Qwen và Llama mở rộng cuộc đua AI xuống máy tính cá nhân

Cuộc cạnh tranh AI đang bước sang một giai đoạn mới khi các mô hình có trọng số mở ngày càng được tối ưu để hoạt động trên những thiết bị phổ thông như laptop và máy tính cá nhân.

Alibaba, thông qua đội ngũ phát triển Qwen, là một trong những doanh nghiệp Trung Quốc tích cực theo đuổi hướng đi này. Qwen đã phát triển nhiều dòng mô hình có trọng số mở, trong khi Meta cũng duy trì chiến lược tương tự với hệ sinh thái Llama.

Khác với các mô hình AI chủ yếu được cung cấp thông qua trung tâm dữ liệu và dịch vụ đám mây, mô hình có trọng số mở có thể được tải xuống, tùy chỉnh và triển khai trên hạ tầng của doanh nghiệp hoặc thiết bị cá nhân, tùy theo yêu cầu phần cứng và giấy phép.

Đây là thay đổi đáng chú ý đối với thị trường máy tính.

Thay vì mọi yêu cầu AI đều phải gửi dữ liệu lên máy chủ từ xa, một phần tác vụ có thể được xử lý ngay trên laptop. Điều này giúp giảm độ trễ, tăng khả năng bảo vệ dữ liệu và hạn chế sự phụ thuộc vào kết nối Internet.

Laptop có thể trở thành "AI PC" thực sự

Sự phát triển của các mô hình nhỏ, hiệu quả hơn đang tạo điều kiện để AI được đưa trực tiếp xuống thiết bị.

Trong mô hình truyền thống, một chiếc laptop chỉ đóng vai trò thiết bị đầu cuối, trong khi phần lớn quá trình xử lý AI diễn ra trên các trung tâm dữ liệu. Nhưng khi mô hình được tối ưu về kích thước và hiệu năng, máy tính cá nhân có thể đảm nhiệm ngày càng nhiều tác vụ AI ngay trên thiết bị.

Đây cũng là lý do các nhà sản xuất chip đang tăng tốc phát triển NPU và nền tảng tính toán AI dành cho PC.

Nếu các mô hình Qwen, Llama và những mô hình tương tự tiếp tục được thu nhỏ mà vẫn duy trì khả năng xử lý tốt, người dùng có thể thực hiện nhiều tác vụ như tóm tắt tài liệu, viết và chỉnh sửa nội dung, lập trình, phân tích dữ liệu hay xử lý hình ảnh mà không nhất thiết phải gửi toàn bộ dữ liệu lên đám mây.

Xu hướng này đặc biệt hấp dẫn đối với doanh nghiệp, nơi dữ liệu nội bộ và vấn đề bảo mật thường là rào cản lớn đối với việc sử dụng các dịch vụ AI công cộng.

Meta và Alibaba cùng thúc đẩy "AI mở"

Việc Meta và Alibaba cùng đặt trọng tâm vào các mô hình có trọng số mở cho thấy cuộc chiến AI đang không còn đơn thuần là cuộc đua giữa những mô hình đóng của các công ty Mỹ.

Meta từ lâu đã sử dụng Llama như một công cụ để mở rộng hệ sinh thái AI của mình. Trong khi đó, Alibaba đang biến Qwen thành một trong những nền tảng AI quan trọng của Trung Quốc.

Các mô hình của Qwen đã được phát hành với nhiều kích thước và khả năng khác nhau, trong đó có những phiên bản được thiết kế để có thể triển khai trên phần cứng hạn chế hơn. 

Điểm đáng chú ý là mô hình có trọng số mở không đồng nghĩa với việc mọi thành phần của hệ thống AI đều được công khai. "Open-weight" chủ yếu đề cập đến việc công khai các trọng số đã được huấn luyện, trong khi dữ liệu huấn luyện, quy trình huấn luyện hoặc một số thành phần khác có thể vẫn được giữ kín. 

Trung Quốc đang tạo sức ép mới lên các mô hình AI đóng

Sự nổi lên của Qwen cùng nhiều mô hình AI có trọng số mở khác của Trung Quốc đang tạo thêm áp lực đối với các nhà phát triển AI đóng tại Mỹ.

Theo phân tích gần đây của The Wall Street Journal, làn sóng các mô hình có trọng số mở giá rẻ và hiệu năng cao từ Trung Quốc đang khiến thị trường đặt câu hỏi về lợi thế của những công ty phát triển mô hình đóng như OpenAI, Anthropic và Google. 

Tuy nhiên, điều này chưa đồng nghĩa cuộc đua AI sẽ làm giảm nhu cầu đối với chip và trung tâm dữ liệu.

Ngược lại, nếu AI trở nên rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn, số lượng người dùng và các tác vụ AI có thể tăng mạnh. Khi đó, tổng nhu cầu tính toán vẫn có thể tiếp tục mở rộng.

Đây là một trong những lý do các nhà sản xuất chip và nhà cung cấp hạ tầng AI vẫn có thể hưởng lợi từ sự phát triển của AI có trọng số mở. 

Từ cuộc đua mô hình sang cuộc đua hệ sinh thái

Điểm đáng chú ý nhất của xu hướng mới không nằm ở việc Alibaba hay Meta phát triển thêm một mô hình AI.

Cuộc cạnh tranh đang dịch chuyển sang việc ai có thể đưa AI đến nhiều thiết bị nhất, với chi phí thấp nhất và khả năng tùy biến cao nhất.

Nếu AI có thể chạy trực tiếp trên laptop, điện thoại, ô tô, robot hoặc các thiết bị IoT, lợi thế sẽ không chỉ thuộc về công ty sở hữu mô hình mạnh nhất. Những doanh nghiệp kiểm soát chip, hệ điều hành, phần mềm, thiết bị và hệ sinh thái nhà phát triển cũng có cơ hội giành vị trí quan trọng.

Đây là lý do cuộc đua AI hiện nay ngày càng gắn chặt với cuộc đua bán dẫn và thiết bị.

Laptop bước vào thế hệ mới

Trong vài năm tới, "AI PC" có thể không còn đơn thuần là một thuật ngữ marketing để chỉ những chiếc máy được trang bị NPU.

Một chiếc laptop AI thực sự có thể là thiết bị vừa kết nối với các mô hình AI trên đám mây, vừa sở hữu khả năng chạy những mô hình đủ mạnh ngay trên máy.

Sự kết hợp giữa AI có trọng số mở, chip AI chuyên dụng và phần mềm tối ưu cho thiết bị có thể tạo ra một lớp máy tính cá nhân mới, trong đó AI trở thành một phần của hệ điều hành thay vì chỉ là một ứng dụng bổ sung.

Với Alibaba và Meta cùng thúc đẩy mô hình AI mở, cuộc chiến AI vì thế đang mở thêm một mặt trận mới: từ các trung tâm dữ liệu khổng lồ xuống từng chiếc laptop trên bàn làm việc của người dùng.

Đây cũng có thể là bước chuyển quan trọng tiếp theo của ngành công nghệ: AI không chỉ được truy cập qua Internet, mà ngày càng trở thành một năng lực tính toán nằm ngay bên trong thiết bị.