguyên và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với ngành điện tử, những yêu cầu này vừa tạo ra thách thức, vừa mở ra cơ hội để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện năng lực quản trị và nâng cao sức cạnh tranh. Tuy nhiên, chuyển đổi xanh đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa kiến thức chuyên môn, giải pháp công nghệ, nguồn nhân lực và nguồn lực đầu tư.

Với vai trò là tổ chức kết nối cộng đồng doanh nghiệp điện tử, VEIA luôn quan tâm thúc đẩy hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ hội viên tìm kiếm những giải pháp phù hợp. Vì vậy, Hiệp hội hoan nghênh sự ra mắt của IGTF và kỳ vọng Viện từng bước phát huy vai trò kết nối tri thức khoa học, công nghệ môi trường và các giải pháp tài chính xanh, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn hướng đi phù hợp.

Để thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai bên, bà Đỗ Thị Thúy Hương đề xuất bốn nhóm nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường kết nối và khảo sát nhu cầu thực tế, phối hợp tìm hiểu những vấn đề hội viên quan tâm như hiệu quả sử dụng năng lượng, quản lý chất thải, công nghệ môi trường và các yêu cầu xanh trong chuỗi cung ứng. Trên cơ sở đó, hai bên có thể lựa chọn những chủ đề thiết thực để triển khai.

Thứ hai, phối hợp tổ chức các chương trình chia sẻ kiến thức, nghiên cứu, hội thảo và tọa đàm chuyên đề theo nhu cầu cụ thể, giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin có cơ sở và đánh giá khả năng đáp ứng của các giải pháp.

Thứ ba, thúc đẩy kết nối giải pháp công nghệ và nguồn lực phù hợp thông qua mạng lưới chuyên gia, đối tác, nhà cung cấp công nghệ và tổ chức tài chính, trên cơ sở minh bạch, đúng quy định và sát với nhu cầu của doanh nghiệp.

Thứ tư, tăng cường chia sẻ thông tin và truyền thông về phát triển bền vững, phối hợp với các cơ quan báo chí lan tỏa thông tin chính xác, kinh nghiệm thực tiễn và những mô hình chuyển đổi xanh có giá trị.

Ông Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) bày tỏ tin tưởng rằng, với tinh thần hợp tác, sự chủ động của các bên và việc lấy nhu cầu thực tế của doanh nghiệp làm trọng tâm, mối quan hệ giữa VEIA và IGTF có thể mở ra nhiều cơ hội trao đổi chuyên môn, đổi mới công nghệ và phát triển các sáng kiến thiết thực.

Lễ ra mắt Viện Công nghệ xanh – Tài chính xanh ngày 15/10 đánh dấu sự khởi đầu của một định hướng kết nối công nghệ, tri thức và nguồn lực tài chính phục vụ phát triển bền vững. Trong bối cảnh yêu cầu chuyển đổi xanh ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức khoa học, hiệp hội ngành nghề, chuyên gia, doanh nghiệp và đối tác tài chính có ý nghĩa thiết thực.

Chặng đường phía trước đòi hỏi sự phối hợp bền bỉ, năng lực chuyên môn và khả năng chuyển hóa các ý tưởng thành hành động. Khi công nghệ phù hợp được kết nối với nguồn lực tài chính thích hợp, khi mục tiêu được xác định rõ và kết quả được theo dõi bằng dữ liệu, chuyển đổi xanh sẽ có thêm cơ sở để đi vào thực chất.

Đó cũng là kỳ vọng đặt ra đối với IGTF: không chỉ kết nối các bên cùng quan tâm đến phát triển bền vững, mà từng bước góp phần hình thành những dự án xanh có thể triển khai, đo lường và nhân rộng, qua đó đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.