Ngày 03/06/2025 – Diễn đàn M-TALKS với chủ đề “Sự Dịch Chuyển Của Chuỗi Cung Ứng Sản Xuất: Từ Rủi Ro Thuế Quan Đến Cơ Hội Toàn Cầu” đã diễn ra thành công rực rỡ tại Khách sạn Pullman Hanoi.

Diễn đàn sản xuất M-TALKS 2025 là sự kiện quan trọng trong khuôn khổ Triển lãm Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam - Nhật Bản, được tổ chức bởi RX Tradex Thailand & Vietnam, JETRO Hà Nội, Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) và Cục Xúc tiến Thương mại Việt Nam, đã quy tụ đông đảo doanh nghiệp sản xuất, chuyên gia kinh tế, đại diện hiệp hội, cùng các buyer quốc tế, tạo nên một không gian thảo luận sôi động về những thách thức và cơ hội trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng và xu hướng bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng.

Nhật Bản đang là một trong những đối tác chiến lược hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ (CNHT). Ông Haruhiko Ozasa, Trưởng Đại diện Tổ chức Thúc đẩy Ngoại thương Nhật Bản (JETRO) – VPĐD tại Hà Nội chia sẻ kết quả khảo sát tích cực: “Theo khảo sát mới nhất của JETRO năm 2024, có tới 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam dự định mở rộng đầu tư trong 1-2 năm tới, vượt xa mức trung bình của ASEAN. Hơn nữa, 50,9% trong số các công ty này có ý định tăng cường mua sắm tại Việt Nam, đây là tỷ lệ cao nhất trong số các nước ASEAN”.

 Bà Dhamcharee Varaporn, Tổng Giám đốc RX Tradex Thái Lan & Việt Nam nhận định: “2025 là năm bản lề. Doanh nghiệp Việt buộc phải chuyển đổi mạnh mẽ nếu muốn tồn tại và cạnh tranh. Triển lãm Máy móc và Công nghệ ngành Công nghiệp chế tạo và Công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam (Vietnam Manufacturing Expo - VME) lần thứ 17 và Triển lãm Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam - Nhật Bản (Vietnam-Japan Supporting Industries Exhibition - SIE) lần thứ 11 tại Hà Nội sẽ cung cấp mọi công cụ cần thiết để quá trình đó diễn ra hiệu quả và thực chất”.

Căng thẳng Mỹ - Trung, chiến sự tại Ukraine và bất ổn tại Trung Đông đã tạo ra một làn sóng bất ổn dây chuyền trong dòng chảy thương mại toàn cầu. Không dừng lại ở các yếu tố xung đột truyền thống, những rào cản mới – đặc biệt là thuế quan và phi thuế quan – đang định hình lại cuộc chơi giữa các nền kinh tế.

Gần đây, Mỹ áp mức thuế lên đến 46% với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực từ Việt Nam như thép, đồ gỗ, hay tấm pin năng lượng mặt trời. Đây không chỉ là một đòn đánh vào lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt, mà còn đặt ra dấu hỏi lớn về chiến lược thị trường của toàn ngành công nghiệp chế tạo.

Mục tiêu của thuế quan chính là bảo vệ công nghiệp nội địa của Mỹ, bảo vệ ngành sản xuất trong nước và giảm thâm hụt thương mại của Mỹ. Thuế quan không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là vũ khí chính trị buộc các nước phải tuân thủ quy định thương mại Mỹ, như ngăn chặn hàng Trung Quốc đội lốt qua các quốc gia khác như Việt Nam.

Với việc áp dụng thuế quan như vậy sẽ có tác động tích cực thúc đẩy đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giúp các nước như Việt Nam, Mexico, Ấn Độ tăng thị phần xuất khẩu sang Mỹ, đặc biệt trong ngành điện tử, dệt may và ô tô. Khuyến khích “China Plus One” – chiến lược mà các công ty đa quốc gia như Apple, Intel, Samsung chuyển sản xuất sang các nước khác để giảm rủi ro từ Trung Quốc cũng là cơ hội cho Việt Nam. Bên cạnh các tác động tích cực, thì thuế quan này của Mỹ cũng mang lại những tiêu cực như tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, gây ra phản ứng trả đũa giữa các nước và có nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu do căng thẳng leo thang mất kiểm soát.

Từ năm 2017-2022, thị phần xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng từ 2% lên 4%, với giá trị xuất khẩu đạt gần 127 tỷ USD năm 2024 (điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ). Năm 2024, Việt Nam là một trong 5 quốc gia có thặng dư lớn nhất (104,4 tỷ USD) trong các đối tác của Mỹ, bên cạnh Trung Quốc, Mexico, Đức, Ireland,… Việc Mỹ áp thuế hay điều tra thương mại với Việt Nam không đơn thuần là “trừng phạt” mà là một dạng công nhận ngầm về vai trò kinh tế đang lên của Việt Nam khi Việt Nam là nền kinh tế tăng trưởng khá nhanh và gây thâm hụt thương mại cho Mỹ trong những năm qua.

Ngoài Mỹ, Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất vào Việt Nam năm 2024 (6,5 tỷ CAD, chiếm 1/3 FDI mới). Việt Nam cũng tăng xuất khẩu điện tử toàn cầu từ 8,3% (2017) lên 10,4% (2023). Việt Nam nằm ở cửa ngõ giao thương hàng hải khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thuận lợi cho vận chuyển quốc tế. Bên cạnh đó, sự ổn định chính trị - xã hội và chính sách cải cách kinh tế tạo điều kiện thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Các tập đoàn lớn như Apple, Intel, và First Solar đã đầu tư mạnh vào Việt Nam. Ví dụ, Apple chuyển sản xuất iPhone, iPad, Mac, và các sản phẩm khác sang Việt Nam để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và tránh thuế Mỹ. Việt Nam cùng với Ấn Độ và Mexico được xem là các thị trường hưởng lợi lớn từ xu hướng chuyển dịch sản xuất khỏi Trung Quốc.

Từ những đánh giá về thành tựu của Việt Nam trong những năm qua, vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng mới, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI), Uỷ viên Ban chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) đã nêu bật những cơ hội và thách thức mà các doanh nghiệp Việt phải đối mặt trong chuỗi cung ứng mới.

Với gần 100 triệu dân và lực lượng lao động trẻ, Việt Nam là thị trường tiêu thụ tiềm năng và nguồn cung lao động dồi dào. Các hiệp định như RCEP, CPTPP, và EVFTA giúp Việt Nam tăng cường hội nhập và tiếp cận thị trường quốc tế. Việt Nam sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới (22 triệu tấn), là nguồn lực quan trọng cho các ngành công nghệ cao và năng lượng xanh.

Bên cạnh các cơ hội thì Việt Nam cũng cần vượt qua các thách thức về đảm bảo chất lượng lao động cao về chuyên môn, kỹ năng. Việt Nam phải cạnh tranh với các nước Đông Nam Á, Ấn Độ,… trong việc thu hút FDI và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản xuất. Đặc biệt, Việt Nam vẫn phải phụ thuộc nhập nguyên liệu và thiết bị sản xuất từ Trung Quốc.

Để dần thích nghi và vượt qua thách thức, Việt Nam đang hướng tới chuỗi cung ứng xanh và tuần hoàn để đáp ứng yêu cầu bền vững của thị trường quốc tế, đặc biệt là EU. Các doanh nghiệp cần tích hợp công nghệ số, AI, IoT để tăng tính linh hoạt và minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Bà Trần Thị Thu Trang – Chủ tịch Hanel PT đã có bài chia sẻ Việt Nam – Điểm đến sản xuất mới trong thời kỳ bất định và dẫn chứng cụ thể từ chính doanh nghiệp của mình đã và đang vượt qua giai đoạn khó khăn để vươn mình. Việt Nam có sự chuyển mình mạnh mẽ với các cải cách vĩ mô chính sách phát triển kinh tế tư nhân làm trọng tâm, Chính phủ ban hành Nghị quyết 68 và Nghị quyết 57, bên cạnh đó doanh nghiệp tư nhân chủ động bứt phá, sáng tạo, ứng dụng công nghệ số trong hoạt động sản xuất.

