Bắc Kinh – Trung Quốc ngày 22/6 công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với 10 doanh nghiệp Mỹ và đồng thời cấm các cơ quan mua sắm công của nước này mua sản phẩm từ 46 công ty Mỹ, động thái được xem là đòn đáp trả mới nhất sau khi Washington mở rộng danh sách các doanh nghiệp Trung Quốc bị cho là có liên hệ với quân đội nước này.
Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, 10 doanh nghiệp Mỹ bị đưa vào danh sách kiểm soát xuất khẩu sẽ không còn được tiếp cận các mặt hàng "lưỡng dụng" (dual-use goods) có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Danh sách bao gồm các công ty hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, thiết bị bay không người lái và khai thác đất hiếm như MP Materials, USA Rare Earth, Oshkosh Defense, Ball Aerospace hay Red Cat Holdings.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính Trung Quốc cũng thông báo cấm các cơ quan và tổ chức mua sắm công trong nước mua hàng hóa hoặc dịch vụ từ 46 doanh nghiệp Mỹ, trong đó có nhiều tập đoàn quốc phòng lớn. Tuy nhiên, các doanh nghiệp có vốn đầu tư của Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc sẽ không bị ảnh hưởng bởi quy định này.
Bắc Kinh cho biết các biện pháp trên được triển khai nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và đáp trả quyết định gần đây của Mỹ khi bổ sung thêm hàng chục doanh nghiệp Trung Quốc vào danh sách các công ty bị cáo buộc hỗ trợ quân đội Trung Quốc. Danh sách mới của Lầu Năm Góc đã đưa nhiều tên tuổi lớn như Alibaba, Baidu, BYD, NIO và Unitree Robotics vào diện bị hạn chế trong các hợp đồng quốc phòng của Mỹ.
Đây là diễn biến mới nhất trong chuỗi các biện pháp trả đũa qua lại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, khi cạnh tranh chiến lược ngày càng mở rộng từ thuế quan sang công nghệ, bán dẫn, đất hiếm và chuỗi cung ứng công nghiệp. Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có cuộc gặp tại Bắc Kinh hồi tháng 5 nhằm ổn định quan hệ song phương, những bất đồng về công nghệ và an ninh vẫn tiếp tục gia tăng.
Giới phân tích nhận định tác động thương mại trực tiếp của các biện pháp mới có thể không quá lớn, bởi phần lớn doanh nghiệp Mỹ bị nhắm tới không có hoạt động kinh doanh đáng kể tại Trung Quốc. Tuy nhiên, động thái này mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ và cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng sử dụng các công cụ kiểm soát xuất khẩu như một đòn bẩy chiến lược trong cuộc cạnh tranh với Washington.
Đáng chú ý, việc đưa các công ty khai thác đất hiếm của Mỹ vào danh sách hạn chế được xem là tín hiệu cho thấy Trung Quốc tiếp tục sử dụng lợi thế thống trị trong chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược để gia tăng sức ép. Đất hiếm là nguyên liệu quan trọng đối với các ngành công nghệ cao như xe điện, năng lượng tái tạo, điện tử và quốc phòng.
Các chuyên gia cho rằng những động thái mới phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét: cạnh tranh Mỹ - Trung đang chuyển từ tranh chấp thương mại truyền thống sang cuộc đua kiểm soát công nghệ cốt lõi, nguyên liệu chiến lược và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp ở cả hai nền kinh tế sẽ phải tiếp tục thích ứng với môi trường kinh doanh ngày càng chịu tác động bởi các yếu tố địa chính trị.