Chi phí lao động cạnh tranh, vị trí gần các thị trường Tây Âu và nhu cầu rút ngắn chuỗi cung ứng đang biến Trung và Đông Âu thành điểm đến ngày càng hấp dẫn đối với các nhà sản xuất châu Á, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, ô tô và công nghệ cao.
Trung và Đông Âu (CEE) đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chiến lược mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp châu Á tại châu Âu, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với nhà máy, kho bãi và các cơ sở công nghiệp hiện đại.
Xu hướng này phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong chiến lược chuỗi cung ứng toàn cầu: thay vì tập trung sản xuất tại châu Á rồi xuất khẩu sang châu Âu, ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn xây dựng năng lực sản xuất ngay tại thị trường châu Âu.
Doanh nghiệp châu Á tìm đến Trung và Đông Âu
Một trong những động lực chính của xu hướng này là yêu cầu đưa sản xuất đến gần khách hàng hơn, giảm rủi ro chuỗi cung ứng và thích ứng với những thay đổi về địa chính trị.
Trung và Đông Âu sở hữu lợi thế về chi phí lao động so với nhiều quốc gia Tây Âu, đồng thời có hệ thống giao thông thuận lợi để kết nối với các thị trường lớn như Đức, Pháp, Italy và các nền kinh tế Tây Âu khác.
Đối với các doanh nghiệp châu Á, đây là sự kết hợp tương đối hấp dẫn: chi phí sản xuất cạnh tranh nhưng vẫn duy trì khả năng tiếp cận nhanh thị trường EU.
Thực tế tại các khu công nghiệp của CTP, một trong những nhà phát triển bất động sản công nghiệp lớn tại châu Âu, cho thấy tỷ lệ khách thuê châu Á đang tăng mạnh.
Năm 2018, khách hàng châu Á chỉ chiếm khoảng 7,5% số hợp đồng thuê mới của CTP tại khu vực CEE. Con số này hiện đã tăng lên 20%. Các khách hàng của CTP bao gồm Lenovo và hãng xe điện Trung Quốc NIO.
Sự gia tăng này cho thấy các doanh nghiệp châu Á không còn xem CEE đơn thuần là địa điểm đặt kho hàng, mà ngày càng coi đây là cứ điểm sản xuất phục vụ trực tiếp thị trường châu Âu.
Điện tử, chip và xe điện dẫn đầu làn sóng đầu tư
Ngành điện tử và công nghệ cao là một trong những lĩnh vực đang thúc đẩy nhu cầu đối với các cơ sở công nghiệp chất lượng cao tại CEE.
Một ví dụ điển hình là Inventec, tập đoàn công nghệ Đài Loan chuyên sản xuất máy tính, máy chủ và các thiết bị điện tử.
Inventec đã đưa vào hoạt động một cơ sở rộng 52.000 m² tại CTPark Blučina, vùng South Moravia của Cộng hòa Czech. Đây là một trong những hợp đồng thuê cơ sở sản xuất lớn nhất từng được ký tại khu vực này.
Đáng chú ý, khoảng 30.000 m² trong cơ sở mới là không gian sản xuất công nghệ cao với các yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về nhiệt độ, độ ẩm và độ sạch. Cơ sở này được sử dụng để sản xuất các loại chip chuyên dụng cho ngành ô tô cùng máy chủ và sản phẩm CNTT.
Inventec cũng sẽ tập trung hoạt động sản xuất tại châu Âu vào cơ sở này, qua đó rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao khả năng phục vụ khách hàng trong khu vực.
Đây là ví dụ rõ nét cho chiến lược “in Europe for Europe” – sản xuất tại châu Âu để phục vụ châu Âu đang ngày càng được các tập đoàn đa quốc gia theo đuổi.
Bất động sản công nghiệp phải thay đổi theo nhu cầu mới
Làn sóng đầu tư của doanh nghiệp châu Á cũng đang làm thay đổi yêu cầu đối với các khu công nghiệp tại CEE.
Các nhà sản xuất công nghệ cao không chỉ cần diện tích lớn mà còn yêu cầu cơ sở hạ tầng chuyên biệt, hệ thống điện ổn định, khả năng kiểm soát môi trường, tiêu chuẩn ESG và khả năng mở rộng trong tương lai.
Cơ sở của Inventec tại Czech là một ví dụ. Công trình hướng tới chứng nhận BREEAM Very Good, đồng thời được trang bị hệ thống bơm nhiệt, điện mặt trời trên mái, trạm sạc xe điện cùng hệ thống điều hòa và chiếu sáng tiết kiệm năng lượng.
Điều này cho thấy thị trường bất động sản công nghiệp đang chuyển từ mô hình “xây nhà xưởng rồi cho thuê” sang cung cấp những cơ sở được thiết kế theo yêu cầu cụ thể của từng ngành sản xuất.
Đối với các doanh nghiệp điện tử, bán dẫn hay xe điện, khả năng đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật đặc biệt có thể trở thành yếu tố quyết định địa điểm đầu tư.
CEE hưởng lợi từ xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng
Đằng sau sự gia tăng nhu cầu bất động sản công nghiệp là quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những biến động địa chính trị, chi phí vận tải, chính sách thương mại và yêu cầu kiểm soát rủi ro đang khiến doanh nghiệp phải cân nhắc lại mô hình sản xuất tập trung.
