Tại Hội nghị & Triển lãm Robot thường niên ở Boston, G1 – robot hình người do công ty Trung Quốc Unitree phát triển – thu hút sự chú ý nhờ khả năng di chuyển linh hoạt và tương tác tự nhiên. Thế nhưng đằng sau những màn trình diễn ấn tượng đó là một nghịch lý: khi công nghệ đỉnh cao đang được trình diễn trên sân khấu toàn cầu, thì bên trong hậu trường, cuộc chiến thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc lại đe dọa làm chậm bánh xe đổi mới.

 

Unitree – một trong những ngôi sao mới nổi của ngành robot hình người Trung Quốc – đang phải đối mặt với mức thuế nhập khẩu tăng gấp đôi khi đưa sản phẩm sang Mỹ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn: Trong cuộc đua toàn cầu trị giá hàng nghìn tỷ USD của ngành công nghiệp robot, liệu chính sách thương mại có trở thành rào cản với chính những quốc gia đang muốn dẫn đầu?

 

Việc Mỹ tăng thuế với robot và linh kiện công nghệ cao từ Trung Quốc là một phần trong chiến lược rộng hơn nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng từ đối thủ chiến lược. Tuy nhiên, giới quan sát cảnh báo điều này không chỉ làm chậm bước tiến của các công ty Trung Quốc như Unitree, mà còn có thể phản tác dụng với các công ty công nghệ Mỹ nếu không được tính toán kỹ.

 

Theo bà Maisie-Jayne Byrom – chuyên gia nhân sự trong lĩnh vực robot và AI, việc giới hạn hợp tác và tiếp cận tài năng quốc tế có thể khiến các doanh nghiệp Mỹ bỏ lỡ cơ hội tiếp xúc với những công nghệ và đội ngũ kỹ sư tiên tiến nhất thế giới. Trong khi đó, chính các công ty Trung Quốc lại đang tận dụng tối đa lợi thế nội lực: đội ngũ kỹ sư robot hùng hậu, chính sách hỗ trợ dồi dào và tốc độ thương mại hóa nhanh chóng.

 

Chính phủ Trung Quốc đặt mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2025, sẽ có ít nhất 2–3 công ty robot hình người của nước này nằm trong top đầu toàn cầu. Để hiện thực hóa điều đó, Bắc Kinh đang đẩy mạnh đầu tư vào giáo dục kỹ thuật, hỗ trợ startup robot và khuyến khích ứng dụng robot trong sản xuất, y tế và dịch vụ công. Tại nhiều viện nghiên cứu và đại học Trung Quốc, robot hình người đã không còn là dự án thử nghiệm, mà là sản phẩm được thương mại hóa nhanh chóng và linh hoạt.

 

Trái lại, Mỹ dù sở hữu nhiều công ty công nghệ lớn và trung tâm nghiên cứu hàng đầu, lại đang gặp thách thức về chi phí nhân công, chuỗi cung ứng và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mới. Việc tạo ra các "kỳ lân" trong ngành robot hình người trở nên khó khăn hơn nếu không có sự hỗ trợ từ chính phủ, cũng như một chiến lược quốc gia rõ ràng về nhân sự và đầu tư dài hạn.

 

Cuộc đua phát triển robot hình người không chỉ là chuyện doanh thu hay cạnh tranh sản phẩm. Đây là bài kiểm tra năng lực của mỗi quốc gia trong việc xác định chiến lược công nghiệp tương lai: Ai kiểm soát được công nghệ tự động hóa, người đó sẽ định hình lại nền sản xuất, y tế, dịch vụ và cả quốc phòng trong thế kỷ 21.

 

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào thời kỳ hậu toàn cầu hóa – nơi dòng chảy thương mại không còn trơn tru như trước – chính sách thuế quan, chiến tranh thương mại và bảo hộ công nghệ đang tạo nên những ranh giới mới. Và giữa những ranh giới đó, robot – vốn là biểu tượng của tương lai – đang bị mắc kẹt trong những xung đột của hiện tại.