Những bất đồng về chip, kiểm soát công nghệ và quản trị AI dự kiến sẽ phủ bóng lên cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington ngày 24/9.
Tranh luận về tốc độ phát triển AI đang nóng lên ngay trước thềm cuộc gặp cấp cao Mỹ - Trung. Một số lãnh đạo doanh nghiệp AI Mỹ, trong đó có CEO Anthropic Dario Amodei và CEO OpenAI Sam Altman, đã ủng hộ việc thiết lập các cơ chế nhằm "điều tiết tốc độ" phát triển những hệ thống AI tiên tiến, với lập luận rằng năng lực kiểm soát và quản trị cần theo kịp tốc độ phát triển công nghệ.
Phản ứng từ Bắc Kinh cho thấy Trung Quốc không nhìn vấn đề này đơn thuần dưới góc độ an toàn công nghệ. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cáo buộc một số lãnh đạo AI Mỹ đưa ra các "câu chuyện về mối đe dọa" và tham gia vào cạnh tranh công nghệ. Một số bình luận trên truyền thông Trung Quốc cũng cho rằng các đề xuất hạn chế tốc độ phát triển AI có thể làm suy yếu năng lực cạnh tranh của Trung Quốc.
Vì sao Trung Quốc không muốn giảm tốc AI?
AI đã trở thành một ưu tiên chiến lược của Trung Quốc. Bắc Kinh đang đầu tư đồng thời vào mô hình AI, chip, trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng tính toán nhằm giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.
Các doanh nghiệp Trung Quốc như DeepSeek và Moonshot AI đã đưa ra những mô hình AI có trọng số mở, có thể được tải xuống, điều chỉnh và triển khai với chi phí thấp hơn so với một số hệ thống AI thương mại của Mỹ. Sự phát triển này đang thu hẹp khoảng cách về năng lực mô hình giữa hai nước ở một số lĩnh vực.
Trong khi đó, Mỹ từ năm 2022 đã áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với các chip và công nghệ bán dẫn tiên tiến phục vụ AI. Trung Quốc đáp lại bằng việc phát triển chip trong nước và tìm cách nâng cao hiệu quả thuật toán, qua đó giảm lượng năng lực tính toán cần thiết để huấn luyện và vận hành mô hình.
Trong một bài viết gần đây, Bộ trưởng An ninh Nhà nước Trung Quốc Chen Yixin mô tả AI là "chiến trường chính" của cạnh tranh công nghệ toàn cầu và một mặt trận mới trong cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc. Ông đồng thời chỉ trích việc một số quốc gia sử dụng lý do an ninh quốc gia để hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến của các nước khác.
Những tuyên bố này cho thấy Bắc Kinh nhìn AI đồng thời dưới ba góc độ: công nghệ, năng lực kinh tế và sức mạnh chiến lược.
Washington cũng không muốn nhường tốc độ
Ở phía Mỹ, lời kêu gọi "giảm tốc" AI cũng vấp phải những phản ứng trái chiều.
CEO Anthropic Dario Amodei đề xuất chính phủ Mỹ xây dựng các quy định yêu cầu kiểm toán độc lập đối với những mô hình AI tiên tiến nhất. Một số lãnh đạo công nghệ khác, trong đó có Sam Altman và Elon Musk, đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc tăng cường các biện pháp an toàn.
Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump lại thể hiện quan điểm khác. Ông bác bỏ lời kêu gọi làm chậm AI và cho rằng Mỹ cần tiếp tục phát triển công nghệ để duy trì lợi thế trong cạnh tranh với Trung Quốc. Phó Tổng thống JD Vance cũng bày tỏ hoài nghi trước việc các công ty AI đề nghị chính phủ tham gia quản lý ngành.
Điều này tạo ra một nghịch lý: những lo ngại về an toàn AI đang gia tăng, nhưng cạnh tranh địa chính trị lại tạo động lực để các quốc gia và doanh nghiệp tiếp tục đẩy nhanh phát triển công nghệ.
Reuters dẫn nhận định rằng, Mỹ và Trung Quốc đang ở trong một thế tiến thoái lưỡng nan: nếu một bên tự giảm tốc trong khi lo ngại đối thủ không làm như vậy, bên giảm tốc có thể chịu bất lợi về công nghệ và chiến lược.
AI sẽ là một nội dung quan trọng tại cuộc gặp Trump - Tập
Cuộc gặp dự kiến ngày 24/9 tại Washington sẽ là lần thứ hai trong năm 2026 Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình gặp trực tiếp.
AI được dự báo là một trong những vấn đề đáng chú ý bên cạnh thương mại, thuế quan, Đài Loan và các vấn đề địa chính trị khác. Hai nước cũng đang chuẩn bị các cuộc trao đổi cấp quan chức trước cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo.
Một trong những vấn đề phức tạp nhất là khả năng tiếp cận chip AI tiên tiến.
Washington đã áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip và thiết bị bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc. Trong khi đó, chính quyền Trump gần đây cho phép một số hoạt động bán chip Nvidia H200 cho thị trường Trung Quốc, dù chính sách này tiếp tục gây tranh luận tại Mỹ.