Thay vì phụ thuộc quá lớn vào một trung tâm sản xuất duy nhất, doanh nghiệp có xu hướng xây dựng mạng lưới sản xuất đa khu vực, trong đó châu Âu trở thành một cực quan trọng.
CEE có lợi thế khi nằm giữa các trung tâm sản xuất lớn của châu Âu và thị trường tiêu dùng Tây Âu.
Đây cũng là lý do các quốc gia như Czech, Ba Lan, Hungary, Slovakia và Romania ngày càng được quan tâm trong các chiến lược “nearshoring” và “regionalization” của doanh nghiệp châu Á.
Trung và Đông Âu cạnh tranh bằng cả chi phí lẫn nhân lực
Lợi thế của CEE không chỉ nằm ở vị trí địa lý.
Khu vực này có lực lượng lao động kỹ thuật tương đối phát triển và ngày càng thu hút các ngành có giá trị gia tăng cao.
Trong trường hợp Inventec, CTP đánh giá South Moravia có sự kết hợp giữa nguồn nhân lực có kỹ năng và hạ tầng chất lượng, phù hợp với yêu cầu của một cơ sở sản xuất công nghệ cao.
Đây là yếu tố quan trọng khi các doanh nghiệp điện tử và bán dẫn mở rộng sản xuất tại châu Âu. Những ngành này không chỉ cần lao động phổ thông mà còn cần kỹ sư, kỹ thuật viên và nhân sự có khả năng vận hành các hệ thống sản xuất phức tạp.
Cơ hội cho chuỗi cung ứng điện tử châu Á
Xu hướng doanh nghiệp châu Á tăng đầu tư tại CEE cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng.
Khi một nhà sản xuất lớn mở nhà máy tại châu Âu, nhu cầu thường kéo theo các nhà cung cấp linh kiện, logistics, kho bãi, dịch vụ kỹ thuật và bảo trì.
Đối với ngành điện tử, tác động này đặc biệt đáng chú ý khi các nhà sản xuất máy chủ, thiết bị CNTT, chip ô tô và thiết bị điện tử ngày càng mở rộng hoạt động tại châu Âu.
Vì vậy, CEE không chỉ có cơ hội trở thành công xưởng sản xuất, mà còn có thể từng bước hình thành các cụm công nghiệp điện tử và công nghệ cao phục vụ thị trường EU.
Xu hướng này có ý nghĩa gì với Việt Nam?
Sự dịch chuyển sản xuất của doanh nghiệp châu Á sang CEE cũng là một xu hướng đáng theo dõi đối với Việt Nam.
Việt Nam hiện là một cứ điểm sản xuất quan trọng của các tập đoàn điện tử châu Á, đặc biệt trong lĩnh vực smartphone, máy tính, linh kiện điện tử và thiết bị công nghệ.
Trong bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu đang xây dựng chiến lược “China+1”, đa dạng hóa sản xuất và đưa nhà máy đến gần thị trường tiêu thụ, Việt Nam và CEE có thể trở thành hai mắt xích bổ trợ trong mạng lưới sản xuất toàn cầu của các tập đoàn châu Á.
Trong khi CEE có lợi thế tiếp cận trực tiếp thị trường EU, Việt Nam sở hữu lợi thế về chi phí sản xuất, hệ sinh thái điện tử đang phát triển và vị trí trong chuỗi cung ứng châu Á.
Điều này mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp tục thu hút các dự án sản xuất điện tử, bán dẫn, thiết bị công nghệ và công nghiệp hỗ trợ, đồng thời nâng cấp vai trò từ lắp ráp sang các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.
Bất động sản công nghiệp trở thành “hạ tầng” của chuỗi cung ứng mới
Làn sóng doanh nghiệp châu Á thuê và xây dựng cơ sở sản xuất tại CEE cho thấy bất động sản công nghiệp đang trở thành một phần quan trọng của chiến lược chuỗi cung ứng, thay vì chỉ là một loại tài sản phục vụ sản xuất.
Một nhà máy đặt đúng vị trí có thể giúp doanh nghiệp giảm thời gian giao hàng, giảm rủi ro logistics và đáp ứng nhanh hơn nhu cầu của khách hàng.
Với ngành điện tử, nơi vòng đời sản phẩm ngắn và yêu cầu giao hàng ngày càng cao, lợi thế này càng trở nên rõ rệt.
Trường hợp Inventec cho thấy quy mô của xu hướng này: một doanh nghiệp châu Á không chỉ thuê một kho hàng tại châu Âu mà xây dựng một trung tâm sản xuất công nghệ cao quy mô 52.000 m², trong đó có 30.000 m² không gian sản xuất sạch.
Khi các tập đoàn châu Á tiếp tục đưa sản xuất đến gần thị trường châu Âu, Trung và Đông Âu có cơ hội trở thành một trong những trung tâm công nghiệp mới của khu vực. Với Việt Nam, xu hướng này cũng đặt ra một thông điệp quan trọng: cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư điện tử thế hệ mới sẽ không chỉ nằm ở ưu đãi thuế hay chi phí lao động, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng, nhân lực, logistics và khả năng hình thành một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh.