Đồng won Hàn Quốc và đô la Đài Loan được hưởng lợi từ tăng trưởng xuất khẩu chip và dòng vốn đầu tư, trong khi những nền kinh tế phụ thuộc nhiều hơn vào nhập khẩu năng lượng lại chịu sức ép khi giá dầu tăng.
Thị trường tiền tệ châu Á đang xuất hiện một xu hướng đáng chú ý: không phải tất cả các đồng tiền trong khu vực đều phản ứng giống nhau trước sức mạnh của đồng USD và những biến động địa chính trị. Thay vào đó, vị thế trong chuỗi cung ứng AI và bán dẫn ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng chi phối dòng vốn và sức mạnh tiền tệ.
Theo Nikkei Asia, đồng won Hàn Quốc đã tăng hơn 4% so với USD kể từ cuối tháng 7, trong khi đồng peso Philippines giảm hơn 2% trong cùng khoảng thời gian. Đồng đô la Đài Loan cũng nằm trong nhóm các đồng tiền có diễn biến tích cực khi ngành bán dẫn và công nghệ của nền kinh tế này tiếp tục thu hút dòng vốn quốc tế.
AI đang tác động tới thị trường ngoại hối châu Á
Sự khác biệt này phản ánh ngày càng rõ tác động của chu kỳ đầu tư AI đối với các nền kinh tế châu Á. Khi các doanh nghiệp công nghệ toàn cầu đẩy mạnh xây dựng trung tâm dữ liệu, máy chủ AI và hạ tầng tính toán, nhu cầu đối với bộ nhớ, chip xử lý và các linh kiện bán dẫn tăng mạnh.
Hàn Quốc và Đài Loan là hai nền kinh tế nằm ở trung tâm của chuỗi cung ứng này. Hàn Quốc có thế mạnh đặc biệt về chip nhớ, trong khi Đài Loan giữ vai trò quan trọng trong sản xuất chip logic tiên tiến và hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu.
Theo số liệu được Nikkei dẫn lại, xuất khẩu của Hàn Quốc trong tháng 8 tăng 68,7% so với cùng kỳ năm trước, lên mức 98,25 tỷ USD, chủ yếu nhờ sự gia tăng mạnh của xuất khẩu chất bán dẫn và chip nhớ. Xuất khẩu của Đài Loan cũng tăng 41%, đạt kỷ lục tháng 82,4 tỷ USD.
Những con số này cho thấy AI không còn chỉ là câu chuyện của các công ty công nghệ hay thị trường chứng khoán. Khi nhu cầu AI kéo theo sự gia tăng đầu tư vào máy chủ, trung tâm dữ liệu và chip, tác động của chu kỳ công nghệ đang lan sang thương mại quốc tế, cán cân tài khoản vãng lai và thị trường ngoại hối.
Đây cũng là lý do các chuyên gia theo dõi thị trường ngày càng quan tâm đến khả năng doanh thu xuất khẩu bán dẫn có thể bù đắp chi phí nhập khẩu năng lượng của từng nền kinh tế.
Hàn Quốc và Đài Loan hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư
Bên cạnh xuất khẩu, dòng vốn đầu tư quốc tế cũng đang trở thành một yếu tố hỗ trợ cho đồng won và đô la Đài Loan.
Tại Hàn Quốc, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được công bố trong nửa đầu năm đạt khoảng 14,28 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ. Tại Đài Loan, con số này đạt khoảng 8,9 tỷ USD, tăng 21%.
Đáng chú ý, các kế hoạch mở rộng sản xuất quy mô lớn của Samsung Electronics và SK Hynix đang củng cố kỳ vọng về dòng vốn tiếp tục chảy vào hệ sinh thái bán dẫn Hàn Quốc. Hai doanh nghiệp này đã công bố các kế hoạch xây dựng nhà máy với tổng vốn đầu tư lên tới khoảng 800.000 tỷ won, qua đó tạo thêm động lực cho hoạt động đầu tư liên quan đến chuỗi cung ứng chip.
Với Đài Loan, sức mạnh của ngành bán dẫn tiếp tục đóng vai trò nền tảng. Dòng vốn hướng vào các doanh nghiệp công nghệ và nhu cầu gia tăng đối với sản phẩm bán dẫn đang góp phần củng cố vị thế của nền kinh tế này trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu.
Trong khi đó, Singapore và Malaysia cũng được hưởng lợi nhất định từ sự mở rộng của hoạt động sản xuất và xuất khẩu liên quan đến bán dẫn. Điều này cho thấy tác động của làn sóng AI không chỉ tập trung tại các trung tâm thiết kế và sản xuất chip tiên tiến, mà đang lan rộng sang các quốc gia tham gia những công đoạn khác nhau của chuỗi cung ứng điện tử.
Giá dầu tạo ra sự phân hóa mới
Ở chiều ngược lại, các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng đang phải đối mặt với áp lực khác.
Giá dầu tăng làm chi phí nhập khẩu năng lượng của các quốc gia này tăng lên, gây sức ép lên cán cân thương mại và nhu cầu ngoại tệ. Đồng rupee của Ấn Độ và peso Philippines vì thế chịu nhiều áp lực hơn so với các đồng tiền được hỗ trợ bởi xuất khẩu công nghệ.
Theo số liệu được dẫn lại, giá dầu WTI đã có thời điểm vượt 106 USD/thùng, mức cao nhất kể từ giữa tháng 5. Đồng rupee giao dịch quanh vùng 96 rupee/USD, trong khi peso Philippines giảm xuống vùng trên 62 peso/USD và thiết lập mức thấp kỷ lục mới trong phiên 17/9.
Điều đáng chú ý là Philippines cũng là một trong những nước xuất khẩu vi mạch tích hợp lớn trên thế giới, nhưng sản phẩm này chỉ chiếm khoảng 3% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này. Vì vậy, lợi ích từ chu kỳ bán dẫn chưa đủ lớn để bù đắp tác động từ chi phí năng lượng tăng cao.
Diễn biến này cho thấy quy mô và chiều sâu của ngành công nghiệp bán dẫn trong cơ cấu kinh tế có ý nghĩa quan trọng. Việc tham gia chuỗi cung ứng chip không đồng nghĩa với việc nền kinh tế đương nhiên được hưởng lợi lớn từ chu kỳ AI; mức độ nội địa hóa, giá trị gia tăng và tỷ trọng bán dẫn trong tổng xuất khẩu cũng đóng vai trò quyết định.
Lãi suất cao chưa chắc giúp đồng tiền mạnh lên
Một điểm đáng chú ý khác là chênh lệch lãi suất không hoàn toàn giải thích được diễn biến của các đồng tiền châu Á.
Lãi suất tham chiếu tại Ấn Độ và Philippines lần lượt ở mức 5,25% và 5%, cao hơn đáng kể so với mức 3% của Hàn Quốc và 2% của Đài Loan. Tuy nhiên, các đồng tiền có lãi suất cao hơn vẫn chịu sức ép trong bối cảnh nhà đầu tư lo ngại chi phí năng lượng và tác động của lãi suất cao đối với tăng trưởng.
Trong bối cảnh đó, khả năng tạo ra nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu công nghệ cao ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng. Một nền kinh tế có thể được hưởng lợi từ dòng vốn nếu sở hữu các ngành xuất khẩu có sức cạnh tranh cao, đặc biệt là những ngành đang nằm trong chu kỳ tăng trưởng dài hạn như AI, bán dẫn và thiết bị điện tử.
Goldman Sachs cũng từng nhận định đồng won, đô la Đài Loan và ringgit Malaysia nằm trong nhóm các đồng tiền châu Á được hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư AI, khi hoạt động xuất khẩu công nghệ và dòng vốn đầu tư hỗ trợ triển vọng tài khoản vãng lai.
Bài toán đặt ra cho Việt Nam
Đối với Việt Nam, diễn biến trên mang lại một góc nhìn đáng chú ý về mối quan hệ giữa công nghiệp điện tử, bán dẫn, xuất khẩu và sức mạnh của nền kinh tế.
Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất điện tử toàn cầu, đặc biệt ở các lĩnh vực điện thoại, máy tính, thiết bị điện tử và linh kiện. Tuy nhiên, để biến làn sóng AI và bán dẫn thành động lực tăng trưởng có chiều sâu, vấn đề không chỉ nằm ở việc thu hút thêm các nhà máy của các tập đoàn quốc tế.
Thách thức lớn hơn là nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, mở rộng năng lực thiết kế và sản xuất linh kiện, vật liệu, thiết bị bán dẫn, đồng thời hình thành lực lượng doanh nghiệp Việt Nam có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Kinh nghiệm từ Hàn Quốc và Đài Loan cho thấy một hệ sinh thái công nghệ đủ lớn có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa từ sản xuất sang xuất khẩu, đầu tư, dòng vốn và toàn bộ nền kinh tế. Với Việt Nam, quá trình này đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ hơn giữa các tập đoàn FDI và doanh nghiệp trong nước, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, thiết bị cho trung tâm dữ liệu và công nghệ AI.
Trong bối cảnh AI tiếp tục thúc đẩy một chu kỳ đầu tư mới vào chip và hạ tầng tính toán, cạnh tranh giữa các nền kinh tế châu Á vì thế cũng đang chuyển từ lợi thế về chi phí sang năng lực kiểm soát những mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng công nghệ.
Nếu xu hướng này tiếp tục, vị thế của một quốc gia trong chuỗi giá trị AI và bán dẫn sẽ không chỉ quyết định khả năng thu hút đầu tư hay tăng trưởng xuất khẩu, mà ngày càng có thể trở thành một yếu tố quan trọng đối với dòng vốn và sức mạnh của đồng tiền.