Vì vậy, câu chuyện AI tại cuộc gặp Trump - Tập không chỉ liên quan đến việc xây dựng các nguyên tắc an toàn. Nó còn gắn trực tiếp với câu hỏi ai được tiếp cận GPU, bộ nhớ, thiết bị sản xuất chip và hạ tầng tính toán tiên tiến.
An toàn AI và cạnh tranh công nghệ cùng tồn tại
Một vấn đề khác đang được đặt ra là nguy cơ AI được sử dụng trong các hệ thống quân sự và an ninh.
Các chuyên gia an ninh Mỹ và Trung Quốc gần đây đề xuất xây dựng một số cơ chế kiểm soát rủi ro, bao gồm duy trì sự kiểm soát của con người đối với các cuộc tấn công mạng có hậu quả nghiêm trọng, thiết lập giới hạn liên quan đến hệ thống chỉ huy hạt nhân và xây dựng đường dây nóng cho các sự cố liên quan đến AI tự hành.
Những đề xuất này cho thấy vẫn tồn tại một số lĩnh vực mà hai bên có thể trao đổi về giảm thiểu rủi ro, ngay cả khi cạnh tranh công nghệ tiếp tục diễn ra.
Tuy nhiên, việc đạt được các thỏa thuận rộng hơn về tốc độ phát triển AI vẫn gặp nhiều trở ngại. Các chuyên gia được Reuters và AP dẫn lời cho rằng sự thiếu lòng tin chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh khiến cả hai bên đều thận trọng với những cơ chế có thể hạn chế năng lực công nghệ của mình.
Cuộc cạnh tranh đã vượt ra ngoài mô hình AI
Một điểm quan trọng của cạnh tranh AI Mỹ - Trung là cuộc đua không chỉ diễn ra ở tầng mô hình.
Để xây dựng các hệ thống AI tiên tiến cần một chuỗi công nghệ gồm GPU và bộ tăng tốc AI, bộ nhớ băng thông cao HBM, thiết bị bán dẫn, đóng gói tiên tiến, mạng kết nối tốc độ cao, trung tâm dữ liệu và nguồn điện.
Điều này giải thích vì sao các biện pháp kiểm soát công nghệ của Mỹ tập trung đáng kể vào chất bán dẫn và thiết bị sản xuất chip. Ngược lại, Trung Quốc đang thúc đẩy năng lực nội địa từ thiết kế chip đến sản xuất, đồng thời tối ưu hóa phần mềm và thuật toán để sử dụng hiệu quả hơn năng lực tính toán sẵn có.
Cuộc cạnh tranh vì vậy đang ngày càng trở thành cuộc đua về toàn bộ hệ sinh thái AI - bán dẫn - hạ tầng số.
Tác động tới chuỗi cung ứng châu Á và Việt Nam
Đối với các nền kinh tế châu Á, cạnh tranh AI Mỹ - Trung có thể tạo ra những thay đổi đáng kể trong dòng vốn và chuỗi cung ứng công nghệ.
Khi các tập đoàn Mỹ, Trung Quốc và các quốc gia khác tăng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chip AI và thiết bị điện tử, nhu cầu đối với linh kiện, máy chủ, thiết bị mạng, hệ thống nguồn và làm mát cũng tăng theo.
Đối với Việt Nam, đây là xu hướng có ý nghĩa đối với quá trình phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn và AI. Việt Nam đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi sản xuất điện tử toàn cầu, đồng thời thúc đẩy phát triển nhân lực bán dẫn và năng lực AI.
Cơ hội có thể xuất hiện không chỉ ở sản xuất chip mà còn ở các khâu như đóng gói - kiểm thử, thiết bị điện tử cho trung tâm dữ liệu, máy chủ, bảng mạch, linh kiện chính xác, hệ thống điện - làm mát và tích hợp hạ tầng AI.
Tuy nhiên, cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng truy xuất nguồn gốc, tuân thủ kiểm soát xuất khẩu và quản trị chuỗi cung ứng. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng AI và bán dẫn cần theo sát những thay đổi về quy định công nghệ tại các thị trường lớn.
AI trở thành một vấn đề của chính sách công nghệ toàn cầu
Tranh luận trước thềm cuộc gặp Trump - Tập cho thấy AI đang chuyển từ một vấn đề chủ yếu thuộc phạm vi doanh nghiệp công nghệ thành một nội dung của chính sách đối ngoại, thương mại và an ninh quốc gia.
Một mặt, các quốc gia phải xử lý những rủi ro liên quan đến AI ngày càng mạnh và tự chủ. Mặt khác, cạnh tranh về năng lực AI đang thúc đẩy đầu tư vào chip, trung tâm dữ liệu và nguồn nhân lực.
Cuộc gặp Trump - Tập vì thế sẽ được theo dõi không chỉ ở khả năng hai bên có đạt được thỏa thuận cụ thể nào về AI hay không, mà còn ở cách Washington và Bắc Kinh xác định ranh giới giữa hợp tác giảm thiểu rủi ro và cạnh tranh công nghệ.
Đối với ngành điện tử - bán dẫn toàn cầu, câu trả lời cho vấn đề này có thể tác động trực tiếp tới dòng vốn đầu tư, chuỗi cung ứng chip và cấu trúc của hệ sinh thái AI trong những năm tới.