Kim ngạch xuất khẩu điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, song mức độ phụ thuộc vào linh kiện, vật liệu và công nghệ nhập khẩu vẫn lớn. Trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu đối với AI (trí tuệ nhân tạo), trung tâm dữ liệu và thiết bị công nghệ gia tăng, bài toán đặt ra với Việt Nam không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà phải từng bước nâng giá trị gia tăng, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng sự tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng.

Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao vai trò của ngành điện tử trong xuất khẩu, tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phó Thủ tướng Thường trực cho biết Chính phủ ưu tiên phát triển ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn; cuộc làm việc nhằm lắng nghe những khó khăn, vướng mắc, kiến nghị của doanh nghiệp, qua đó tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi cho doanh nghiệp.

Tại cuộc làm việc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân báo cáo tình hình sản xuất, xuất nhập khẩu ngành điện tử trong 8 tháng năm 2026 và đề xuất các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, quản lý nhập siêu, phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Nhìn chung các chỉ tiêu sản xuất trong 7 tháng đầu năm 2026 cho thấy ngành máy tính và linh kiện của Việt Nam tiếp tục duy trì xu hướng tăng trưởng, được hỗ trợ bởi dòng vốn đầu tư nước ngoài, sự mở rộng của các tập đonà công nghệ lớn và xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong 7 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 12,82%; giá trị sản xuất máy tính xách tay đạt khoảng 34,8 nghìn tỷ đồng, tăng 30%; sản lượng điện thoại sản xuất trong nước ước đạt 90 triệu chiếc, tăng 3,85%. Điều này cho thấy Việt Nam tiếp tục duy trì vai trò là một trong những trung tâm sản xuất và lắp ráp điện thoại thông minh quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo số liệu thống kê sơ bộ của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), kim ngạch xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện 8 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 101,1 tỷ USD, tăng 51,1% so với cùng kỳ năm 2025; kim ngạch nhập khẩu đạt 161,6 tỷ USD, tăng 68,3% so với cùng kỳ năm 2025. Nhập siêu 60,5 tỷ USD. Mức nhập siêu này cho thấy mặt hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn linh kiện và thiết bị nhập khẩu, đặc biệt đối với các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Cơ cấu thị trường nhập khẩu vẫn tập trung chủ yếu vào các nền kinh tế châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan.

Kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện đạt khoảng 45,59 tỷ USD, tăng 19,4% so với cùng kỳ năm 2025; kim ngạch nhập khẩu đạt 6,86 tỷ USD, giảm 1,7% so với cùng kỳ năm 2025. Xuất siêu khoảng 38,73 tỷ USD. Diễn biến này cho thấy hoạt động sản xuất, lắp ráp điện thoại tại Việt Nam tiếp tục được duy trì ở quy mô lớn, phục vụ cả thị trường xuất khẩu và chu kỳ sản phẩm mới của các tập đoàn công nghệ. Một điểm đáng lưu ý là xuất khẩu linh kiện điện thoại cũng tăng mạnh. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu linh kiện đạt 11,69 tỷ USD, tăng 19,47%, chiếm 36,89% tổng kim ngạch xuất khẩu điện thoại và linh kiện. Điều này cho thấy Việt Nam đang không chỉ thực hiện công đoạn lắp ráp cuối cùng mà từng bước mở rộng hoạt động sản xuất linh kiện trong hệ sinh thái điện tử.

Để hạn chế nhập siêu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, Bộ Công Thương đề xuất tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỉ lệ nội địa hóa, xây dựng chuỗi cung ứng nguyên liệu, linh kiện trong nước và tăng cường kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI giúp tăng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng; triển khai hiệu quả Quyết định số 929/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Bộ cũng đề xuất ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa; khuyến khích đầu tư R&D, sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử trong nước; tăng cường theo dõi, chia sẻ dữ liệu xuất nhập khẩu phục vụ công tác điều hành.

Ông Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam đã nêu ra bốn điểm nghẽn lớn mà các doanh nghiệp điện tử trong nước hiện đang gặp phải.

