Kế hoạch mở rộng sản xuất các chip tiên tiến 3 nm tại cơ sở ở Kumamoto (Nhật Bản) được xem như một cách để phòng vệ trước áp lực thuế quan và rủi ro địa chính trị, đồng thời cung cấp cho khách hàng công nghệ AI sản phẩm ở vị trí địa lý đa dạng hơn.
TSMC tại Nhật Bản: mở rộng để đối phó với rủi ro địa chính trị và áp lực thuế
TSMC — vốn nổi tiếng với năng lực sản xuất các tiến trình chip tiên tiến nhất thế giới — hiện đang chuyển một phần sản xuất wafer 3 nm quan trọng sang Nhật Bản. Dự án này nâng mức đầu tư lên khoảng 17 tỷ USD, và có mục tiêu cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn công nghệ lớn đang đẩy mạnh ứng dụng AI, robot và các hệ thống hiệu năng cao.
Theo các chuyên gia, việc dịch chuyển một phần sản xuất sang Nhật không chỉ phục vụ thị trường châu Á mà còn nhằm giảm bớt tác động “on-again, off-again” của chính sách thuế quan Hoa Kỳ, đặc biệt sau khi chính quyền Washington áp thuế 25 % đối với một số chip tính toán tiên tiến và linh kiện liên quan AI. Động thái này cũng giúp TSMC đối phó với nguy cơ phong tỏa sản xuất tại Đài Loan trong tình huống căng thẳng Trung – Đài leo thang, bởi hơn 90 % năng lực sản xuất chip tiên tiến thế giới đang tập trung trong khu vực này.
Nhật Bản — bên cạnh việc thu hút một trong những nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới — còn thúc đẩy chiến lược tự chủ công nghệ bán dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa và củng cố an ninh kinh tế trong bối cảnh “tech war” giữa các cường quốc.
Ý nghĩa chiến lược đối với chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu
Việc TSMC đặt nhà máy sản xuất chip 3 nm tại Nhật Bản cho thấy một xu hướng mới trong cấu trúc cung ứng bán dẫn toàn cầu:
-
Định vị lại rủi ro địa chính trị: Sản xuất tập trung ở một điểm (như Đài Loan) khiến chuỗi cung ứng dễ tổn thương trước xung đột khu vực. TSMC mở rộng ở Nhật (và Mỹ/Châu Âu) là động thái “đa tâm điểm” để giảm rủi ro.
-
Đáp ứng thuế quan và chính sách quốc tế: Sản xuất tại Nhật giúp một phần sản phẩm tránh chịu biến động thuế quan Mỹ – Trung, đồng thời tận dụng ưu đãi chính sách của các chính phủ địa phương để tăng tính ổn định cho chuỗi cung ứng.
-
Đẩy mạnh nhu cầu AI và chip cao cấp: Việc sản xuất chip 3 nm phục vụ trực tiếp các ứng dụng AI, HPC và tự động hoá — các lĩnh vực chiến lược trong cuộc cạnh tranh công nghệ hiện nay — củng cố vị thế của TSMC như một mắt xích tối quan trọng trong ngành.
Liên hệ với chuỗi cung ứng điện tử tại Việt Nam
Triển vọng tham gia vào các “mắt xích mới” của chuỗi bán dẫn
Việt Nam từ lâu đã được biết đến như một điểm đến sản xuất điện tử — đặc biệt là lắp ráp điện thoại, máy tính, linh kiện cơ bản và sản phẩm tiêu dùng. Tuy nhiên, phân tích chiến lược của TSMC cho thấy chuỗi cung ứng bán dẫn đang dịch chuyển sang các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn, như: đóng gói tiên tiến và kiểm thử (advanced packaging & testing); sản xuất module cao cấp; cung ứng vật liệu và thiết bị phụ trợ cho các fab chip. Đây chính là những khoảng trống mà Việt Nam có thể nhắm tới, thay vì tiếp tục chỉ tập trung vào lắp ráp gia công giá trị thấp.
Các chính sách thu hút FDI, phát triển công nghiệp hỗ trợ chất bán dẫn, và đào tạo nhân lực cao cấp trong lĩnh vực IC và packaging sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào những mắt xích này, thay vì chỉ là nhà sản xuất các linh kiện và thiết bị cuối cùng.
Thách thức về nhân lực và công nghệ
Chuỗi cung ứng bán dẫn, đặc biệt các tiến trình tiên tiến như 3 nm, yêu cầu: kỹ sư chip và vật liệu tiên tiến, công nghệ làm sạch và thiết bị chuyên dụng, tiêu chuẩn quốc tế trong sản xuất và kiểm thử.
Hiện tại, Việt Nam còn thiếu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này, và chuỗi công nghiệp hỗ trợ vẫn chưa hoàn chỉnh. Điều này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với chính sách đào tạo và phát triển nguồn lực trong nước — không chỉ dừng ở sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh, mà còn ở khả năng tham gia thiết kế, packaging và ứng dụng công nghệ cao.
Bài học từ chiến lược “đa trung tâm sản xuất”
Chiến lược của TSMC — tạo các trung tâm sản xuất phân tán ở Nhật, Mỹ, châu Âu — nhấn mạnh một điều: trong một thế giới đa cực về công nghệ, độ linh hoạt và khả năng ứng phó với rủi ro về pháp lý, thuế quan và chính trị sẽ quyết định khả năng duy trì chuỗi cung ứng ổn định.
Việt Nam có thể học hỏi tư duy này để:đa dạng hoá nhóm khách hàng xuất khẩu (không phụ thuộc vào một thị trường duy nhất), củng cố năng lực nội địa để đáp ứng yêu cầu cao hơn của các đối tác FDI, xây dựng hệ sinh thái R&D và sản xuất bền vững.
Kế hoạch sản xuất các chip tiên tiến 3 nm của TSMC tại Nhật Bản không chỉ là một bước ngoặt chiến lược của riêng hãng bán dẫn này, mà còn phản ánh một cuộc tái cấu trúc sâu sắc trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu — được thúc đẩy bởi cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung và nhu cầu ngày càng cao về AI.
Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Thách thức nằm ở chặng đường nâng cao năng lực nội địa và tham gia các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi bán dẫn toàn cầu. Cơ hội là Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình “tăng giá trị nội tại chuỗi cung ứng” — và nếu định hướng đúng, có thể chuyển mình từ điểm sản xuất lắp ráp truyền thống sang mắt xích có trọng lượng chiến lược hơn, phù hợp với đòi hỏi của công nghệ AI và chuỗi chip thế hệ mới.