Sau nhiều thập kỷ liên tục giảm giá nhờ tiến bộ công nghệ và quy mô sản xuất ngày càng lớn, các thiết bị điện tử tiêu dùng như máy tính, máy tính bảng, điện thoại thông minh và máy chơi game đang bước vào chu kỳ tăng giá mới. Nguyên nhân không đến từ lạm phát hay chi phí lao động, mà từ cuộc đua xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), vốn đang hút phần lớn nguồn cung chip nhớ toàn cầu.
Theo các chuyên gia, nhu cầu khổng lồ về chip nhớ phục vụ trung tâm dữ liệu AI đã khiến các nhà sản xuất bán dẫn ưu tiên cung cấp cho những "ông lớn" công nghệ như Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft hay Oracle – những doanh nghiệp sẵn sàng trả giá cao để bảo đảm nguồn cung. Điều này khiến lượng chip dành cho các thiết bị điện tử tiêu dùng ngày càng khan hiếm.
Apple và Microsoft mở đầu làn sóng tăng giá
Tác động đã nhanh chóng lan tới người tiêu dùng. Apple vừa tăng giá nhiều mẫu MacBook và iPad, trong khi Microsoft cũng nâng giá các dòng máy chơi game Xbox, với lý do chi phí chip nhớ và bộ nhớ lưu trữ tăng mạnh. Đây là những dấu hiệu rõ ràng cho thấy AI đang bắt đầu làm thay đổi cấu trúc chi phí của ngành điện tử tiêu dùng.
Nhiều chuyên gia nhận định đây có thể chỉ là khởi đầu. Nếu tình trạng thiếu hụt chip nhớ kéo dài, nhiều nhóm sản phẩm khác như smartphone, máy tính cá nhân, TV hay thiết bị gia dụng thông minh cũng sẽ phải điều chỉnh giá trong thời gian tới.
Chip nhớ trở thành "điểm nghẽn" của cuộc đua AI
Ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới gồm Samsung Electronics, SK Hynix và Micron đang dồn phần lớn năng lực sản xuất sang các dòng bộ nhớ băng thông cao (HBM) dành cho máy chủ AI – phân khúc có biên lợi nhuận cao hơn nhiều so với DRAM và NAND dùng trong điện thoại hay máy tính cá nhân.
Ông Francisco Jeronimo, Phó Chủ tịch IDC, cho biết các tập đoàn công nghệ lớn gần như đã "đặt trước toàn bộ công suất" của các nhà sản xuất chip nhớ bằng những hợp đồng dài hạn với mức giá cao, khiến các doanh nghiệp điện tử tiêu dùng gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn cung.
Trong khi đó, Wedbush Securities ước tính số đơn đặt hàng chip nhớ từ các doanh nghiệp công nghệ hiện cao gấp khoảng 15 lần lượng cung sẵn có trên thị trường.
Giá chip tăng, người tiêu dùng gánh chi phí
Sự mất cân đối giữa cung và cầu đã khiến giá DRAM và NAND tăng từ 100–200% chỉ trong vòng 6–12 tháng, cao hơn cả giai đoạn khủng hoảng chuỗi cung ứng do đại dịch COVID-19. Theo các chuyên gia, các doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử khó có thể tiếp tục tự hấp thụ chi phí và buộc phải chuyển một phần gánh nặng sang người tiêu dùng. Không chỉ Apple và Microsoft, nhiều hãng công nghệ khác cũng được cho là đang xem xét điều chỉnh giá bán nếu tình trạng thiếu hụt chip nhớ chưa được cải thiện.
Khó sớm giải quyết tình trạng thiếu hụt
Theo các nhà phân tích, việc mở rộng nguồn cung chip nhớ không thể diễn ra trong thời gian ngắn. Xây dựng một nhà máy bán dẫn mới có thể cần tới 10 tỷ USD và mất khoảng 5 năm để đi vào hoạt động. Vì vậy, tình trạng thiếu hụt được dự báo sẽ kéo dài ít nhất đến năm 2027, thậm chí lâu hơn.
Trong thời gian đó, giá thiết bị điện tử có khả năng tiếp tục tăng. Gartner dự báo giá máy tính cá nhân có thể tăng khoảng 17%, trong khi smartphone có thể tăng khoảng 13% trong năm 2026 do chi phí chip nhớ leo thang.
AI đang thay đổi quy luật của ngành điện tử
Trong nhiều thập kỷ, người tiêu dùng quen với việc các thiết bị điện tử ngày càng mạnh hơn nhưng giá ngày càng rẻ hơn. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI đang đảo ngược xu hướng này khi nguồn lực sản xuất bán dẫn được chuyển sang phục vụ các trung tâm dữ liệu.
Giới phân tích cho rằng nếu làn sóng đầu tư AI tiếp tục duy trì với tốc độ hiện nay, "kỷ nguyên điện tử giá rẻ" có thể đã khép lại. Trong tương lai gần, người tiêu dùng sẽ phải chấp nhận mức giá cao hơn cho các thiết bị công nghệ, khi AI trở thành động lực lớn nhất định hình chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.