Nhóm nhân viên khởi kiện cáo buộc công ty đã sử dụng các hệ thống AI để đánh giá và lựa chọn người bị sa thải trong đợt cắt giảm hàng nghìn lao động hồi đầu năm, khiến những người đang nghỉ thai sản, nghỉ phép vì lý do y tế hoặc được hưởng các chế độ bảo vệ theo luật lao động bị bất lợi. Trong khi đó, Meta bác bỏ các cáo buộc và khẳng định mọi quyết định cắt giảm nhân sự đều do con người đưa ra.
Theo đơn kiện được nộp lên tòa án liên bang tại bang California, 26 nhân viên cho rằng Meta đã sử dụng một loạt công cụ AI nội bộ để chấm điểm, xếp hạng và lập danh sách nhân sự bị cắt giảm trong đợt sa thải khoảng 8.000 nhân viên, tương đương gần 10% lực lượng lao động, diễn ra vào tháng 5/2026.
AI bị cáo buộc "phạt" những người nghỉ phép hợp pháp
Theo nội dung đơn kiện, các hệ thống AI của Meta sử dụng nhiều tiêu chí như hiệu suất làm việc, mức độ sử dụng các công cụ AI nội bộ, dữ liệu hoạt động trên máy tính và các chỉ số năng suất để đánh giá nhân viên.
Tuy nhiên, những người đang nghỉ thai sản, nghỉ chăm sóc gia đình, nghỉ điều trị bệnh hoặc được hưởng các chế độ bảo vệ theo luật lao động không thể tạo ra các chỉ số này trong thời gian nghỉ phép. Điều đó khiến hệ thống tự động đánh giá họ có năng suất thấp hơn và bị xếp vào nhóm có nguy cơ bị sa thải cao hơn.
Đơn kiện cho rằng quy trình này đã tạo ra tác động bất lợi đối với các nhóm lao động được pháp luật bảo vệ, có thể vi phạm nhiều quy định của liên bang và bang California về chống phân biệt đối xử trong lao động.
Meta phủ nhận AI quyết định việc cắt giảm nhân sự
Phản hồi trước các cáo buộc, Meta khẳng định các thông tin trong đơn kiện "không có cơ sở thực tế".
Đại diện công ty nhấn mạnh việc quản lý nhân sự và các quyết định tái cơ cấu "được thực hiện bởi con người, không phải AI". Theo Meta, các công cụ AI chỉ hỗ trợ một số hoạt động nội bộ và không thay thế vai trò của nhà quản lý trong việc đưa ra quyết định cuối cùng.
Các nguyên đơn hiện đề nghị tòa án tạm dừng việc chấm dứt hợp đồng lao động trong khi vụ việc được xem xét, đồng thời yêu cầu bồi thường, khôi phục vị trí làm việc và tiến hành kiểm toán độc lập đối với các hệ thống AI được sử dụng trong quy trình đánh giá nhân sự.
Bài kiểm tra pháp lý đầu tiên của AI trong quản trị nhân sự
Giới chuyên gia nhận định đây là một trong những vụ kiện đầu tiên tại Mỹ đặt câu hỏi trực tiếp về trách nhiệm pháp lý khi AI tham gia vào các quyết định liên quan đến tuyển dụng, đánh giá hiệu suất và sa thải nhân viên.
Trong vài năm qua, nhiều tập đoàn công nghệ và tài chính đã bắt đầu ứng dụng AI để sàng lọc hồ sơ tuyển dụng, đánh giá hiệu quả công việc, dự báo nguy cơ nghỉ việc và hỗ trợ hoạch định nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc các mô hình AI có thể vô tình tạo ra thiên lệch (bias) đối với một số nhóm lao động đang trở thành mối quan tâm lớn của các cơ quan quản lý.
AI không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là trách nhiệm pháp lý
Vụ kiện đối với Meta cho thấy thách thức lớn nhất của AI trong doanh nghiệp không còn nằm ở năng lực xử lý dữ liệu, mà ở tính minh bạch và khả năng giải trình.
Nếu các thuật toán được sử dụng để hỗ trợ các quyết định về nhân sự, doanh nghiệp phải bảo đảm rằng hệ thống không tạo ra sự phân biệt đối xử đối với những nhóm lao động được pháp luật bảo vệ. Điều này đòi hỏi các mô hình AI phải được kiểm định thường xuyên, có cơ chế giám sát của con người và bảo đảm khả năng giải thích cách đưa ra quyết định.
Trong bối cảnh AI ngày càng được tích hợp sâu vào hoạt động quản trị doanh nghiệp, vụ kiện Meta có thể trở thành cột mốc quan trọng, định hình các tiêu chuẩn pháp lý mới đối với việc ứng dụng AI trong lĩnh vực nhân sự. Đây cũng là lời nhắc nhở rằng, dù AI có thể nâng cao hiệu quả vận hành, trách nhiệm cuối cùng đối với các quyết định ảnh hưởng đến người lao động vẫn thuộc về doanh nghiệp và con người.