Trong khi đó, các nhóm ngành thép, thủy sản, gỗ và năng lượng mặt trời của Mỹ lại kêu gọi Washington áp dụng biện pháp trừng phạt, khi cuộc điều tra về sở hữu trí tuệ đối với Việt Nam tiến gần thời hạn kết thúc ngày 29/11.
Tesla và Samsung cảnh báo nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng
Theo hồ sơ gửi Chính phủ Mỹ được Reuters dẫn lại ngày 2/11, cộng đồng doanh nghiệp đang chia rẽ về việc Washington có nên áp thuế mới lên hàng hóa Việt Nam hay không.
Tesla đề nghị Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cân nhắc nhu cầu chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất Mỹ. Trong hồ sơ gửi ngày 2/7, hãng xe điện này cho biết một số linh kiện tiên tiến và thiết bị sản xuất chính xác vẫn chưa thể tìm nguồn cung trong nước, ngay cả khi các doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể để mở rộng năng lực sản xuất tại Mỹ.
Samsung cũng đưa ra lập luận tương tự. Đơn vị của tập đoàn Hàn Quốc tại Mỹ cho biết Việt Nam sản xuất một tỷ trọng đáng kể điện thoại thông minh và thiết bị mạng Samsung phục vụ thị trường Mỹ. Việc áp thêm thuế có thể làm tăng chi phí và gây sức ép lên chuỗi cung ứng của doanh nghiệp.
Samsung hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam, với tổng vốn đầu tư khoảng 25 tỷ USD. Vị thế của tập đoàn cho thấy mức độ gắn kết giữa hoạt động sản xuất tại Việt Nam với chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu.
Ngoài Tesla và Samsung, các hiệp hội bán lẻ và tổ chức thương mại đại diện cho những ngành có hoạt động sản xuất lớn tại Việt Nam, gồm giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng như xe đạp, máy chơi trò chơi điện tử, cũng phản đối việc áp thêm thuế.
Những ý kiến này phản ánh mối quan ngại của doanh nghiệp Mỹ rằng thuế nhập khẩu không chỉ tác động đến nhà cung cấp nước ngoài mà còn có thể làm tăng chi phí đầu vào của chính các nhà sản xuất, nhà bán lẻ và người tiêu dùng Mỹ.
Mỹ điều tra sở hữu trí tuệ, thời hạn kết thúc là ngày 29/11
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đặt ngày 29/11 làm thời hạn hoàn tất cuộc điều tra thương mại được khởi động hồi tháng 5, nhằm xem xét các cáo buộc liên quan đến vi phạm và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
Trước đó, Mỹ đã xếp Việt Nam vào nhóm “quốc gia nước ngoài ưu tiên” (priority foreign country) – mức phân loại nghiêm trọng nhất trong cơ chế theo dõi của Washington về bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đây là trường hợp đầu tiên trong 13 năm được đưa vào nhóm này.
Phía Mỹ cho rằng Việt Nam chưa giải quyết triệt để những quan ngại kéo dài về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việt Nam đã đề nghị Washington tiến hành các cuộc điều tra một cách khách quan.
Hiện vẫn chưa rõ nếu cuộc điều tra dẫn đến biện pháp thuế quan, các mức thuế mới sẽ áp dụng trên diện rộng hay chỉ nhắm đến một số ngành hàng cụ thể.
Bên cạnh cuộc điều tra về sở hữu trí tuệ, Mỹ cũng đang tiến hành một cuộc điều tra riêng liên quan đến cáo buộc dư thừa năng lực sản xuất.
Hàng hóa Việt Nam hiện chịu mức thuế chung 12,5% tại Mỹ, được áp dụng từ tháng 7 sau một cuộc điều tra riêng về việc ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Trước đó, hàng Việt Nam từng đối mặt mức thuế 20% trong chương trình thuế đối ứng của Tổng thống Trump, nhưng mức thuế này đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.
Do đó, kết quả cuộc điều tra sở hữu trí tuệ có thể trở thành yếu tố quan trọng định hình chính sách thương mại tiếp theo của Mỹ đối với Việt Nam. Tuy nhiên, chưa có cơ sở để khẳng định Washington sẽ áp thuế mới hoặc xác định trước phạm vi áp dụng.
Các ngành thép, gỗ và năng lượng mặt trời muốn Mỹ áp thuế
Trái ngược với quan điểm của Tesla và Samsung, một số nhóm ngành sản xuất tại Mỹ đang thúc giục chính quyền áp dụng các biện pháp thương mại cứng rắn hơn đối với Việt Nam.
Các tổ chức đại diện cho doanh nghiệp thép, thủy sản, ván ép, tấm pin mặt trời và sản phẩm gỗ cáo buộc Việt Nam có những hoạt động thương mại không công bằng, đồng thời kêu gọi áp thuế mới.
Trong khi đó, các tổ chức đại diện cho chủ sở hữu quyền tác giả trong lĩnh vực phần mềm, điện ảnh và âm nhạc đề nghị Washington yêu cầu Việt Nam đưa ra những cam kết cụ thể hơn về chống vi phạm bản quyền.
Liên minh Phần mềm Doanh nghiệp (Business Software Alliance – BSA), tổ chức có các thành viên như Microsoft, Oracle và IBM, cho rằng tình trạng sử dụng phần mềm không có bản quyền tại Việt Nam vẫn phổ biến. Tổ chức này dẫn một khảo sát từ năm 2017, theo đó khoảng ba phần tư phần mềm được cài đặt trên máy tính cá nhân tại Việt Nam không có giấy phép hợp lệ.
Hiệp hội Điện ảnh Mỹ (Motion Picture Association – MPA) cũng cáo buộc Việt Nam là một điểm tập trung của hoạt động vi phạm bản quyền trực tuyến. Theo tổ chức này, các website phân phối trái phép phim và chương trình truyền hình đã thu hút hơn 12,5 tỷ lượt truy cập trên toàn cầu trong năm trước. MPA kêu gọi tăng cường thực thi bản quyền và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho các dịch vụ phát trực tuyến hợp pháp.
Các số liệu và cáo buộc trên là lập luận do những tổ chức này đưa ra trong quá trình tham vấn chính sách, không đồng nghĩa với kết luận cuối cùng của cuộc điều tra thương mại.
Xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ tăng mạnh
Bất chấp những bất định về chính sách thương mại, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh. Theo Reuters, xuất khẩu Việt Nam sang thị trường này trong tám tháng đầu năm 2026 tăng 42% so với cùng kỳ năm 2025.
Mức tăng đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại có thặng dư hàng hóa lớn nhất với Mỹ, vượt Trung Quốc và Mexico. Cuối năm 2025, Việt Nam đứng thứ tư trong bảng xếp hạng này.
Diễn biến trên cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất và cung ứng hàng hóa cho thị trường Mỹ, từ điện tử, thiết bị mạng đến hàng may mặc, giày dép và hàng tiêu dùng.
Tuy nhiên, quy mô thương mại gia tăng cũng khiến quan hệ kinh tế song phương trở thành tâm điểm của nhiều nhóm lợi ích tại Mỹ. Một bên ưu tiên duy trì nguồn cung ổn định và kiểm soát chi phí; bên còn lại muốn sử dụng các biện pháp thuế quan để bảo vệ sản xuất trong nước hoặc thúc đẩy thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Doanh nghiệp cần theo dõi sát chính sách thương mại
Trong thời gian tới, thời hạn ngày 29/11 sẽ là một mốc đáng chú ý đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam và các tập đoàn đa quốc gia có chuỗi sản xuất tại Việt Nam.
Nếu Mỹ áp dụng thêm thuế, tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào phạm vi mặt hàng, mức thuế, thời điểm có hiệu lực và khả năng doanh nghiệp điều chỉnh nguồn cung. Các nhà sản xuất có tỷ trọng xuất khẩu lớn sang Mỹ cần chủ động rà soát cấu trúc chi phí, xuất xứ hàng hóa, hồ sơ sở hữu trí tuệ và phương án đa dạng hóa thị trường.
Đối với các tập đoàn như Samsung và Tesla, vấn đề không chỉ nằm ở thuế đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, mà còn ở khả năng duy trì nguồn cung linh kiện, thiết bị và sản phẩm trong toàn bộ mạng lưới sản xuất.
Ở góc độ rộng hơn, sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp Mỹ cho thấy quyết định thương mại của Washington có thể phải cân nhắc đồng thời nhiều mục tiêu: bảo vệ ngành sản xuất trong nước, tăng cường thực thi sở hữu trí tuệ và hạn chế tác động tiêu cực đến doanh nghiệp Mỹ đang phụ thuộc vào chuỗi cung ứng quốc tế.