Thứ nhất, công nghiệp hỗ trợ phát triển chưa tương xứng. Ngành điện tử vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện, vật liệu, thiết bị và công nghệ nhập khẩu. Năng lực của các nhà cung cấp trong nước chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu mở rộng sản xuất và những tiêu chuẩn ngày càng cao của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ hai, liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI chưa đủ sâu. Số doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung cấp cấp 1 hoặc tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp có năng lực sản xuất nhưng thiếu thông tin về nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình lựa chọn nhà cung cấp của các tập đoàn lớn.

Thứ ba, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu. Việt Nam cần đẩy nhanh phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực bán dẫn, thiết kế vi mạch, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo công nghiệp, kiểm định chất lượng và sản xuất thông minh. Hoạt động đào tạo cần gắn chặt hơn với nhu cầu tuyển dụng và đơn đặt hàng thực tế của doanh nghiệp.

Thứ tư, doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn với chi phí hợp lý. Đầu tư vào công nghiệp điện tử đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao, chu kỳ đổi mới nhanh và thời gian thu hồi vốn dài. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải sử dụng vốn vay ngắn hạn, phụ thuộc vào tài sản thế chấp và chịu chi phí vốn cao.

Từ những điểm nghẽn trên, đại diện Hiệp hội doanh nghiệp điện tử cũng đã đề xuất xây dựng chương trình phát triển nhà cung cấp điện tử Việt Nam. Chương trình tập trung vào các nhóm sản phẩm Việt Nam có tiềm năng và phát triển như: PCB, PCBA, cơ khí chính xác, dây cáp và đầu nối, nhựa kỹ thuật, cảm biến module, nguồn, linh kiện điện tử và thiết bị phục vụ trí tuệ nhân tạo, máy chủ. Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam, khuyến khích các tập đoàn FDI công bố nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình lựa chọn cung cấp và lộ trình phát triển các nhà cung cấp trong nước. Phát triển sản phẩm tín dụng trung và dài hạn với lãi suất phù hợp cho các sản phẩm linh kiện, đổi mới công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp và nhà máy thông minh.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam nhấn mạnh, mục tiêu các doanh nghiệp điện tử hướng tới không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn, mà phải tạo ra và nắm giữ nhiều giá trị gia tăng hơn; không chỉ thu hút các tập đoàn hàng đầu thế giới, mà còn phải phát triển những doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia bình đẳng và bền vững vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các doanh nghiệp lớn trong ngành bán dẫn cũng kiến nghị Chính phủ nghiên cứu ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số, nhà máy thông minh và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với công nghệ lõi; đồng thời đơn giản hóa và số hóa thủ tục hành chính trong xuất nhập khẩu, thông quan, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn, AI và công nghiệp hỗ trợ; đầu tư, R&D, đổi mới công nghệ, tự động hóa.

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp điện tử, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Thế hệ mới Hanel PT - ông Trần Đức Tùng đánh giá cao các chính sách của Đảng, Quốc hội và Chính phủ trong phát triển kinh tế tư nhân, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp trong nước. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là đưa chính sách vào thực tiễn doanh nghiệp, nhà máy và dự án sản xuất. Ông đã đưa ra 4 nhóm kiến nghị chính:

Thứ nhất, về vốn, cần có cơ chế tín dụng cạnh tranh, ưu tiên doanh nghiệp điện tử, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp xuất khẩu và các doanh nghiệp Việt Nam có khả năng trở thành nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng toàn cầu; đồng thời đổi mới cách đánh giá tín dụng, không quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp.

Thứ hai, về đất đai và hạ tầng, cần đẩy nhanh phát triển quỹ đất, nhà xưởng xây sẵn, phòng sạch và hạ tầng dùng chung cho công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm chi phí đầu tư ban đầu và nhanh chóng tham gia chuỗi cung ứng.

Thứ ba, về R&D và đổi mới công nghệ, cần sớm có hướng dẫn thống nhất để doanh nghiệp hiểu rõ hoạt động, chi phí và hồ sơ được công nhận là R&D, qua đó biến chính sách ưu đãi chi phí R&D thành nguồn lực thực tế thúc đẩy nghiên cứu, thử nghiệm và làm chủ công nghệ. Cùng với đó là phát triển các phòng thí nghiệm, trung tâm thiết kế, thử nghiệm và kiểm định dùng chung.

Thứ tư, về lao động và làm thêm, doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu cơ chế phân bổ thời gian làm thêm linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù đơn hàng biến động của ngành điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, việc làm thêm cần bảo đảm các nguyên tắc tự nguyện, trả lương đầy đủ, nghỉ ngơi đầy đủ, an toàn và sức khỏe của người lao động.

Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điện tử Việt Nam, các nhà hoạch định chính sách cần tạo điều kiện để doanh nghiệp có vốn, có mặt bằng, mạnh dạn đầu tư R&D, đổi mới công nghệ và xây dựng nguồn nhân lực; từ đó từng bước chuyển từ gia công, sản xuất sang thiết kế, R&D và làm chủ công nghệ.

Đại diện các bộ, ngành đã trao đổi, giải đáp một số kiến nghị của doanh nghiệp về khoa học, công nghệ, đào tạo nhân lực, thuế, vốn và quản lý xuất nhập khẩu; đồng thời cho biết sẽ tiếp tục phối hợp, rà soát để xử lý các vấn đề thuộc thẩm quyền.

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đánh giá cao tinh thần khẩn trương, trách nhiệm, thẳng thắn của các đại biểu; ghi nhận các ý kiến của VCCI, Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, các hiệp hội, nhà đầu tư nước ngoài, các tập đoàn và doanh nghiệp về tình hình sản xuất, xuất nhập khẩu cũng như những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động.

Các bộ, ngành sẽ tiếp tục trực tiếp làm việc với doanh nghiệp, rà soát từng kiến nghị để có hướng xử lý phù hợp. Doanh nghiệp, hiệp hội tiếp tục phản ánh những vấn đề chưa được giải quyết để các cơ quan chức năng nghiên cứu, tháo gỡ kịp thời. Giải quyết khó khăn của doanh nghiệp là trách nhiệm của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương. Chính phủ cam kết đồng hành, hỗ trợ các doanh nghiệp đã đầu tư, đang đầu tư và sẽ mở rộng sản xuất, kinh doanh lâu dài, thành công tại Việt Nam.

Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cần phát huy vai trò đầu mối liên kết của ngành; kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, xây dựng cơ chế kết nối cung-cầu; xác định các sản phẩm, linh kiện, vật liệu, công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, mục tiêu nội địa hóa phải gắn với năng lực thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Không thể áp đặt bằng biện pháp hành chính khi doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu; thay vào đó, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp FDI.

Hiệp hội phối hợp với các tập đoàn điện tử, bán dẫn lớn xây dựng danh mục vật liệu, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ có nhu cầu lớn; tổ chức kết nối, phát triển doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài. Đồng thời, phối hợp với Bộ Công Thương thiết lập cơ chế cảnh báo sớm về thay đổi chính sách thuế quan, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật, phòng vệ thương mại và nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các doanh nghiệp điện tử, bán dẫn, nhất là doanh nghiệp có kim ngạch xuất khẩu lớn, xác định nâng cao giá trị gia tăng, phát triển hệ thống nhà cung cấp trong nước, từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu là trách nhiệm chiến lược; xây dựng kế hoạch cụ thể về nội địa hóa sản phẩm, linh kiện, vật liệu và các công đoạn sản xuất.

Doanh nghiệp FDI chủ động tham gia phát triển hệ sinh thái điện tử Việt Nam, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp trong nước; chia sẻ tiêu chuẩn, quy trình quản lý chất lượng, đào tạo nhân lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia chuỗi cung ứng trên tinh thần hợp tác cùng có lợi.

Doanh nghiệp trong nước tiếp tục nâng cao năng lực công nghệ, quản trị chất lượng, tự động hóa, chuyển đổi số, R&D và nhân lực; từng bước chuyển từ công đoạn có giá trị gia tăng thấp sang sản xuất linh kiện, vật liệu và các khâu có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng cao.