Điều này phản ánh xu hướng rộng lớn hơn trong ngành công nghệ, nơi các biện pháp hạn chế xuất khẩu, thuế quan và kiểm soát công nghệ đang buộc các doanh nghiệp phải đa dạng hóa địa điểm sản xuất. Dưới đây là phân tích chi tiết, kết hợp với góc nhìn từ Vietnet24h, nhấn mạnh các cơ hội và thách thức đối với nền kinh tế trong nước trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Các nhà sản xuất linh kiện điện tử Nhật Bản đang tái tổ chức sản xuất toàn cầu để tránh tác động từ căng thẳng Mỹ-Trung. Cụ thể:

• Tamura Corporation (một nhà sản xuất biến thế điện) dự kiến giảm 30% số lượng cơ sở sản xuất tại Trung Quốc. Điều này nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc, nơi đang chịu áp lực từ các lệnh cấm vận và thuế quan của Mỹ. 

• TDK Corporation sẽ bắt đầu sản xuất hàng loạt tại Ấn Độ, đánh dấu sự chuyển dịch sang các thị trường mới nổi để đa dạng hóa rủi ro. TDK là một trong những công ty lớn chuyên về linh kiện điện tử như tụ điện và cảm biến, và động thái này giúp họ tránh các rào cản thương mại liên quan đến sản phẩm có nguồn gốc từ Trung Quốc. 

Lý do chính là cuộc chiến thương mại kéo dài, với Mỹ áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao (như chip và thiết bị sản xuất chip) nhằm hạn chế sự phát triển của Trung Quốc, trong khi Trung Quốc đáp trả bằng cách kiểm soát xuất khẩu kim loại đất hiếm và các nguyên liệu quan trọng khác. Điều này khiến các công ty Nhật Bản – vốn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc để sản xuất và tiêu thụ – phải tìm cách “thoát Trung” để duy trì chuỗi cung ứng ổn định.

Từ các báo cáo khác, có thể thấy đây không phải là trường hợp cá biệt mà là phần của một xu hướng lớn hơn trong ngành điện tử và bán dẫn Nhật Bản:

• Nhật Bản đang tăng cường đầu tư nội địa và hạn chế xuất khẩu thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc, phù hợp với chính sách của Mỹ. Ví dụ, từ năm 2023, Nhật Bản đã hạn chế xuất khẩu 23 loại thiết bị sản xuất bán dẫn, ảnh hưởng đến các công ty như Nikon và Tokyo Electron. Đến năm 2025, các biện pháp này được siết chặt hơn, bao gồm kiểm soát xuất khẩu bộ xử lý tiên tiến và hệ thống làm lạnh cryogenic.

• Trong ngành chip công suất (power chips), Nhật Bản đang gặp thách thức từ sự cạnh tranh của Trung Quốc, dẫn đến việc các công ty phải củng cố vị thế bằng cách hợp nhất hoặc đầu tư vào sản xuất nội địa. Tuy nhiên, ngành này vẫn phân mảnh, khiến Nhật Bản khó cạnh tranh với sự trỗi dậy của Trung Quốc. 

• Xu hướng dịch chuyển sản xuất sang các nước Đông Nam Á và Ấn Độ đang tăng tốc. Ví dụ, Trung Quốc đã tăng nhập khẩu thiết bị sản xuất chip từ Nhật Bản, Hà Lan và các nước khác lên mức kỷ lục năm 2024 để dự trữ trước các lệnh cấm, nhưng điều này chỉ tạm thời; các công ty Nhật Bản vẫn đẩy mạnh đa dạng hóa. 18 Ngoài ra, các vấn đề như tồn kho tích tụ do lockdown ở Trung Quốc (như năm 2022) đã thúc đẩy các công ty như Taiyo Yuden và Murata cắt giảm sản xuất tại đây.

• Trong bối cảnh chiến tranh thương mại, Nhật Bản đang tận dụng cơ hội để phục hồi vị thế trong ngành bán dẫn, với chính phủ đầu tư 2 nghìn tỷ yên (khoảng 13 tỷ USD) để xây dựng các nhà máy nội địa. Thị phần bán dẫn của Nhật Bản đã giảm từ 51% những năm 1980 xuống còn 7% năm 2021, nhưng căng thẳng Mỹ-Trung đang tạo động lực phục hồi.

Tổng thể, các động thái này giúp giảm rủi ro địa chính trị nhưng có thể tăng chi phí sản xuất ban đầu và làm chậm chuỗi cung ứng toàn cầu.

Góc nhìn từ Vietnet24h
Từ góc nhìn của Vietnet24h, Việt Nam tập trung vào công nghệ, kinh tế số và đầu tư quốc tế – câu chuyện này mang tính tích cực cao đối với Việt Nam, coi đây là cơ hội vàng để khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn cho các công ty Nhật Bản dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc, nhờ chi phí lao động cạnh tranh, vị trí địa lý chiến lược và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ (như ưu đãi thuế và phát triển khu công nghiệp). Ví dụ:

• Các công ty Nhật Bản như Meiko Electronics (chuyên sản xuất bảng mạch in PCB) đã tăng gấp đôi giá trị thị trường nhờ mở rộng hoạt động tại Việt Nam, tận dụng cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung để cung cấp sản phẩm không liên quan đến Trung Quốc. 

• Cuộc chiến thương mại đã “siêu tăng tốc” ngành chip Việt Nam, với nhu cầu linh kiện tăng cao từ các nhà cung cấp muốn tránh thuế quan Mỹ. Việt Nam đang chuyển từ lắp ráp điện tử cơ bản sang sản xuất linh kiện cao cấp như bán dẫn và cảm biến. Các khu công nghiệp miền Bắc như Bắc Ninh đang biến đổi nhanh chóng, trở thành “công xưởng lắp ráp của thế giới” nhờ dòng vốn từ Nhật Bản và Trung Quốc. 

• Tuy nhiên, Vietnet24h cũng cảnh báo rủi ro: Ngành điện tử Việt Nam phụ thuộc lớn vào nhập khẩu linh kiện từ Trung Quốc (chiếm phần lớn chuỗi cung ứng), nên các biện pháp thuế quan mới từ Mỹ (như dưới thời Trump) có thể gây gián đoạn. Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ cao để tránh “bẫy trung bình” và tận dụng tối đa các FTA như CPTPP hay EVFTA. 

Tóm lại, từ góc nhìn Việt Nam, việc Nhật Bản “thoát Trung” không chỉ mang lại việc làm và đầu tư (Việt Nam đã trở thành trung tâm sản xuất chip quan trọng), mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, giúp Việt Nam leo thang trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy vậy, Việt Nam cần chính sách linh hoạt để đối phó với biến động thương mại.