Công ty Cổ phần Sản xuất Gia công và Xuất nhập khẩu Hanel đã có chặng đường phát triển 25 năm từ gia công đến Vendor cấp 1 toàn cầu. Bà Trần Thị Thu Trang nhấn mạnh các doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu cần đảm bảo chất lượng ổn định, truy xuất rõ ràng, minh bạch, đúng tiến độ, áp dụng quản trị hiện đại và đặc biệt là giữ vững đạo đức nghề nghiệp lấy niềm tin làm nền tảng, chỉ như vậy doanh nghiệp mới có thể tiến xa và ngày càng phát triển.

Phần tọa đàm do bà Đỗ Thị Thúy Hương điều phối, đã mở ra những cuộc thảo luận sâu sắc với hai chủ đề: “Đối mặt rủi ro – Thích ứng thông minh” và “Chính sách hỗ trợ & Kiến nghị”.

Chủ đề 1: Đối mặt rủi ro – Thích ứng thông minh
Các diễn giả như ông Bùi Thanh Minh (Phó Giám đốc Ban IV), ông Phạm Văn Đồng (Công ty TNHH Tư vấn Năng suất & Chất lượng Quốc tế), bà Trần Thị Thu Trang, và ông Akira Miyamoto (Tổng Giám đốc Sufex Trading) đã cùng nhau phân tích tác động của rào cản thuế quan, chính sách kỹ thuật và biến động đơn hàng từ Mỹ. Những câu hỏi trọng tâm được đặt ra bao gồm: Làm thế nào để doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một thị trường? Làm sao để tận dụng hiệu quả các FTA như CPTPP, EVFTA, RCEP để mở rộng sang ASEAN, Trung Đông và châu Âu? Ông Akira Miyamoto, với vai trò đại diện FDI Nhật Bản, đánh giá cao sự thích ứng của nhà cung ứng Việt Nam nhưng cũng chỉ ra sự do dự của các doanh nghiệp Nhật trong việc mở rộng hợp tác do rủi ro chính sách thương mại toàn cầu.

Chủ đề 2: Chính sách hỗ trợ & Kiến nghị
Phần thảo luận tập trung vào vai trò của Nhà nước trong việc bảo vệ năng lực sản xuất nội địa. Bà Trần Thị Thu Trang đề xuất các chính sách hỗ trợ về tài chính, đào tạo nguồn nhân lực và chuẩn hóa để giúp doanh nghiệp vượt qua cú sốc như thuế quan và yêu cầu xanh. Ông Bùi Thanh Minh từ Ban IV chia sẻ về các nghiên cứu nhằm cải thiện cơ chế hỗ trợ cho SME, đặc biệt trong ngành công nghiệp xuất khẩu. Ông Phạm Văn Đồng nhấn mạnh việc cải tiến quy trình sản xuất nhanh chóng để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, trong khi ông Akira Miyamoto kiến nghị tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp nội địa và FDI thông qua chính sách và hiệp hội ngành nghề.

Phần hỏi đáp và cơ hội kết nối doanh nghiệp đã tạo cơ hội cho khán giả tương tác trực tiếp với các diễn giả. Sự kiện khép lại bằng phần rút thăm may mắn, mang đến không khí hào hứng trước khi kết thúc.

M-TALKS 2025 không chỉ là diễn đàn để chia sẻ mà còn là cầu nối quan trọng, giúp doanh nghiệp Việt Nam định hình chiến lược thích ứng trước biến động toàn cầu. Với những góc nhìn thực tiễn từ chuyên gia và kinh nghiệm từ các doanh nghiệp, sự kiện đã mở ra hướng đi mới: từ việc giữ vững vị trí trong chuỗi cung ứng đến mở rộng thị trường và nâng cao vị thế quốc gia. Đây là lời khẳng định mạnh mẽ rằng, dù đối mặt với “cơn bão” rủi ro, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức thành cơ hội nếu có sự đồng hành từ chính sách và cộng đồng doanh nghiệp.